Epidemia cholery w powiecie średzkim w latach 1848 – 1852.

2016-05-23 / 01:06:26

Skocz do spisu zmarłych w powiecie średzkim.

Cholera?, – a cóż to takiego?

Wędrując drogami i dróżkami powiatu średzkiego często spotykamy krzyże – mniejsze, większe, skromniejsze czy też bardziej ozdobne… Dla wielu z nas z pewnością zastanawiającym jest to, dlaczego stoją właśnie w konkretnym miejscu, jaka jest ich historia…
Przydrożne krzyże najczęściej mają charakter wotywny, jednak co z tymi, które stoją daleko w polach, miejscach odludnych?
Krzyże te w większości są niemymi informatorami, że w tym miejscu spoczywają zmarli na epidemię cholery, ospy oraz wszelkich innych zaraz, jakie nawiedziły naszą Ojczyznę w minionych wiekach.
W XIX w. Wielkie Księstwo Poznańskie kilkakrotnie nawiedzała epidemia cholery, a pierwszy raz miało to miejsce w 1831r. Literatura podaje, że kolejna epidemia wybuchła w 1837 r.
Najdłużej trwała, z różnym nasileniem, epidemia w latach 1848 – 1852. Niestety nie można jednoznacznie ustalić rzeczywistej liczby zgonów na podstawie zapisów w księgach zmarłych, ponieważ wiele wpisów (również tych zindeksowanych na potrzeby poniższego opracowania) dotyczących zgonów w okresie poprzedzającym epidemię cholery lub w trakcie trwania epidemii jako przyczynę zgonu ma podaną:
– disenteria/diserteria/dissenteria – biegunka azjatycka (czerwonka)
– morbus ignotus – choroba nieznana
– laxa – biegunka

Te objawy były typowymi dla cholery, jednak oprócz nich do innych objawów towarzyszących możemy zaliczyć m. in. wysoką gorączkę, dreszcze, skurcze mięśni czy sinienie. Choroba potrzebowała bardzo niewiele czasu, ponieważ okres inkubacji zwykle trwał od 6 do 24 godzin od dostania się bakterii przecinkowca cholery (Vibrio cholerae) do organizmu, które odbywało się drogą pokarmową, zwykle poprzez picie zakażonej wody lub płukanie w niej owoców i warzyw. Niezwykle wysoka śmiertelność spowodowana była podówczas nieznajomością tejże bakterii, którą zidentyfikował i opracował w 1883 roku Robert Koch, jak i farmaceutycznych sposobów leczenia. Jednak pomimo nieznajomości przyczyny masowych zachorowań ludność starała się na swój sposób walczyć z chorobą.

Niestety jednak w znacznej liczbie przypadków na podjęcie leczenia było już za późno. Epidemia była bezlitosna, ponieważ odnotowano przypadki, że w ciągu dwóch do trzech dni potrafiły wymierać całe rodziny. Tak szybkie i masowe zgony stworzyły poważny problem, jakim było sprawne chowanie osób zmarłych. Pomimo istnienia wtedy już wielu cmentarzy poza terenami przykościelnymi, na uboczach wsi czy miast, chowanie osób zmarłych w wyniku cholery na tych cmentarzach stanowiło poważne niebezpieczeństwo powtórnego wystąpienia epidemii. Wobec tego specjalnie wybierano miejsca ustronne, rzadko uczęszczane, które były uzgadniane z władzami kościelnymi. Następnie zakładano cmentarz, który był specjalnie znakowany i święcony. Pochówki osób zmarłych na cholerę najczęściej odbywały się jeszcze w dniu śmierci, jednak przeważnie w godzinach nocnych. Zwłoki składano w trumnach, które następnie przewożono na owe cmentarze za pomocą specjalnych wózków prowadzonych przez dwie osoby w asyście osoby z latarnią i składano w dołach, które dodatkowo posypywano wapnem, a z ziemi usypywano charakterystyczne kopce.

Gazeta Polska z 1848 r. donosi o cholerze
w Wielkim Księstwie Poznańskim:

Nr 140.
Magdeburg 31. Sierpnia. Cholera zaczyna się gwałtownie szerzyć; od wczoraj 11 nią dotknietych zapisano w policyi.

Nr 143.
Wronki, 14. Września. Przejażdżki i wizytowa­nia się Niemców z Księstwa naszego i ze Szczecina spro­wadziły nam cholerę, która gwałtownie szerzyć się za­czyna. . W miasteczku naszem 30 już osób padło jej ofia­rą, a 60 chorych leży jeszcze w lazarecie. I po wsiach okolicznych, zaczyna już grasować. Śmiertelność trafia naj­więcej klasę uboższą, niechlujów i pijaków, wszakże i po­rządnych ludzi nie. szczędzi, a pomiędzy 30 wyż wymienio- nemi osobami straciliśmy kilku bardzo porządnych rzemieśl­ników.

Nr 151.
Z pod Trzemeszna 19. Września. My tu w okolicy Trzemeszna żyjemy w błogich czasach, bo nietylko cholerą z jednej strony sąsiedzi nas obdarzyli, i inne choroby tak panują, że są wsie, gdzie w prze- ciągu 14 dni przeszło 30 ludzi umarło, reszta zaś mieszkańców po większej części ciężko chorych leży; ale i z drugiej strony inna nas jeszcze cholera chłoszcze, to jest owi mniemani bracia, którzy za pomo­cą żołnierzy bagnetami ściągają podatki, i nie mając na nic względu, z ponad łóżka chorego ściągają osta­tnią odzież, aby może w ten sposób sobie swoje dy- ety wynagrodzić! Exekucye te dzieją się nawet bez względu na święta uroczyste katolickie, w których to dniach po czterech exekutorów, nie wymieniając ile żołnierzy, przychodzi. Dodać tu jeszcze trzeba, że to w okolicy tej, która wtenczas już została wyniszczo­na przez wojsko pruskie, kiedy jeszcze Polacy sądzili, iż można tutejszych przybyszów za braci uważać, to jest na początku Kwietnia r. b. —• A jeszcze wię- kszej cholery obawia się cały nasz powiat; bo zna- ny reorganizator, landrat mogilnicki, Illing, wraca w tych dniach do powiatu.

Nr 161.
Cholera grasuje od niejakiego czasu w Poznaniu. Najwięcej ludzi umiera pomiędzy uboższemi — mianowicie na Grobli, Rybakach, Chwaliszewie i Śródce. — Klasztor po Tereskach, na szkólnej ulicy, urządzono na szpital choleryczny.

Nr 163.
OBWIESZCZENIE.
Z powodu prędkiego szerzenia się cholery za­rząd dla ubogich uznał za rzecz konieczna dla od­leglejszych części miasta osobnych przeznaczyć le­karzy;
1)dla przedmieść Chwaliszewa, Śródki, Zawad: Pana Dr. Cnaów.
2)dla przedmieść St. Marcina i Rybaków Pana Dr. Kramarkiewicza
3) dla przedmieścia St. Wojciecha; Pana Dr. Meyer.
Do części miasta od 1 i 2 wymienionych przy­jęto po dwie osoby do posługi chorych, które cią­gle przy naczelnikach cyrkulowych PP. Gunder- mann, Günther, Schellenberg i Stuler znajdować się i na żadanie ubogim chorym według instrukcyi le­karza pomoc nieść mają. Chorzy nie mogący w Rewirze być leczeni, Znajdą natychmiast pomieszcze nie w lazarecie przy ulicy szkólnej gdzie zawsze zastać można lekarza lub chirurga.
Poznań dnia 2go Października 1848.
Magistrat.

Nr 167.
W Warszawie od czasu ukazania się cholery aż do 2. Październik, zachorowało osób 2509, z tych umarło 1190.

Nr. 167.
Ranni którzy dotąd byli umieszczeni w klasztorze po filipińskim zostali przeniesieni do pałacu Działyńskich dn. 6. b. m. Zmiana ta nastąpiła dla tego iż klasztor po fili­piński oddanym został na lazaret cholerą złożonych.

Nr 171.
W czasie panowania cholery, dobrze jest zwrócić uwagę publiczności, że w królestwie najmniej jest ofiar, bo najlepiej ja leczą, a leczą następująco: skoro kto zapadnie na cholerę, dadzą mu miksturkę naraz wypić złożoną jak następuje:
Aqnae foeniculi uncias duas
Tineturae aromatieae drachmas duas
Tinctutae opii guttas octo

Przytem trze się chorego szczotkami i daje pić gorąco miętę; skoro choroba nie ustępuje po dwóch godzinach trzeba tę miksturkę dać drugi raz zażyć. W królestwie nosi ona imię Łyk Malcza, Dr Malcz ją bowiem pierwszy użył z wielkim skutkiem. Tak jest już znaną, że ją w aptekach bez recepty pod tem imieniem na żądanie wydają. Dobrzeby było by każdy i u nas na wsi miał kilka porcyi lekarstwa tego gotowych do użycia w nagłych przypadkach.

Nr 175.
– Wszystkie więc pieniądze, któreby rąk Redakyi po 1 listopada doszły pod tytułem składki na książ, pozwoli sobie Redacya przesłać komitetowi zajmującemu się losem dzieci polskich w skutek cholery osieroconych, chyba że przy przysłaniu wyraźna będzie wzmianka, iż na Książ a nie na sieroty polskie pieniądz przesłany ma być użytym.

Nr 180.
PRZESTROGA.
Jak słusznie to jest, że mieszkańcy w Poznaniu po wię­kszej części obawę dla panującej tu epidemii, która co­dziennie jeszcze ofiary zabiera porzucili, a lubo choroba już nie tak znacznie rozszerza się i w skutkach swych wy­stępuje, jednak komisya zdrowia czuje się być zobowiąza­ną niektóre słowa szczerej przestrogi do współobywateli swych wynurzyć:
Lekarze tutejsi doświadczyli, iż wiele osób zachorowaniu na cholerę bez ratunku przez to podległo z powodu, że nie uważali na laxę, która często kilka dni przed cholerą pokazuje się, lub też takową szkodliwymi środkami domowemi wytępić starali się i lekarską pomoc wtenczas do­piero poszukiwali, kiedy już za późno było. Kamisya zdro­wia uprasza publiczność nie uledz takowej bezstaranności, lecz przy pierwszem pokazaniu laxy bez najmniejszej zwło­ki radę lekarską zasięgnąć i ściśle do niej zastósować się, gdy tylko przez takową ostrożność wybuchnieniu cholery z pewnością zapobiedz można.
Poznań, dnia 24. Paźdz. I848
Komisya zdrowia.

Nr 184.
— Do ostatnich ofiar cholery w Poznaniu, między innemi policzyć z żalem musimy, ks. kanonika Franck b. radzcy rejencyjnego w Bydgoszczy, i redaktora znanego promemoria ks. arcybiskupa; pozostawił zmarły w rękopiśmie niedokończoną historyą biskupstwa poznańskiego.

Nr 186
Cholera nie opuściła jeszcze Poznania. Śmiertelność zmniejszyła się w prawdzie na przedmieściach, ale za to słychać o wielu przypadkach śmierci w środku miasta. Początki cholery przechodzą częstokroć w gorączkę tyfoidalną.

 Wielkopolanin nr 4 z 1848 r. informował:

Smutna nowina.

Bardzo wam smutną powiem nowinę. Choroba się wzmaga w Poznaniu od dwu tygodni, co to już przed jedenastu i przed ośmnastu laty u nas była; nazywa się cho­lera. Ludzi przeszło dwieście w Poznaniu wymarło przez dwa tygodnie, a może jeszcze nie koniec. Módlcie się naprzód do Boga, aby was ochronił od lej plagi, ale miejcie się na ostrożności, aby lekkomyślnie sobie choroby nie sprowadzić.
Najprzód starajcie się, żebyście zawsze byli ciepło ubrani, jak cokolwiek zimno, weź­cie kożuch albo płaszcz i nogi ciepło trzy­majcie, żeby nie zamokły; boso dzieci ani służebnych nie wypuszczajcie na rosę ani na deszcz. Naczczo nie wychódźcie z domu. za­wsze trzeba się rozgrzać jaką zupą od ra­na, tylko nie gorzałką, bom ja sam świad­kiem, jak dwu ludzi od gorzałki cholery do­stało. Piszą prawda i powiadają, że to go­rzałka od cholery, ale to więcej zaszkodzi jak pomoże. Najwięcej ci umierają co wiele go­rzałki pili. Potem w domu trzeba często wy­miatać, żeby porządek był w izbie, śmieci nie leżały w kątach, żeby posłanie było ze świeżej słomy albo siana, żeby izby prze­wietrzać zawsze, kadzić jałowcem albo bur­sztynem często.
Potem trzeba być ostrożnym w jedzeniu, owocu nie jeść albo bardzo mało i dojrzały, nie wiele kartofli i jarzyn, nie jeść mleka kwaśnego, tylko więcej za to zup, kaszy, ja­gieł, pęczaku, raz po raz kawałek mięsa, do­brze wszystko solić i cokolwiek pieprzu do­sypywać. — W każdym domu niech będzie za sześć groszy mięty z apteki i za sześć gro­szy balderianu, flaszka octu winnego i cokol­wiek czosnku, chrzanu ze dwa korzonki. Jak tylko pokaże się w okolicy choroba, żyć bar­dzo miernie, nie wiele a ciepło jeść; wódki się wystrzegać, a pić często piwo grzane z imbierem.
Choroba zaczyna się od womitów i laksy, ręce i nogi ziębną, kurcze pobierają w ikrach i w rękach. Wtedy, jeżeli z początku zaraz w pierwszej chwili jest ratunek, chory we dwa dni przyjdzie do zdrowia, jak się ra­tunek spóźni, w kilka godzin nie żyje. Zaraz bierzcie chorego do łóżka, rozcierajcie czosn­ku cztery główki z winnym octem, umaczaj­cie w tem szczotki lub grube płaty i nacie­rajcie tak mocno choremu nogi i ręce pod pierzynami, chrzanu uskrobcie z octem i przy­łóżcie plaster na brzuch, na krzyże i na ikra, uprażcie owsa gorąco w workach i kładźcie na chorego pod pierzynę, ugrzyjcie cegłę i do nóg przykładajcie. Dobrze pierzynami przykryty chory, niech pije miętę z balderianem gotowaną bardzo gorącą, jak tylko może wytrzymać. Czasem i pokrywami ście­rać nogi i ręce jest dobrze Używąją jeszcze prócz tego wszyscy, gdzie jest choroba węgla na proch utłuczonego z miodem rano pól łyż­ki i wieczorem pół łyżki.
Jeżeli można, wtedy zawołajcie lekarza, ale wprzód to zrobiwszy com napisał, żeby lekarz już zastał chorego w potach. Wtedy mu za pomocą Bożą przywróci zdrowie. Zresztą bać się nie potrzebujecie, bo ta choroba nie jest zaraźliwą i tylko leży w po­wietrzu. Jeszcze raz was proszę, abyście się strzegli dać okazyi do choroby, a potem żebyście wszystko com napisał robili chore­mu. Jak jutro Stacha wyślecie do miasta, albo Bartka, to niech przyniesie mięty za sześć groszy, balderianu za sześć i za dzie­więć groszy winnego octu, chrzan macie w ogrodzie! Bóg niech was pobłogosławi!

Gazeta Wielkiego Xięstwa Poznańskiego
w roku 1852 systematycznie informowała
o przebiegu epidemii cholery w powiecie średzkim.

Nr 198.
Środa, 20 sierpnia – U nas jest zupełnie spokojnie; jeno wzdłuż Warty, począwszy od Żerkowa po wsiach i miasteczkach przyległych, gdzie nie ma spiesznego ratunku, porywa cholera znaczne ofiary.
W Miłosławiu dużo pożegnało się osób z tym światem.
W Dembnie dotychczas jeden był tylko wypadek; za to gdzieindziej w Płaczkach i w wsiach okolicznych sprząta epidemia daleko więcej ludzi.
W Zdziechowicach pod Środą, małej wioszczynie, wybuchła cholera najgroźniej, w przeciągu bowiem tygodnia blisko 20 osób pochłonęła. 50 ludzi leży jeszcze tam chorych.
Nadmienić potrzeba, że powiatowy fizyk dr. Werner, niezmiernie w całej okolicy ceniony, dużo ofiar od śmierci uratował. Spokojność bowiem jego umysłu i biegłość w sztuce lekarskiej, oraz doświadczenie i troskliwość o swych pacjentów, wiele mu zaufania wśród naszej ludności zjednała. Chodzi on od chaty do chaty nieszczęśliwe­go naszego ludu, pyta się, radzi, przepisuje i gromi, nie zważając na najniebezpiecz­niejsze wyziewy powietrza!
W niektórych miejscach widzieliśmy, że doktór osiadłszy na dworze lub zamku, rozsyłał jakoby jenerał li przez adjutantów swoich rady i rozkazy, nie patrząc wcale na stan choroby człowieka.
Nie godzi nam się tu pominąć inspektora gospodarczego pana Schüler w Zdziechowicach, który nie szczędzi swych trudów. Spieszy on odważnie w każdej chwili na ratunek każdego nieszczęśliwego. Sam daje ludowi przepisane lekarstwa, sam pacyentów dogląda, sam ich pielęgnuje z uszczerbkiem nawet swego zdrowia i majątku. Zdaje nam się, że epidemia doszła już do kulminacyjnego punktu swego przesilenia. Potrzeba tylko wytrwałości i tęgiej duszy, a mamy nadzieję, że wkrótce Bóg odwróci od nas tę klęskę!

Nr 202
Środa, 27 sierpnia – W mieście naszem cholera dotąd się nie pokazała, pomimo, że w okolicy i to z obydwu stron Środy panuje. Dotychczas dotknęła cholera ta: Zdzychowice pod Środą ku Kostrzynowi położone i największe wsie powiatu nasze­go samemi gospodarzami zamieszkałe, Wittowo i Piączkowo. Także w Sulencinie n. Wartą cholera podobno się pokazała.
Do Zdzychowic podobno zaraza ta z Sieradzkiego przywiezioną została i dotąd 27 ludzi zagarnęła, 25 zaś jeszcze chorych trzyma.
W Wittowie i Piączkowie, z których każda wieś około 900 mieszkańców liczy, po trzydziestu ogółem umarło i po kilku chorych leży. W Sulencinie podobno dwóch dopiero umarło. Gdzie indziej a mianowicie w Płaczkach cholera dotąd się nie po­kazała.
Słusznie artykuł ze Środy pod dniem 29 b. m. datowany, fizykowi powiatowemu wielkie zasługi przypisuje. Gdy tymczasem szanowny ten lekarz już wiekiem skoła­tany, a z natury ostrożny i oględny,  rady i środki swoje do indywidualnych przy­padków i osób zawsze stosując, ludowi naszemu nie zawsze przystępnemi czyni; dr. Kapuściński, życie, obyczaje, myśl i zabobony ludu naszego znając, zaraz przy zbliżaniu się choroby, starał się rady i środki swoje, mianowicie zaradcze, ogólnemi uczynić, a środki domowe ludowi naszemu głównie, w razie zaś gwałtownym krople raz na zawsze zapisane zalecając, szczególnie się przyczynił do utrzymania stanu zdrowia, którem, w okolicy naszej się cieszymy. Krople dr. Kapuścińskiego już od roku 1818 u nas tu znane, lud nasz za lekarstwo uważa i dla tego w każdym prawie domu znaleść je można.
Dzięki więc staraniom tego szanownego męża!

Nr 203
Z średzkiego, 26 sierpnia – Nieszczęsna jakaś mania opadła w tym roku wszystkich korespondentów, iż złe – już dosyć wielkie samo przez się – powiększają jeszcze faktów przesadzaniem! Do takich raportów należy i datowany ze Środy 20 sierpnia artykuł zamieszczony w Nr 198 tej gazety, mówiący o cholerze w Płaczkach, gdzie – jak to wiem z najbliższego źródła – nikt dotąd, t. j. sześć dni później na cholerę nie  nie chorował. Gdyby referent i pod innymi względami lepszego był zasięgnął języka, a zasięgnąwszy go sumiennie był nim szafował; byliby się czytelnicy dowie­dzieli, że i szanowny nasz dr. Kapuściński, gdy go do wsi wiozą, wypytuje woźnicę o chorych  i  jeźli oni na wsi się znajdują, tam naprzód karze zajechać, a obszedłszy wszystkich, idzie dopiero do dworu, gdzie zapisuje recepty. Ponieważ używany przez niego sposób leczenia jest bardzo prosty i już w roku 1849 okazał się tak skutecznym: iż nim około 60 osób (pomiędzy nimi kilka bardzo niebezpiecznych) w mojej i sąsied­nich wioskach uleczyłem – a nikt z leczonych nie umarł; przeto racz go szanowny Redaktorze ogłosić, ku użytkowi współbraci.
Od początku rozwolnienia, boleści, kurczów, mdłości lub wymiotów daje się cho­remu 30-50 kropli złożonych z:
Elixir aurantiorum Compositi pół uncyi,
Tinctura opii crocatae Drachmy jednej,
i to się powtarza co dwie godziny. Gdy chory bardzo słaby, posuwa się dozis aż do 80 kropli i daje co godzinę, a wśród tego daje się herbatę z miętkwi; stygnące zaś lub siniejące części ciała, nacierają się okowitą na pół z octem, w których poprzed­nio należy namoczyć tłuczonego pieprzu, gorczycy i chrzanu tartego, rozgrzać zaś cokolwiek przed użyciem. Nacierania tego nie należy zaprzestać, dopóki chory się nie rozgrzeje i nie zacznie pocić. Tym sposobem ratowaliśmy już i w tym roku ludzi ciężko kurczami powiązanych, chociaż szanowny lekarz nie wszędzie mógł być obec­nym. Nadmieniam i to jeszcze, że dzieciom daje się kropli tyle ile lat mają.
Bądź zdrów, szanowny Redaktorze; a ponieważ ja szczerą piszę prawdę, nie osłaniaj mię jakiemi ciemnemi znakami, lecz każ wydrukować całe moje nazwi­sko. Twój A. Białkowski

Nr 212
Z średzkiego, dnia 7 września. –  Czytając domiesienia o cholerze z innych okolic, przyznać musimy, że nam tą razą dość się szczęśliwie powodzi. Miejsca, które w roku 1849 wiele bardziej od niej ucierpiały, jako to: Brodowo, Słupia, – tego roku nie do­znały jej jeszcze, a w Ślachcinie podobno ludzie wiejscy jedli odkopane mięso bydła na zapalenie śledziony padłego i ztąd kilku z nich dostało cholery. W środzie dotąd nietylko mało przypadków śmierci, ale i chorych niewiele. Pierwsze zaszły głównie w więzieniu sądowem, zkąd natychmiast wypuszczono mniej winnych, a i cholera okazała się dotąd jedynie pomiędzy klasą ludności niemogącą, lub niechcącą unikać niezdrowych pokarmów.
W niektórych przypadkach gwałtownych bardzo womitów był Dr. Kapuściński zmuszonym używać eteru przesyconego kamforą, przepisując uncję jedną kamfory na uncję eteru (aether sulphuricus), i dając co dwie godziny po 10 kropli, a na przemian z temi dawał również co dwie godziny po łyżce stołowej innej mixtury, której dołączam receptę  od niego wyproszoną, w przekonaniu, że się nią nie jednemu pomoże:  gdyż wracała do życia cho­lerycznych, których skóra była całkiem niemal sparaliżowaną, zupełnie siną, rażąco zimną i powleczoną lipkim potem, a chory prawie bez pulsu, miał wymioty, rozwol­nienie i kurcze, i język już prawie zimny.
Rp. Inf.rd. ipecacuanhae dr. ß, ad Colatur. [?] V. Gimmi Mimosae [?]j.
Ligu. ammonii succinii dr. jj. Tinict. opii crocat Jj. Syrup. cort. aurant. [?] MDS. Co dwie godziny po łyzce stołowej na przemian z kamforowym aetherem.

Nr 215.
Pobiedziska, 10 września – Dawno już temu, jak o naszych stronach żadnej w piśmie waszem nie było wzmianki, a przecież one nie bez wszelkiej historycznej przeszłości i dzisiaj, aczkolwiek miasto nasze i okolica z zmianą traktu pocztowego nie mało utraciły, nie jedno posłużyćby mogło za materyał dość ważnej osnowy: nie od rzeczy więc będzie donieść co ważnego z naszej mieściny i jej sąsiedztwa. Zaczynam zaś do cholery, bo to dzisiaj treść powszechna, zajmująca wszystkie umysły. Miło mi donieść, że dotychczas kilka dopiero pojawi­ło się przypadków cholerycznych; między temi atoli opłakujemy niestety śmierć ś.p. Tuchułki, córki pułkownika Brzeżańskiego, której małżonek kilka dni temu również padł ofiarą bezlitosnej nielitościwej zarazy. Zwłoki zmarłej wczoraj w wie­czornej porze na cmentarzu pobiedzińskim złożono, przy orszaku pogrzebowym dość licznym, dzielącym szczerze stratę i boleść w smutku pogrążonych zgasłej rodziców i familii. Trwoga przed cholerą, tym wrogiem okrutnym u nas jest wielka, a pomnąc na nędzę i niedostatek większej części naszych mieszczan, nadto na brak zorganizowanych środków w razie wybuchu zarazy i pomocy lekarskiej łatwo ją usprawiedliwić można. Postać z resztą miasteczka naszego, jak prawie wszystkich pomniejszych po prowincyi, jest smutna, przebija się wszędzie formalna stagnacya moralna, brak zespolenia sił i myśli, słowem jest to życie bez dążności. Zbolałe me serce w części doznało ulgi i pociechy, popatrzywszy się po okolicach, wsiach i dworach, miałem sposobność poznać wsie pograniczne: Krześlice, Wronczyn i Gołuń, gdzie, chociaż nie pojawiła się dotąd cholera, choroby rozmaitego rodzaju dość liczne i śmiertelność niezwykła. Dzięki tu winienem złożyć, imieniem cierpią­cej ludzkości, za współudział i pomoc prawdziwie braterską, dworom rzeczonych wiosek, jaką niosą w niedoli zostającym swym kmiotkom, nie szczędząc ni kosz­tów, ni zabiegów, by tak na ciele, jak i na duszy ocalić cierpiących. Pomyślano nadto w razie cholery o wiejskich lazaretach, a troskliwe panie apteczki domowe zaopatrzyły w potrzebne lekarstwa. Na odwrócenie zaś obecnej klęski, jaką ??? [kraj] nasz jest nawiedzony, odprawiają się częste nabożeństwa połączone z procesyami, gdzie panowie z wzorową pobożnością przewodniczą ??? [swoim] chłopkom; i tak nie­dawno odbyła się procesya z Pobiedzisk do ??? [Gołunia], a kilka dni temu z Krześlic do Wronczyna, gdzie ks. Badurski z Pobiedzisk w obu razach z gorliwością młodego kapłana Polaka, przemówiwszy treściwie stosownie do okoliczności, pośredniczył kornym modłom pobożnych parafian, oddającym się z ufnością w opiekę litości­wego nieba.

Nr 216
Środa, 10 września — Na dniu 7 b. m. wyrwało się z naszego więzienia l4 więźniów, z obawy przed cholerą i tyfusem, które panują w tym więzieniu. Dziesięciu z nich udało się do gaiku pod miastem założonego, ale ich namową skłonił inspektor więź­niów Kreidler. Czterech pozostałych, którzy się inną drogą puścili, także sprowadzono do więzienia.

Nr 222
Pobiedziska, 19 września – Cholera, która już u nas od 24 z. m. sporadycznie się pojawiała, wybuchła groźniej w dopiero upłynionym tygodniu, tak, że kilka osób dziennie zapadało i umierało. Nader zaś czynny i gorliwy w niesieniu ulgi i pomocy chorym ks. wikaryusz Mikołaj Badurski zapadł również przed trzema dniami na nią. W przeciągu dwóch pierwszych dni objawiała się u niego taż epidemia tylko w bezustannej dyaryi; dnia trzeciego t.j. wczoraj nastąpiły womity a na reszcie kurcze i dziś już niestety! Młody ten kapłan nie żyje. Nieudolne pióro moje nie potrafi ocenić szlachetnych przymiotów, poświęcenia i gorliwości bez granic rzeczonego kapłana i zastąpi je w tej mierze niezawodnie ręka zdatniejszego i świadomszego rzeczy, co lepiej odemnie zalety i zasługi jego publiczności wykaże.

Nr 231
Pobiedziska. 29 września – Bieda, wielka bieda wdziera się do naszego miasta. Cho­lera z dniem każdym wzrastając, wybuchła od 3 dni z całą swą niepohamowaną zaja­dłością. 10 do 13 osób dziennie staje się jej nieubłaganej zaciętości ofiarą, pomiędzy któremi opłakujem śmierć jednego z przedniejszych obywateli miasta, Wincentego Landyszkowskiego, gorliwego i zacnego syna ojczyzny naszej.
Lękamy się aby ta groźna epidemia nie przedłużyła u nas panowania swego: gdyż tu mając otwarte pole niż gdziekolwiek do działania wedle woli i chęci, nie natrafiła­by na żadną przeszkodę, któraby jej okropności choć w części tamę położyć mogła i chciała. A tak niedługo ujrzelibyśmy z łzą w oku i smutkiem na licu te same spusto­szenia na jakie dziś spogląda Pleszewo lub Miłosław; niedługo stanęlibyśmy z bólem w piersiach i sercem zakrwawionem na takich a może jeszcze i większych zwaliskach i ruinach, na jakich dziś Ostrowo, Buk i wiele innych miast i wsi naszego księstwa. Tam bowiem silna i energiczna wola kapłana i lekarza idąca w pomoc cierpieniu, nędzy i rozpaczy, przynosiła nieszczęśliwym, zapadłym na cholerę w udzielaniu przedewszystkiem skwapliwej pociechy duchowej nadzieję i ulgę; dodawała otuchy, odwagi i męstwa, wracała nieraz poświęcając się całkiem dla ludzkości zdrowie i życie. Tu zaś z tego, co wzwyż wymieniłem, prawie nic nie ujrzysz: wszystko znikło poniekąd ze śmiercią ś.p. ks. Badurskiego, a tylko brak odwagi i męstwa, strach i bojaźń, płacz i narzekanie rozlały się po całem mieście i zalegają uszy twoje. Więcej nie powiem, bo: Sapienti sat! Pomoc nasza lekarska zawisła tylko od miejscowego chirurga: słysię [słyszę] wszakże w tej chwili, że magistrat miasta tutej­szego uczynił wniosek do Król. Rejencyi o przysłanie nam jednego z poznańskich lekarzy.

Nr 235
Pobiedziska, 4 października – Pisałem temu dni kilka, że cholera doszła u nas do najwyższego stopnia zaciętości i zabierała po kilkanaście osób dziennie. Teraz mogę donieść, że w przeciągu tychże dni t.j. 26, 27 i 28 z. m. a raczej w prze­ciągu 48 godzin, w czasie jej największego srożenia się, przeszło 40 osób na nią zapadło, z których bodaj jednemu – jeźli mu sama natura silna i mocna nie pomogła, jak głos powszechny ludu tutejszego twierdzi – pomoc lekarska na coś się przydała. Gdy więc gdzie indziej sztuka, doświadczenie i oględność lekarza zapadły w najgwałtowniejszą cholerę, nieraz zdrowie i życie przywracała; u nas zaś wedle powszechnie krążącego tu zdania, że nie masz lekarstwa ni lekarza na tę chorobę, niemal każdy zapadający na nią, tracąc wszelką nadzieję wyzdrowienia, kończył życie pod jej śmiertelnym ciosem. Dzięki wszakże niech będą niebu, że gwałtowność tej epidemii ustała u nas, a lubo jeszcze nie możemy się pocieszać tą myślą, że się wyniosła z granic naszych, to przecież mamy nadzieję bodaj tylko nie płonną ! – iż goszcząc tak długo w mieście naszem, wkrótce zupełnie je opuści. Wczoraj po kilkudniowej chorobie, padł jej ofiarą tutejszy obwodowy komisarz. Ogólną liczbę ofiar wyrwaną przez tą straszliwą zarazę z łona naszego, podam wtenczas, gdy śmiertelność tego rodzaju koniec swój weźmie. Z powyższego podania okazuje się jasno, że przeszłe sprawozdanie moje o cholerze, jeśli nie złagodzonem, to wcale nie przesadzonem było.

Nr 241
Pobiedziska, 11 października — Jakkolwiek zdawało się, że cholera grasująca już od tak dawnego czasu w mieście naszem, w krótce zupełnie je opuści, gdy bowiem wysławszy przed kilkoma dniami swoje forpoczty na zachód, trąciła o wieś Złotniki i tam swoją dostawę w kilku ofiarach bez egzekucyi zabrała, to przecież dotychczas z bólem donieść mi wypada, iż płonną była nadzieja nasza. Prawda, że z jednej strony sam tylko tyfus te­raz poniekąd do dość licznej śmiertelności w mieście naszem i okolicy się przyczynia, to jednak z drugiej strony zapewnić mogę, że i wypadki w całem znaczeniu swojem czysto choleryczne, prawie codziennie się jeszcze pojawiają. …

Nr 244
Środa, 12 października -…  Cholera u nas jeszcze w Środzie i okolicy nie ustaje, sprząta swoje ofiary tu i owdzie, do czego się przyczynia i nieostrożność ludzi, którzy wrócili do dawnych zwyczajów i nałogów. W ostatnim czasie dobrze się powodziło naszym lekarzom w leczeniu cholery. Szczególnie użycie chloru odnosiło skutek wyborny, je­żeli około chorego był dozór dobry. Szczególniej osoba cholerą dotknięta potrzebuje spokojności, ażeby ją żadne nie dochodziły głosy rozpaczy, płacze, narzekania, że lekarstwa nie skutkują, że choremu się nie polepsza i.t.d.

Nr 252
Pobiedziska, 24 października – Cholera u nas może na lat kilka tylko, panowanie swoje zawiesiwszy, wybuchła tem groźniej we wsi, na zachód od nas położonej Złot­nikach, nie więcej, jak około 100 dusz ludności mającej, gdzie w przeciągu 2 tygodni przeszło 25 osób padło jej nieubłaganej zaciętości ofiarą. W mieście naszem umarło na nią 111 osób: z tych 65 katolików, 30 protestantów, 16 żydów.

Nr 286
Ze średzkiego- 3 grudnia – Zdaje się, jakoby całą ziemię naszą chciał żałoby osłonić całunem śmierci anioł, wywołując po wszystkich przestrzeniach ziemi naszej kolejno nowe mogiły. Zaraza choleryczna ogarnia żółwim ale gwałtownym krokiem, co raz to inne miasto i sioła. Pierwsze oludniwszy roztacza się po wioskach, w swym pochodzie porywając liczne ofiary z łona naszego ludu.
W chwilach wielkich niebezpieczeństw, a mianowicie podczas chorób zaraźli­wych, nietrudno po wielkich miastach o osoby poświęcające się niesieniu chorym wszelkiej pomocy, konającym pocieszenia, sierotom i wdowom wsparcia. Rozma­ite towarzystwa dobroczynności, troskliwość i zachęcenie ze wszech stron nawet od władz rządowych, liczne zapasy składkowe pieniężne, mnóstwo najlepszych lekarzów, najobfitsze apteki, zdrowe i wygodne szpitale, zgoła wszystko a wszystko czego tylko potrzeba mają pod ręka. Nawet same poświęcenie się tyle może mieć uroku, bo jest tak uderzającem, bo tysiące są świadkami onegoż, jest tak pełnem blasku i wieńczo­ne wobec całego świata uwielbieniem wdzięcznej, oświeconej ludności, która pomni­kami przekazuje imiona i czyny tych osób przyszłym pokoleniom.
O, jakżesz odwrotnie dzieje się nam ziemianom rozproszonym po samotnych ustroniach! Dzwonów wiejskich żałobne jęki niedolatują uszu waszych. Ludu wiej­skiego łzy płyną cicho, bo nie padają na posadzki marmurowe lub na kruszcowe trumny, ale wsiąkają w ziemię, którą uprawiamy. Oddalenie kilkumilowe od miaste­czek pomnażają najniegodziwsze drogi; bez lekarzów, bez aptek, bez szpitalów, bez zasiłków pieniężnych, bez stowarzyszeń wzajemnej pomocy! Tu cała nadzieja i ufność w Bogu i sile żywotnej chorującego; wszelkie zasiłki z jednej tylko płynąć mogą i to często szczupłej kieszeni dziedzica lub dzierżawców miejscowych; a cała pomoc pole­ga na zręczności i poświęceniu się jednej lub kilku osób, które przypadkowo znaleść się mogą, a których umiejętnością w ratowaniu jest zwykle, tylko dobra wola i miłość bliźniego. Tu poświęcający się zniewolony jest sam osobiście przysposabiać, rozno­sić i podawać leki, pielęgnować chorych w pomieszczeniach jak najszczuplejszych, ciemnych, niezdrowych, cuchnących wyziewami warzyw i zwierząt domowych, które lud nasz w izbach swoich pomieszcza; musi on brnąć z chałupy do chałupy po kolana przez stojące kałuże, a dodajmy jeszcze, że to poświęcenie ma tem więcej świętobliwości za sobą i tem więcej jest utrudzone, że lud nasz nie pojmuje ani ogromu tych trudów i zaprzeczenia siebie samego, ani rad choćby najzbawienniejszych, jeżeli one niezgadzają się z jego zwyczajami; że chłopek nasz zwykle nie umie najprostszych nawet poleceń lekarza wykonać a zabobonnym przestrachem tak zbezwładnieje, że dzieci i krewni lękają się przystąpić do łoża konających rodziców; że mąż truchleje na widok chorej żony, przyjaciel ucieka od niemocą złożonego przyjaciela.
Błogosławieństwo i cześć wam lekarze i kapłani, którzy bezsenne noce i dnie mozolne w najtrudniejszych bezustannych przepędzacie podróżach, byle tylko po­mocą choć chwilową, zbyt często niestety zapóźną, pocieszyć i wesprzeć cierpiących współbraci! …
Błogosławieństwo i cześć wam dziedzice i dzierżawcy, którzy ocieracie łzy po­zostałym, przytulacie sieroty do waszego łona i zastępujecie własnym groszem w dostarczaniu zasiłków i środków pomocy całe towarzystwo dobroczynne i troskli­wość władz rządowych po miastach!…
Błogosławieństwo i cześć wam męże poświęcenia, którzy wykonywacie przepi­sy lekarzów, udzielacie chorym i konającym z takim mozołem nagromadzone choć szczupłe zasiłki i leki, ale którym przez poświęcenie się wasze stokrotną nadajecie wartość, narażając się na podziwienia godne trudy i niebezpieczeństwa, byle choć jednę wydrzeć śmierci ofiarę!…
W naszym tu zakątku cholera od dwóch blisko miesięcy wyrywa krewnych i przy­jaciół, mnoży wdowy i sieroty; lecz dzięki Opatrzności, mamy i takich mężów po­święcenia.
Uczucia wdzięczności i uwielbienia ku nim wywołały z naszej piersi ten głos dziękczynny. Obywatelowi Żarlińskiemu mianowicie, leśniczemu w dobrach Targo­wa Górka, hołd ten składamy, gdyż on niezmordowanemi usiłowaniami i najszlachetniejszem poświęceniem siebie samego, zasłużył sobie na powszechny szacunek i na miano prawdziwego chrześcijanina.
Przebacz nam zacny ziomku, że twe czyny i twe nazwisko wyrywamy z ukrycia i przez to wywołujemy na obliczu twojem skromności rumieniec; ty zaś szanowny redaktorze zechcij nam przyjąć niniejsze pismo w twój dziennik jako świadectwo, że umiemy oceniać poświęcenie naszego współ rodaka, przekazując je potomnym nawet za wzór cnoty do naśladowania.
Głos z Targowej – górki, Racławek i Małej – Górki.

Nr 294

15 grudnia 1852 r.

Z średzkiego – Powiadają, że nieszczęścia nadają hart duszy; porównać je można do stali, która uderzając o krzemień wydobywa z niego iskrę; tak też u nas klęski i nie­szczęścia wydobywają boską iskrę ducha; poświęcenie się dla współbliźnich. Żadne ogólne, wielkie i publiczne nieszczęście nieprzeminie u nas bez wywołania równie ogólnego współczucia i poświęcenia i to jest pocieszającem zjawiskiem, żywotnem świadectwem o chrześciańskiem usposobieniu ducha naszego. Nie przechwalajmy się z tego, ale uznawajmy w tem opatrzność boską, że wśród nieszczęść dozwala nam się niekiedy podnieść z upadku moralnego.
Cholera w średzkiem dotknęła najgwałtowniej wsie takie, w których sami go­spodarze wiejscy i ich komornicy mieszkają, albo też takie wsie, z których panowie przed cholerą za granicę lub też gdzieindziej wyjechali, a potem gdy cholera w ich wsiach się rozeszła obawiali się powrócić; zgoła najwięcej ofiar zabrała ta okropna choroba tam gdzie niebyło należytych starunków intelektualnych i materyalnych. W tych wsiach przeto najwięcej pozostało sierót w niedostatku po zmarłych na chole­rę rodzicach, o których zapewne niebędą radzić prywatne lub im przełożone osoby, jeżeli publiczność dla nich wsparcia nieudzieli.
W tej myśli postanowiono na zebra­niu Ligi w Pobiedziskach dnia 28 października r. b. ażeby po wszystkich zakątkach powiatu zbierać składki na opatrzenie tych sierót w wszelkie potrzeby na nadchodzącą zimę i  i dyrektorowie Ligi uprosili kilka pań, ażeby się raczyły zatrudnić tak zebra­niem składki, jako też następną opieką nad sierotami. Zdając tu sprawę z rezultatu osiągniętego niech nam wolno będzie wymienić nazwiska tych zacnych i gorliwych obywatelek, które pomimo nieprzyjemnej pory roku tak się zaszczytnie i korzystnie wywiązały z przyjętego obowiązku. Nadmienić tu trzeba, że w zbieraniu składek wiel­ka zachodzi różnica, czy zbieramy składkę osobiście do każdego o składkę się udaje, czy też piśmiennie lub przez okólnik. Osobiste zbieranie daleko większy rezultat osiąga, gdyż wpływ moralny kwestarza lub kwestarki działa tam gdzie się znajduje oziębłość, niechęć lub skąpstwo; okólnik dla ludzi serca byłby wystarczający, ale dla niechętnych, skąpych lub nieczułych jakżeż potrzeba tej przynauki, tego spojrzenia oko w oko, tego nalegania i tych różnych dowcipnych ataków, którymi szczególnie kwestarki tak skutecznie wszelki opór w niechętnych do składki pokonywać umieją! Być może, że niektórym paniom stan zdrowia niepozwala zbierać osobiście, lecz zawsze większa wdzięczność należy się tym paniom, które osobiście nie tylko się wystawiały na trudy fizyczne, ale przytem doznawały i moralnych przykrości nieod­stępnych przy każdem kwestowaniu. W okolicy Środy zbierały panny Kliszewskie z Zielnik, w drugiej połowie obwodu średzkiego pani Drwęska z Starkówca; w ogól­ności zebrały panie z obwodu średzkiego: 65 talarów 22 srebr 7 fenigów: oprócz pieniędzy zebrały 8 wierteli żyta, 2 wiertele pszenicy, 1 wierteł grochu, 1 wierteł tatarki, 2 wiertele jęczmienia, 29 1/3 wierteli kartofli, dwie miski białego grochu i kawał chleba. Ostatni dar ofiarowała komornica z Brodowa sama biedna, niemając większego datku chciała jednakże czem mogła przyczynić się do miłosiernego uczyn­ku.
Prawdziwy grosz wdowi!
W obwodzie zaniemyślskim zbierała pani Karczewska z Czarnotek i panna Szmit- kowska: wpłynęło z tego obwodu 61 talarów 10 srebrników 10 fenigów.
W obwodzie kostrzyńskim zbierała pani Radońska z Siekierek i panna Neyman z Iwna; zebrały te panie 64 tal. 5 srebr. 2 poduszki pierza i kilka kitek lnu wartości 3 złotych.
W obwodzie pobiedzińskim zbierały pani Radońska z Krześlic i pani Radońska z Kociałkowej Górki – wpłynęło 41 tal. 5 srebr. W ogólności wpłynęło; 239 tal 28 srebr. 5fn. Zboża 14 wierteli podług dzisiejszych cen za 30 tal. Kartofli, fasoli i pierza wartości około 13 talarów.
Z miasta Środy wpłynęło tylko 7 talarów; składka w Środzie dotąd wcale niebyła zbierana, gdyż uproszone panie do zbierania składek później się wymówiły.
W obwodzie nekielskim wcale dotąd składki niezbierano.
Na posiedzeniu dyrekcyi Ligi d. 6 grudnia r.b. nastąpił rozdział składek podług potrzeby na każdy obwód. Podług raportów szanownych proboszczów i dyrektorów ligi znajdowało się do 6 grudnia sierót w niedostatku się znajdujących aż do wie­ka 10 lat: w obwodzie średzkim 35, w mieście Środzie 15, w krotoszyńskim  [kostrzyńskim] 20, w pobiedziskim 12, w niekielskim obwodzie 33 – w ogóle 130 sierót. Przyjęto ogólną zasadę, aby w przecięciu przeznaczyć na każdą sierotę po 2 tal, ażeby o ile możliwości składki tej nieudzielać opiekunom tych dzieci w gotówce, ale albo w zakupionem odzieniu, albo w wiktuałach i.t.p. Stosownie do liczby sierót udzielono każdemu dyrektorowi funduszu licząc po 2 talary na każdą sierotę aż do wieku 10 lat skoń­czonych z tem zastrzeżeniem, ażeby się każdy dyrektor o istotnych potrzebach tych sierót przekonał i ażeby udzielał im wsparcia podług potrzeby, to jest n.p. w mniej­szej potrzebie lub w takim przypadku gdzie tylko ojciec obumarł, a matka żyje i.t.p. mniej, na przykład 1 talara; a w większej potrzebie więcej np. po 3 talary. Polecono prócz tego każdemu dyrektorowi, ażeby się dowiedział lub przekonał po niejakim czasie czy też osoby pielęgnujące te sieroty nie pokrzywdziły sierót lub nie obrały z tych datków. Zboże przeznaczono dla sierót w mieście Środzie. W ogólności fun­dusz prawie jest wyczerpany (na 130 sierót 260 tal.) a łatwo przypuścić, że okaże się niedostateczny, dla tego życzyćby należało, ażeby tak samo miasto Środa jak i obwód nekielski poszły za przykładem reszty powiatu i przyłożyły się równie hojnie do tej ofiary. Wynurzono życzenia, ażeby sieroty bez żadnej opieki, bez żadnego pielęgno­wania u nieczułych krewnych lub nielitościwych ludzi się znajdujące przenieść do Środy i urządzić dom ochrony w Środzie dla całego powiatu, na który już w r. 1845 zebrano fundusz także około 300 tal, lecz zdaje się koszt urządzenia i utrzymania domu ochrony jest tak ogromny, że przeniesie wszelkie możliwe środki pieniężne, któreby na ten cel zebrać można.

Nadwiślanin z 1866 r. w numerze 88 donosił:

Wedle zawołanego lekarza lipskiego, profesora dr. Bocka, cholera zasadza się na nagłym rozkładzie krwi i to w taki spo­sób, że wodne jej części wstępują naraz ze krwi do żołądka i kiszki odchodowej, a następnie tak womitami jak i stolcem od­chodzą. Płyn odchodzący ma barwę szarawą, podobną do wody ryżowej. Im dłużej trwa to wydalanie się wody ze krwi, tem gęstszą staje się pozostała krew i tem leniwiej biegnie po żyłach; wyrabianie się ciepła ustaje, nogi i ręre ziębną, sinieją, następują kurcze, a serce i puls biją coraz słabiej: nareszcie nie czuć już ich bicia, a na ostatek przychodzi śmierć. Przyczyny nagłego rozkładu krwi dotąd jeszcze nie docieczono, a i sztuka lekarska nieodkryła jeszcze środka za pomocą którego możnaby mu na­tychmiast zapobiedz.
Leczenie cholery jest dotąd, jak wiadomo, bardzo rozmaite, za żadnem wszakże nie przemawia skutek pewny. Racyonalnym prawdziwie, bo odpowiednim istocie choroby jest sposób leczenia następujący:
Kogo nawiedzi cholera, ten niechaj się natychmiast kładzie w łóżko, przykryje się należycie i ciepło, a następnie niechaj pije gorącą wodę w wielkiej ilości, aby jej dodać prędko i jak najwięcej do krwi, aby krew rozwolnić i płynniejszą uczynić. Jeżeli serce zaczęło już bić słabiej i wolniej, trzeba dla pobudze­nia go dodać do wody nieco jakiejkolwiek gorzałki, koniaku, rumu lub dobrego wina. Pić należy bezustannie. Dla zgaszenia uczu­cia wewnętrznego gorąca można raz po raz napić się trochę chło­dnego piwa lekkiego np. grodziskiego. Tak dzieje się, dopóki womity i dyarya nie ustaną, co wedle doświadczenia ustaje się w każdym razie, gdzie powyższego sposobu natychmiast użyto.
Niebezpieczeństwo teraz przecież jeszcze nie minęło. Wielu z cholery wyleczonych umiera pomimo to, jeżeli nie oddali się uryna, która się w czasie choroby nagromadziła. I tu trzeba pić dostateczną ilość gorącej wody, która łatwiej przenika naczynia nerek. Skoro chory może puszczać urynę, może być uważany za uratowanego. Zwracać przeto należy ponownie baczność, aby chory pił jak najwięcej gorącej wody i aby jej prędzej pić nie przestał, dopóki po ustaniu womitów i dyaryi uryna w znacznej ilości oddzielać się nie zacznie.
Zupełnemu osłabnieniu wyleczonych z cholery zapobiedz mo­żna najprędzej przez picie mocnego rosołu, pożywanie surowych jaj i dobrego mleka.
Najważniejszem jednakowoż jest jakeśmy już dawniej wspom­nieli, zabezpieczanie się z góry przed chorobą; w tej mierze przekonało dra. Bocka doświadczenie, iż nikt nie zapadł na cho­lerę, kto zaraz przy jej okazaniu się przywdziewał szeroki flane­lowy pas, i nosił go ciągle, a mianowicie nocą. Nikt z osób które nosiły taki pas, nie zapadł na cholerę; w ogóle nie zdarzyło mu się widzieć chorego, któryby był nosił pas taki. Pożywanie owocu dojrzałego uważa dr. Bock za dozwolone, wszakże jak zawsze z miarą; boć też w ogólności umiarkowanie jest matką zdrowia. Dr. Bock ostrzega każdego przed używaniem medycznych środ­ków wzdraźniających organizm.

Poznań, 21 lipca,

 Cholera wciąż jeszcze w mieście naszem pochłania ofiary. Chorych mnóstwo wielkie, których stan tem więcej pożałowania godzien, że daje się czuć brak lekarzy. Wojskowi bowiem lekarze z małemi wyjątkami są na placu boju; z cywilnych także znaczną liczbę powołano do wojennej służby lekarskiej. Tymczasem w mie­ście naszem, oprócz chorych na cholerę i inne choroby, znajduje się wielu rannych, którzy także potrzebują lekarskiej pomocy. Do­dajcie do tego, że wiele rodzin pozostaje niemal bez utrzymania z powodu, że osoby należące do wojska ściągniono do szeregów, dodajcie że na miasto nasze spada przedewszystkiem obowiązek dbać o pogorzelców w Żegrzu, dodajcie, że w Jeżycach jeszcze nie zapobieżono niedostatkowi, któremu w skutek niedawnego po­żaru mieszkańcy tej wioski ulegli, a będziecie mieli słaby obraz biedy i nędzy, jaką tu znosimy, na jaką tu patrzymy. — Z przy­jemnością wszelako przychodzi nam tu zakonstatować fakt, że mo­żniejsi obywatele miejscy nie przyglądają się bezczynnie cierpie­niom ubogich. Gotowość do ofiar jest wielka. Księża śpieszą z wielką gorliwością nie tylko z pociechą religijną, ale często i z pomocą lekarską. Mała liczba tutejszych lekarzy pracuje niestrudzenie. Nie­wiasty nasze nietylko zakonne, ale i świeckie, dają nowe świade­ctwo o poświęceniu, jakiego już nieraz dały dowody. Znam kup­ców, którzy pogorzelcom w Żegrzu ofiarowali znaczną ilość ryżu, soli i innych wiktuałów. Nie będę wam wymieniał nazwisk. Sądzę bowiem, iż osoby poświęcające się dla bliźnich nie czynią tego dla próżnego po gazetach rozgłosu, ale dla zaspokojenia własnego sumnienia. Wymieniając czyjekolwiek nazwisko, obawiałbym się, czy nie obrażę osoby, którą chciałbym pochwalić; a wymieniając jedne lub kilka, zaciągałbym dług względem osób nie wymienionych.

2016-05-20 / 00:13:12

Spis zmarłych na epidemię cholery, jaka panowała
w latach 1848 – 1852 r.

Źródłem poniższych spisów są zapisy w duplikatach ksiąg zmarłych poszczególnych parafii znajdujące się w zbiorach archiwalnych APP.

Parafia Bagrowo.

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 8 października, ostatni z 6 listopada , w roku zapisano 28 zgonów).

  1. Wiktoria Dopieralina l. 35, Bagrowo
  2. Józef Szcześniak l. 8 Bagrowo
  3. Michał Szcześniak l. 50, Bagrowo
  4. Anna Kwaśkowiakowa? l. 90, Bagrowo
  5. Jakub Kasprzak l. 50, Bagrowo
  6. Apolonia Walczakowa l. 30, Bagrowo
  7. Małgorzata Bergerowa l. 50, Bagrowo
  8. Mikołaj Andrzejeski l. 33, Bagrowo
  9. Małgorzata Tarantka l. 41, Bagrowo
  10. Marcin Walczak l. 35, Bagrowo
  11. Stanisław Grześkowiak l. 6, Bagrowo
  12. Elżbieta Cholewianka l. 20, Bagrowo
  13. Marianna Bergier l. 10, Bagrowo
  14. Szymon Szczepański l. 38, Bagrowo
  15. Kazimierz Kędziora l. 36, Bagrowo
  16. Marianna Grześkowiakowa l. 69, Bagrowo

Rok 1852  – epidemii nie wystąpiła.

Parafia Czerlejno.

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 7 grudnia, ostatni z 29 grudnia, ogółem w roku zapisano 79 zgonów).

  1. Marianna Nowak l. 54, Węgierskie
  2. Antonina Nowak l.11, Węgierskie
  3. Katarzyna Michalska l. 68, Czerlejnko
  4. Walenty Pindras l.4 i 10 mies, Węgierskie
  5. Weronika Kierska l. 85, Węgierskie
  6. Szymon Sikora l. 8, Węgierskie

W latach 1849 / 1851 nie odnotowano zgonów spowodowanych epidemia cholery.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 25 września, ostatni z 6 listopada, ogółem w roku 1852 zapisano  zgony) .

  1. Józef Burkiewicz l. 60, Klony
  2. Jakub Olszeski l.2, Czerlejno
  3. Franciszka Woźniak l. 6, Trzek
  4. Franciszek Jordan l. 60, Klony
  5. Małgorzata Nowak l. 60, Czerlejno
  6. Konstancja Szylikowska l. 70, Klony
Parafia Giecz.

Rok 1849 (w roku zapisano 37 zgonów).

  1. Kazimierz Stachowiak l. 60, Orzeszkowo – 1 styczeń
  2. Marianna Książkiewicz l. 65, Marianowo – 28 październik

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 5 września, ostatni z 10 listopada , w roku zapisano 72 zgony).

  1. Agata Roszyk l. 42, Poświatne
  2. Anna Jankowiak l. 70, Poświątne
  3. Bartłomiej Kaydan l. 40, Poświątne
  4. Mikołaj Książkiewicz l. 9, Szrapki
  5. Jadwiga Rydzewska l. 30, Poświątne
  6. Andrzej Kaydan l. 8, Poświątne
  7. Magdalena Kaydan l. 30, Poswiatne
  8. Katarzyna Kaydan l. 5, Poświątne
  9. Józef Nowicki l. 21, Szrapki
  10. Walenty Paluszyk l. 30, Szrapki
  11. Małgorzata Kasprzak l. 3, Orzeszkowo
  12. Marianna Olszańska l. 10, Orzeszkowo
  13. Antonina Michalak l. 13, Poświątne
  14. Jakub Biodrzecki l. 3, Orzeszkowo
  15. Magdalena Cyraniak l. 30, Giecz
  16. Teresa Drzazga l. 30, Giecz
  17. Katarzyna Piechura l. 60, Giecz
  18. Magdalena Drzazga l. 3, Giecz
  19. Szymon Piechura l. 63, Giecz
  20. Anna Drzazga l.3, Giecz
  21. Anna Cyraniak l. 3, Giecz
  22. Józefa Kwiatek l. 45, Giecz
  23. Stanisław Szafran l. 10, Giecz
  24. Józefa szafran l.8, Giecz
  25. Andrzej Szafran l. 31, Giecz
  26. Marianna Sobolewska l. 60, Giecz
  27. Aleksander Jankowiak l. 70, Giecz
  28. Agnieszka Pacyńska l. 12, Giecz
  29. Jan Jankowiak l. 2, Giecz
  30. Agnieszka Książkiwicz l. 30, Giecz
  31. Antoni Delestowicz l. 15, Giecz
  32. Zofia Pilaczyńska l. 60, Giecz
  33. Michał Szafran l. 20, Giecz
  34. Marcin Pacyński l. 75, Giecz
  35. Wincenty Pacyński l. 39, Giecz
  36. Jan Delestowicz l. 8, Giecz
  37. Marianna Pacyńska l. 30, Giecz
  38. Antoni Pilaczyński l. 20, Giecz
Parafia Grodziszczko.

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 8 października, ostatni z 24 października , w roku zapisano 53 zgony).

  1. Marianna Matuszak l. 65, Gablin
  2. Jakub Kaźmierczak l. 38, Gablin
  3. Antoni Różański l. 19, Gablin
  4. Ludwik Kaczmarek l. 65, Gablin
  5. Wawrzyn Wietrzyk l. 22, Gablin
  6. Józefa Różańska l. 20, Gablin

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 3 września, ostatni z 2 października , w roku zapisano 48 zgonów).

  1. Małgorzata Pawlak l. 45, Andrzejpole
  2. Józef Piechowiak l. 24, Andrzejpole
  3. Michał szafran l. 1, Borzejewo
  4. Anna Łatka l. 3, Drzązgowo
  5. Antonina Dobrowolska l. 58, Wysławice
  6. Franciszka Łuczak l. 23, Drzązgowo
  7. Jan Gracz l. 28, Wysławice
Parafia Gułtowy.

W latach 1848 / 1851 nie odnotowano zgonów spowodowanych epidemią cholery.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 28 sierpnia, ostatni z 5 listopada, ogółem w roku 1852 zapisano 25  zgonów).

  1. Stanisław Lepczyk l. 26, Gułtowy
  2. Feliks Staszeski l. 36, Gułtowy
  3. Justyna Tomczak l. 58, Gułtowy
  4. Kazimierz Strzyżewski l. 52, Gułtowy
  5. Jadwiga Pagryzina l. 45, Gułtowy
  6. Stefan Ratajczak l. 76, Gułtowy
  7. Agnieszka Ratajczak l. 60, Gułtowy
  8. Walenty Małecki l. 36, Sololniki Drzązgowskie
  9. Tekla Szulczeska l. 48, Gułtowy
  10. Jan Zboroski l. 48, Gułtowy
  11. Feliks Morakoski l. 50, Gułtowy
  12. Katarzyna Skrzypczak l. 15, Gułtowy
  13. Agnieszka Rólniczak l. 36, Gułtowy
  14. Franciszka Urbaniak l. 37, Gułtowy
  15. Teresa Rólniczak l. 30, Gułtowy
  16. Michał Borkoski l. 28, Gułtowy
  17. Franciszek Korkoski l. 4, Gułtowy
  18. Jan Borkoski l. 2, Gułtowy
  19. Joanna Nijakoska l. 22, Gułtowy
Parafia Iwno

Rok 1848  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 20 października, ostatni z 28 grudnia, ogółem w roku zapisano 51 zgonów).

  1. Kazimierz Wozniak l. 33, Iwno
  2. Tomasz Jeryński l. 48, Iwno
  3. Julian Binder l. 9, Iwno
  4. Katarzyna Tomaszewska l. 40, Iwno
  5. Jan Sternes l. 48, Iwno
  6. Anna Binder l. 7, Iwno
  7. Ludwik Binder l. 12, Iwno
  8. Apolonia Sitoska ? l. 19, Iwno
  9. Antoni Tomaszewski l. 2, Iwno
  10. Józef Tomaszewski l. 46, Iwno

Rok 1849 – 1851  (nie odnotowano zgonów z podaniem jako przyczyny śmierci  „cholera”. Ogółem w 1849 r. zmarło 36 osób, w 1850 r. 33 osoby, w 1851 r. 30 osób).

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 05 września, ostatni z 7 listopada, ogółem w roku zapisano 81 zgonów).

  1. Józefa Michalak l. 7, Iwno
  2. Wojciech Jankowski l. 55, Chorzałki
  3. Walenty Michalak l. 5, Chorzałki
  4. Andrzej Pawlak l. 26, Wiktorowo
  5. Antoni Paczkowski l. 5, Iwno
  6. Marianna Koperska l.8, Chorzałki
  7. Michalina Koperska l.8, Chorzałki
  8. Andrzej Stroiński l. 34, Chorzałki
  9. Marianna Kurczyńska l.2, Iwno
  10. Katarzyna Kurczyńska l. 4, Iwno
  11. Małgorzata Jerzewska l. 22, Chorzałki
  12. Błażej Zimny l. 38, Iwno
  13. Franciszek Jarecki l. 26, Iwno
  14. Augustyn Przybylski l. 26, Iwno
  15. Marcin Hałupka l. 31, Iwno
  16. Agata Jarecka l. 55, Iwno
  17. Jan Gołębiewski l. 29, Iwno
  18. Michalina Pierczchalska l. 16, Iwno
  19. Katarzyna Andrzejewska l. 2, Iwno
  20. Józefa Podgorska l. 5, Iwno
  21. Walenty Nowak l. 30, Iwno
  22. Kacper Fronckowiak l. 1 i 6 m-cy, Iwno
  23. Franciszek Mackowiak l. 38, Iwno
  24. Marianna Jarecka l. 24, Iwno
  25. Stanisław Krzywoszynski l. 18, Wiktorowo
  26. Marianna Wawrzynowska l. 12, Wiktorowo
  27. Katarzyna Zagorska l. 9, Wiktorowo
  28. Katarzyna Kujawa l. 11, Wiktorowo
  29. Katarzyna Fąckowiak l. 40 Iwno
  30. Franciszka Krakowska l. 26, Iwno
  31. Julianna Nowak l. 22, Iwno
  32. Wojciech Goździeski l. 29, Wiktorowo
Parafia Kleszczewo.

Rok 1848/1849 nie odnotowano zgonów na epidemie cholery.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 22 września, ostatni z 18 listopada , w roku zapisano 39 zgonów).

  1. Magdalena Cieślinska l. 55, Kleszczewo
  2. Antoni Cieśliński l. 22, Kleszczewo
  3. Adam Piotrowski 9 mies., Kleszczewo
  4. Barbara Nowicka l. 26, Kleszczewo
  5. Regina Owczarzak l. 56, Kleszczewo
  6. Marcin Ratajczak l. 2, Kleszczewo
  7. Agnieszka Stachowiak l. 30 Kleszczewo
  8. Antoni Małecki l. 46, Kleszczewo
  9. Rozalia Kosmaczewska l. 53, Kleszczewo
  10. Stanisław Chmielewski l.3, Kleszczewo
  11. Józef Hałubka l. 56, Kleszczewo
  12. Ludwik Beser l. 40, Kleszczewo
  13. Marianna Skrzypczyńska l. 56, Kleszczewo
  14. Zofia Zdaj l. 60, Kleszczewo
  15. Marianna Florkowiak l. 23, Kleszczewo
  16. Jan Nowak l. 1 i 1/2, Kleszczewo
  17. Marianna Rozmiarek l.2, Kleszczewo
  18. Antoni Nowak l. 40, Kleszczewo
  19. Marianna Nowak l. 40, Kleszczewo
  20. Jan Nowak s. Marianny l. 1 i 6 mis., Kleszczewo
  21. Marianna Owczarzak l. 28, Kleszczewo
  22. Wawrzyn Król l. 45, Kleszczewo
  23. Katarzyna Owczarzak 8 dni, Kleszczewo
  24. Andrzej Łabęcki l. 13, Kleszczewo
Parafia Kostrzyn.

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 6 października, ostatni z 29 listopada, ogółem w roku zapisano 154 zgony) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Makary Snowacki, l. 30, Kostrzyn
  2. Maciej Poturalski, l. 65, Kostrzyn
  3. Marcjanna Jasińska, l. 11, Kostrzyn
  4. Ignacy Wierzcholski, l. 57, Kostrzyn
  5. Katarzyna Janicka z d. Ratajczak, l. 26, Kostrzyn
  6. Bartłomiej Jasiński, l. 41, Kostrzyn
  7. Antoni Jasiński, l. 4, Kostrzyn
  8. Wincenty Luberski, l. 50, Kostrzyn
  9. Wincenty Michałowski, l. 1 i 6 mies., Kostrzyn
  10. Wiktor Rabierzyński, l. 3 i 6 mies., Kostrzyn
  11. Magdalena Czacholska, l. 50, Kostrzyn
  12. Ignacy Jakubowski, l. 40, Kostrzyn
  13. Jan Jakubowski, l. 2 i 6 mies., Kostrzyn
  14. Ludwika Wierzcholska z d. Krzymieniewicz, l. 43, Kostrzyn
  15. Katarzyna Jasińska z d. Wolińska, l. 32, Kostrzyn
  16. Wojciech Kawecki, l. 50, Kostrzyn
  17. Maciej Westerski, l. 40, Kostrzyn
  18. Antonina Wybieralska z d. Tomczak, l. 28, Kostrzyn
  19. Antoni Markiewicz, l. 4, Kostrzyn
  20. Tomasz Wierzcholski, l. 1, Kostrzyn
  21. Kazimierz Jakubowski, l. 40, Kostrzyn
  22. Rozalia Cieślewicz z d. Pagryzińska, l. 45, Kostrzyn
  23. Marcjanna Cieślewicz, l. 2, Kostrzyn
  24. Józefa Beyer z d. Zaremba, l. 34, Kostrzyn
  25. Andrzej Zaremba, l. 12, Kostrzyn
  26. Katarzyna Nowak, l. 4, Kostrzyn
  27. Józefa Michałowska, l. 6, Kostrzyn
  28. Antoni Kaczmarski, l. 2 i 6 mies., Kostrzyn
  29. Franciszek Woźniak, l. 4, Kostrzyn
  30. Marianna Centkowska z d. Studzińska, l. 47, Kostrzyn
  31. Tomasz Wybieralski, l. 31, Kostrzyn
  32. Janowa Kmiecina, l. 44, Kostrzyn
  33. Stanisław Wysogorski, l. 28, Kostrzyn
  34. Telesfor Cieśliński, l. 1 i 10 mies., Kostrzyn
  35. Marcjanna Paszkiewicz z d. Bagroska, l. 50, Kostrzyn
  36. Helena Woźniak z d. Bogacka, l. 38, Kostrzyn
  37. Marianna Jakubowska, l. 4, Kostrzyn
  38. Józef Beyer, l. 35, Kostrzyn
  39. Kazimierz Paszek vel Paszkiewicz, l. 3, Kostrzyn
  40. Andrzej Gałdyński, l. 3, Kostrzyn
  41. Franciszek Pyzdrowski, l. 67, Kostrzyn
  42. Jan May, l. 7, Kostrzyn
  43. Petronela Markiewicz, l. 7, Kostrzyn
  44. Agnieszka Malinowska z d. Wysogorska, l. 35, Kostrzyn
  45. Sebastian Wiśniewski, l. 50, Kostrzyn
  46. Jadwiga Marszałł vel Jurga vel Jurdzyńska z d. Daleszyńska, l. 50, Kostrzyn
  47. Marcjanna Gałdyńska z d. Majewska, l. 25, Kostrzyn
  48. Wawrzyniec Koczorowski, l. 26, Kostrzyn
  49. Marcin Zajączek, l. 5, Kostrzyn
  50. Marianna Zajączek z d. Tarczanka, l. 50, Kostrzyn
  51. Maciej Stanikowski, l. 56, Kostrzyn
  52. Wojciech Wiśniewski, l. 1 i 6 mies., Kostrzyn
  53. Karolina Weidenhahn z d. Jabłońska, l. 58, Kostrzyn

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 3 listopada, ostatni z 8 grudnia, ogółem w roku zapisano 86 zgonów) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Magdalena Sosińska z d. Urbańska, l. 23, Kostrzyn
  2. Anna Szałamach z d. Florkowska, l. 30, Kostrzyn
  3. Salomea Jasiecka, l. 18, Kostrzyn
  4. Marianna Rogozianka vel Gawarecka, l. 70, Kostrzyn
  5. Maciej Lasiewicz, l. 3, Kostrzyn
  6. Franciszek Stefaniak alias Grochowski, l. 26, Kostrzyn
  7. Aleksy Zajączek, l. 44, Kostrzyn
  8. Barbara Urbaniak, l. 3, Kostrzyn
  9. Franciszka Dzwikowska, l. 4, Kostrzyn

Rok 1850 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1851 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 13 września, ostatni z 23 listopada, ogółem w roku zapisano 164 zgony). – indeksował Wojciech Lis.

  1. Marcin Hadziński, l. 16, Kostrzyn
  2. Agnieszka Kapałczyńska, l. 64, Kostrzyn
  3. Teofila Kalczyńska, 6 mies., Kostrzyn
  4. Józefa Wierzcholska z d. Ruzchowska, l. 33, Kostrzyn
  5. Józef Hadzinski, l. 7, Kostrzyn
  6. Ludwik Suwalinski, l. 28, Kostrzyn
  7. Jadwiga Rozwadowska, l. 30, Tarnowo
  8. Apolonia Hańczka, l. 29, Kostrzyn
  9. Antoni Jakubowski, l. 7 i 8 mies., Kostrzyn
  10. Teofila Miklaszewska, l. 1 i 6 mies., Kostrzyn
  11. Wacław Wroblewicz alias Malicki, l. 7, Kostrzyn
  12. Antoni Dobrowolski, l. 27, Kostrzyn
  13. Józef Gisczynski, l. 25, Kostrzyn
  14. Wojciech Trąpczyński, l. 18, Kostrzyn
  15. Jan Marszałkiewicz, l. 36, Kostrzyn
  16. Marcjanna Wroblewiczowa z d. Malicka, l. 29, Kostrzyn
  17. Seweryn Lewicki, l. 66, Kostrzyn
  18. Marcjanna Cimierska, l. 62, Kostrzyn
  19. Urszula Czajkowska, l. 13, Kostrzyn
  20. Paweł Grzmiełowski alias Jankowski, l. 50, Kostrzyn
  21. Pelagia Andrzejewska, 6 mies., Kostrzyn
  22. Józef Andrzejewski, l. 3, Kostrzyn
  23. Ludwika Wróblewska, l. 16, Kostrzyn
  24. Wojciech Matysiak, l. 22, Kostrzyn
  25. Apolonia Budzyńska z d. Jazdzewska, l. 50, Kostrzyn
  26. Bogumiła Brykczyńska, l. 80, Janopol
  27. Józef Banaszak, l. 28, Kostrzyn
  28. Marianna Nawrocka, l. 15 i 6 mies., Kostrzyn
  29. Antonina Nawrocka, l. 3 i 6 mies., Kostrzyn
  30. Rozalia Hadzinska, l. 40, Kostrzyn
  31. Prowidencja Szczygielska, l. 4, Kostrzyn
  32. Michał Madalinski, l. 55, Kostrzyn
  33. Walenty Kurowski, l. 45, Janopol
  34. Agnieszka Andrzejewska, l. 38, Kostrzyn
  35. Wiktoria Maciejewska, l. 4, Kostrzyn
  36. Wincenty Wróblewski, l. 26, Kostrzyn
  37. Mateusz Wiszniewski, l. 48, Kostrzyn
  38. Wiktor Pohll, 9 mies., Kostrzyn
  39. Marcin Czerniak, l. 70 i 3 mies., Kostrzyn
  40. Wiktoria Polinar, l. 22, Janopol
  41. Małgorzata Matuszewska, l. 24, Janopol
  42. Józef Wysogorski, l. 5, Kostrzyn
  43. Jan Biskupski, l. 10, Kostrzyn
  44. Adam Maszerak, l. 2, Kostrzyn
  45. Franciszek Pogorzelski, l. 74, Kostrzyn
  46. Tomasz Nowak, l. 2, Kostrzyn
  47. Salomea Sosinska, 9 mies., Kostrzyn
  48. Marianna Rogowska, l. 3, Kostrzyn
  49. Mateusz Sibilski, l. 30, Kostrzyn
  50. Józefa Szczygielska, l. 8, Kostrzyn
  51. Marianna Bukowska, l. 30, Janopol
  52. Wojciech Biskupski, l. 47, Kostrzyn
  53. Marcin Nowak, l. 5, Strumiany
  54. Antonina Nowaczka z d. Tomkowiak, l. 22, Strumiany
  55. Józef Urbański, l. 30, Kostrzyn
  56. Salomea Sosinska z d. Gosciejewicz, l. 29, Kostrzyn
  57. Kordula Dzieciuchowicz z d. Brykczynska, l. 30, Kostrzyn
  58. Józefa Modrzejewska z d. Bartkowiak, l. 28, Kostrzyn
  59. Wawrzyniec Modrzejewski, l. 4, Kostrzyn
  60. Józef Ucieszynski, l. 24, Kostrzyn
  61. Franciszek Szczygielski, 5 dni, Kostrzyn
  62. Rozalia Jazdzewska, l. 26, Kostrzyn
  63. Jan Majewski, l. 8, Kostrzyn
  64. Walenty Gawarecki, l. 3, Kostrzyn
  65. Marianna Tomkowiak, l. 16, Strumiany
  66. Katarzyna Staniszewska, l. 5, Strumiany
  67. Jakub Walczak, l. 14, Kostrzynskie Huby
  68. Stanisław Koziorowski, l. 1 i 6 mies., Kostrzyn
  69. Franciszka Sibilska, l. 50, Tarnowo
  70. Barbara Izydorczak z d. Antkowiak, l. 30, Kostrzyn folwark
  71. Walenty Andrzejewski, l. 28, Kostrzyn
  72. Łucja Walkowiak z d. Bogolinska, l. 30, Kostrzyn
  73. Małgorzata Dłuzewska z d. Sobczak, l. 35, Kostrzyn
  74. Józef Januszewski, l. 70, Kostrzyn
  75. Tomasz Staniszewski, l. 40, Strumiany
  76. Antonina Krusczynska, l. 29, Kostrzyn
  77. Jan Kurzawa, l. 28, Tarnowo
  78. Marianna Walkowiak z d. Tomczak, l. 43, Tarnowo
  79. Filipina Kujawska, l. 4, Kostrzyn
  80. Wojciech Mazwa, l. 4, Strumiany
  81. Józefa Kujawska, l. 8, Kostrzyn
  82. Szczepan Zołądkiewicz, 1 mies. 12 dni, Kostrzyn
  83. Michał Skowronski, 2 mies., Puszczykowo
  84. Marianna Oborska, l. 62, Kostrzyn
Parafia Koszuty.

W parafii Koszuty w latach 1848 / 1852 nie odnotowano zgonów na epidemię cholery.

Parafia Krerowo.

Rok 1848  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 28 listopada, ostatni z 31 grudnia, ogółem w roku zapisano 32 zgony).

  1. Józef Korcz l. ?, Krerowo
  2. Grzegorz Madaliński l. 50, Markowice
  3. Jan Korcz l. 9, Krerowo
  4. Marianna Korcz l.2, Krerowo
  5. Jan Baran l. 8, Markowice
  6. Mikołaj Baran l.4, Markowice
  7. Rozalia Beszerska l. 60, Markowice

Rok 1849 – jeden wpis zmarłego na cholerę

  1. Ludwika Żołdakiewicz l. 4 , Markowice – 06.01.1849

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 9 września, ostatni z 28 października, ogółem w roku zapisano 93 zgony).

  1. Urban Stachowiak l. 38, Zimin
  2. Andrzej Janecki l. 60, Zimin
  3. Regina Brodnieska l. 70, Krerowo
  4. Józef Rak l. 33, Zimin
  5. Szymon Pośledni l. 3, Zimin
  6. Antonina Soboleska l. 29, Zimin
  7. Antonina Korcz l. 56, Zimin
  8. Cecylia Kulawiak l. 50, Zimin
  9. Konstancja Bogusławska l. 23, Krerowo
  10. Kazimierz Szukalski l. 60, Krerowo
  11. Józef Janecki l. 19, Zimin
  12. Marianna Kulawiak l. 70, Zimin
  13. Wawrzyn Kulawiak l. 50, Zimin
  14. Melchior Kulawiak l. 14, Zimin
  15. Katarzyna Karlińska l. 30, Zimin
  16. Franciszka Zandecka l. 3, Zimin
  17. Franciszka Braciszewska l. 9, Zimin
  18. Andrzej Korcz l. 5, Krerowo
  19. Regina Korcz l. 40, Krerowo
  20. Łukasz Korcz l. 60, Krerowo
  21. Katarzyna Korcz l. 16, Krerowo
  22. Petronela Rak l. 3, Zimin
  23. Anastazja Kiszka l. 46, Krerowo
  24. Antonina Krol l. 30, Krerowo
  25. Filip Korcz l. 13, Zimin
  26. Wojciech Korcz l. 14, Krerowo
  27. Józefa Suderonoska l. 60, Krerowo
  28. Jakub Wystraszewski l. 30, Krerowo
  29. Jadwiga Dominas l. 40, Krerowo
  30. Stanisław Kiszka l. 5, Krerowo
  31. Szymon Kasperski l. 60, Krerowo
  32. Franciszka Kasperska l. 24, Krerowo
  33. Zofia Jankowiak l. 50, Krerowo
  34. Rozalia Kużma l. 46, Krerowo
  35. Jan Jankowiak l. 46, Krerowo
  36. Franciszka Stachowiak l. 38, Krerowo
  37. Magdalena Jankowiak l. 12, Krerowo
  38. Walenty Jankowiak l. 6, Krerowo
  39. Ignacy Jankowiak l. 8, Krerowo
  40. Walenty Kasperski l. 28, Krerowo
  41. Melchior Kasperski l. 19, Krerowo
  42. Marianna Łażeska l. 65, Zimin
  43. Maciej Krzyżaniak l. 13, Krerowo
  44. Józef Socha l. 32, Krerowo
  45. Franciszek Kinczowicz l. 4, Krerowo
  46. Stanisław Jóźwiak l. 12, Krerowo
  47. Józefa Jóźwiak l. 4., Krerowo
  48. Ignacy Jankowiak l. 7, Krerowo
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Cmentarz choleryczny w Krerowie pow. Środa Wlkp. Źródło: Zbiory Wojciecha Lisa.
Parafia Mączniki.

Rok 1848 – brak wpisów o zmarłych na cholerę.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 19 sierpnia, ostatni z 12 listopada, ogółem w roku zapisano 69 zgony).

  1. Wojciech Lewandoski l. 45, Dębicz
  2. Katarzyna Ratayszczakowa l. 45, Mączniki
  3. Agnieszka Nawrocka l. 46, Mączniki
  4. Katarzyna Jagielska l. 14, Dębicz
  5. Wojciech Sarnowski l. 60, Mączniki
  6. Andrzej Głowacki l. 63, Debicz
  7. Maciej Soroczyński l. 70, Mączniki
  8. Prakseda Górska l. 3, Janowo
  9. Michał Lisiecki l. 35, Mączniki
  10. Walenty Banaszak l. 50, Mączniki
  11. Katarzyna Banaszak l. 37, Ulejno
  12. Antoni Górski l. 8, Janowo
  13. Marianna Kaczmarków l. 3, Mączniki
  14. Katarzyna Mikołajczakowa l. 80, Tadeuszewo
  15. Wawrzyn Frąckowiak l. 30, Ulejno
  16. Michał Wojciechowski l. 32, Tadeuszewo
  17. Mikołaj Nowak l. 50, Brzeziny
  18. Wojciech Otocki l. 14, Dębicz
  19. Michał Masliński l. 28, Dębicz
  20. Elżbieta Gramzina l. 32, Mączniki
  21. Marianna Lis l. 41, Ulejno
Parafia Mądre.

W parafii Mądre w latach 1848 / 1852 nie odnotowano zgonów na epidemię cholery.

Parafia Murzynowo Kościelne.

Rok 1848/1849 –  brak wpisów o zmarłych na cholerę.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 9 września, ostatni z 21 grudnia, ogółem w roku zapisane 71 zgony).

  1. Walenty Zgórecki l. 64, Murzynowo Koś.
  2. Franciszka Walkowiak l. 26, Murzynowo Koś.
  3. Walenty Miśkowiak l. 73, Tadeuszewo
  4. Jakub Grześkowiak l. 19, Murzynowo Koś.
  5. Marianna Bałażyk l. 8, Murzynowo Koś.
  6. Agnieszka Bałażykowa l. 26, Murzynowo Koś.
  7. Aleksander Kamiński l. 48, Murzynowo Koś.
  8. Walenty Dułaczyński l. 56, Kopaszyce
  9. Seweryna Dębińska l. 28, Murzynowo Koś.
  10. Wojciech Michalak l. 20, Murzynowo Koś.
  11. Józef Siwek l. 73, Murzynowo Koś.
  12. Kacper Konieczny l. 14, Murzynowo Koś.
  13. Jadwiga Urbanowicz l. 70, Murzynowo Koś.
  14. Marianna Ławniczak l. 60, Murzynowo Koś,
  15. Agnieszka Żubrowicz l. 42, Murzynowo Koś.
  16. Katarzyna Bałażykowa l. 30, Murzynowo Koś.
  17. Andrzej Krzyżański l. 3, Murzynowo Koś.
  18. Marianna Warczyńska l. 29, Bukowylas
  19. Jadwiga Wojcińska l. 69, Bukowylas
  20. Michał Szwed l. 39, Murzynowo Koć.
  21. Jan Bartczak l. 46
  22. Jan Michalak l. 28, Bukowylas
  23. Stanisław Barczak l. 87, Bukowylas

Rok 1853

  1. Jan Szumigała l. 56, Bukowylas – 8 styczeń
  2. Agnieszka Ciszewska l. 21, Bukowylas – 12 styczeń
Parafia Nekla.

W parafii  w latach 1848 / 1851 nie odnotowano zgonów na epidemię cholery.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 11 września, ostatni z 22 października , ogółem w roku 1852 zapisano 64  zgony).

  1. Marcin Brzeziński l. 42, Chłapowskie Olędry
  2. Katarzyna Karolczyk l. 60, Nekla
  3. Antoni Rychtanoski l. 3, Nekla
  4. Franciszka Kajdasz l. 30, Nekla
  5. Mikołaj Smolarkiewicz 1 dz.,Nekla
  6. Franciszek Kajdasz l.46, Nekla
  7. Wawrzyn Kajdasz l. 2, Nekla
  8. Wojciech Hyżewicz l. 70, Nekla
  9. Franciszek Adamski l. 40, Nekla
  10. Józef Połtorak l. 14, Nekla
  11. Magdalena Woźniak l. 68, Nekla
  12. Elżbieta Szafranska l. 52, Cyganek
  13. Kazimierz Ratajczak l. 77, Rajmundowo
  14. Marianna Kowalczyk l. 43, Nekla
  15. Franciszka Tądrowska l. 7, Nekla
  16. Kunegunda Kędzierska l. 45, Nekla
  17. Andrzej Schin l. 32, Laski
Parafia Nietrzanowo.

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 5 grudnia, ostatni z 24 grudnia, ogółem w roku zapisano 59 zgonów) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Marianna Dudziak, l. 60, Pierzchno
  2. Marianna Grynia, l. 8, Olszewo
  3. Łucja Głowacka, l. 40, Szlachcin
  4. Wawrzyniec Michalak, l. 7, Szlachcin

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 14 stycznia, ostatni z 18 października, ogółem w roku zapisano 104 zgony) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Walenty Kowaleski, l. 2 i 2 mies., Szlachcin
  2. Józef Kowaleski, l. 38, Szlachcin
  3. Magdalena Herrmann, 4 mies. 2 dni, Brodowo
  4. Marianna Herrmann, l. 2 i 6 mies., Brodowo
  5. Karol Nowicki, l. 59, Brodowo
  6. Katarzyna Adryszeska, l. 6, Brodowo
  7. Antoni Górny, l. 39, Brodowo
  8. Antonina Górna, l. 5, Brodowo
  9. Anastazja Nowicka, l. 20, Brodowo
  10. Katarzyna Górna, l. 17, Brodowo
  11. Katarzyna Górna z d. Przybył, l. 38, Brodowo
  12. Walenty Sawiński, l. 36, Brodowo
  13. Andrzej Makoski, l. 17 i 10 mies., Brodowo
  14. Franciszka Olejniczak, 1 mies. 8 dni, Szlachcin
  15. Jadwiga Kubiak, l. 60, Brodowo
  16. Marianna Kubiak z d. Górna I v. Szczepaniak, l. 45, Brodowo
  17. Józefa Olejniczak, 1 mies. 8 dni, Szlachcin

Rok 1850 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1851 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 5 lipca, ostatni z 23 września, ogółem w roku zapisano 104 zgony). Liczne zapisy dotyczą osób zmarłych na szkarlatynę – indeksował Wojciech Lis.

  1. Marianna Marcinionka, l. 1 ¼, Olszewo Kolonia
  2. Szczepan Stankoski, 6 mies., Brodowo
  3. Józef Konieczny, l. 2, Murzynowo Leśne
  4. Mikołaj Pawłoski, l. 8, Miąskowo

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 10 stycznia, ostatni z 20 listopada, ogółem w roku zapisano 150 zgonów) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Teofila Nowacka, l. 10, Antonin
  2. Franciszek Olejniczak, l. 60, Szlachcin
  3. Cecylia Olejniczak, l. 54, Szlachcin
  4. Katarzyna Dykszak z d. Nowicka, l. 31, Szlachcin
  5. Jan Antkowiak, l. 32, Szlachcin
  6. Antoni Kujawa, l. 42, Szlachcin
  7. Katarzyna Łuczak, l. 32, Szlachcin
  8. Karol Olejniczak, l. 63, Szlachcin
  9. Julianna Jasielska, l. 33, Szlachcin
  10. Agata Norkiewicz, l. 30, Szlachcin
  11. Franciszek Łuczak, l. 12, Szlachcin
  12. Marianna Tobolska, l. 3, Szlachcin
  13. Jakub Balcerzak, l. 36, Szlachcin
  14. Antoni Balcerzak, 2 mies., Szlachcin
  15. Marianna Kaczmarkiewicz, l. 58, Szlachcin
  16. Michał Wędrowicz, l. 30, Szlachcin
  17. Jan Michalski, l. 50, Szlachcin
  18. Wojciech Młotek, l. 60, Miąskowo
  19. Walenty Smolarek, l. 30, Szlachcin
  20. Barbara Smolarek, l. 5, Szlachcin
  21. Antoni Tobolski, l. 6, Szlachcin
  22. Antoni Kujawa, l. 5, Szlachcin
  23. Jadwiga Gielniak, l. 41, Szlachcin
  24. Józefa N.N., l. 8, Brodowo
  25. Jan Lesinski, l. 50, Szlachcin
  26. Marianna Łuczak, l. 1 ½, Szlachcin
  27. Katarzyna Stróżyk, l. 25, Szlachcin
  28. Jan Puszkarek, l. 2, Szlachcin
  29. Regina Kaminska, l. 38, Nietrzanowo
  30. Andrzej Kujawa, l. 58, Szlachcin
  31. Jadwiga Smolarek, l. 32, Szlachcin
  32. Katarzyna Tórz, l. 60, Szlachcin
  33. Szymon Szymkowiak, l. 38, Szlachcin
  34. Antoni Torz, l. 75, Szlachcin
  35. Tekla Kujawa, l. 46, Szlachcin
  36. Marianna Serafiniak z d. Gajeska, l. 40, Szlachcin
  37. Franciszek Swobodzinski, l. 46, Nietrzanowo
  38. Wiktoria Swobodzinska, l. 44, Nietrzanowo
  39. Ignacy Kaminski, 2 ½ mies., Nietrzanowo
  40. Marianna Głowacka, l. 12, Nietrzanowo
  41. Kazimierz Szczepaniak, l. 3 ½, Szlachcin
  42. Jadwiga Michalska, l. 40, Szlachcin
  43. Jan Michalski, l. 2 ½, Szlachcin
  44. Barbara Antkowiak, l. 7, Szlachcin
  45. Jan Olejniczak, l. 26, Szlachcin
  46. Kasper Psyk, l. 40, Szlachcin
  47. Marcin Michalak, l. 18, Szlachcin
  48. Katarzyna Radziejeska, l. 70, Szlachcin
  49. Walenty Nowicki, l. 6, Szlachcin
  50. Wiktoria Ochocka, l. 17, Nietrzanowo
  51. Franciszek Swędroski, l. 30, Szlachcin
  52. Marianna Swędroska, l. 3 ½, Szlachcin
  53. Franciszek Psyk, l. 3, Szlachcin
  54. Katarzyna Rybicka, l. 35, Szlachcin
  55. Katarzyna Dykrzak, l. 1 ½, Szlachcin
  56. Franciszek Szczepaniak, l. 8, Brodowo
  57. Józef Stróżyk, l. 28, Szlachcin
  58. Jakub Antkowiak, l. 16, Szlachcin
  59. Katarzyna Nowak, l. 8, Nietrzanowo
  60. Rozalia Bodanoska, l. 60, Szlachcin
  61. Marcin Puszkarek, l. 29, Szlachcin
  62. Wojciech Szczepaniak, l. 42, Brodowo
  63. Wawrzyniec Kamiński, l. 50, Nietrzanowo
  64. Maciej Szurczak, l. 42, Nietrzanowo
  65. Katarzyna Słabolepsza, l. 35, Nietrzanowo
  66. Urszula Zajezierska, l. 48, Nietrzanowo
  67. Apolonia Kubiak z d. Głowacka, l. 23, Olszewo Kolonia
  68. Marianna Antkowiak, l. 47, Nietrzanowo
  69. Dorota Nowak z d. Braciak, l. 40, Nietrzanowo
  70. Konstancja Kaczmarek, l. 41, Nietrzanowo
  71. Mateusz Woźniak, 2 mies., Nietrzanowo
  72. Agnieszka Błaszyk, l. 84, Brodowo
Parafia Opatówko.

Rok 1848 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1849 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1850 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1851 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1852 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Parafia Pobiedziska.

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 10 stycznia, ostatni z 30 grudnia, ogółem w roku zapisano 149 zgonów) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Jakub Bulczyński, l. 68, Pobiedziska
  2. Marcin Rakowicz, 10 dni, Pobiedziska
  3. Jan Janiczak, l. 43, Grynhof (Zielona Wieś, dziś Pobiedziska-Letnisko)
  4. Wawrzyniec Zieliński, l. 16, Pobiedziska

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 7 stycznia, ostatni z 19 października, ogółem w roku zapisano 187 zgonów) – indeksował Wojciech Lis.

  1. Adam Rurek, l. 16, Promno
  2. Tekla Szwedłowska?, l. 33, Pobiedziska
  3. Magdalena Szmidowicz, l. 14, Pobiedziska
  4. Magdalena Bulczyńska z d. Kroszczyńska, l. 35, Pobiedziska
  5. Marceli Bulczyński, l. 55, Pobiedziska
  6. Teofila Bulczyńska, l. 21, Pobiedziska
  7. Rozalia Laurentowska z d. Tryburska, l. 38, Pobiedziska
  8. Paweł Słowikowski, l. 54, Pobiedziska
  9. Pelagia Słowikowska, l. 3, Pobiedziska
  10. Jadwiga Baczynska, l. 6, Pobiedziska
  11. Tomasz Smidowicz, l. 67, Pobiedziska
  12. Teresa Bolewicz z d. Dargiel, l. 27, Pobiedziska
  13. Antoni Leśniewski, l. 10, Pobiedziska
  14. Franciszek Chorchowski, 9 mies., Pobiedziska
  15. Katarzyna Dargiel, l. 50, Pobiedziska
  16. Paulina Sokołowska, l. 17, Pobiedziska
  17. Stanisław Dobrzyński, l. 51, Pobiedziska
  18. Marianna Marulewska, l. 71, Pobiedziska
  19. Marianna Niedbalska I v. Biernacka, l. 35, Pobiedziska
  20. Jan Maciejewski, l. 33, Polska Wieś
  21. Franciszek Maciejewski, l. 42, Polska Wieś
  22. Andrzej Dobrzynski, l. 50, Polska Wieś
  23. Wiktoria Mędrzycka, l. 80, Polska Wieś
  24. Apolonia Wojtkowiak z d. Strzelecka, l. 30, Polska Wieś
  25. Andrzej Goliwąs, l. 24, Pobiedziska
  26. Marianna Maciejewska z d. Swedłowska, l. 40, Polska Wieś
  27. Marianna Imała z d. Maciejewska, l. 40, Polska Wieś
  28. Władysław Bulczyński, l. 17, Pobiedziska
  29. Marianna Brodnicka, l. 24, Pobiedziska
  30. Regina Pacanowska, l. 63, Polska Wieś
  31. Florentyna Damianowicz, l. 4, Pobiedziska
  32. Jan Szymański, l. 26, Pobiedziska
  33. Kunegunda Wichnowska, l. 6, Pobiedziska
  34. Teresa Jazikowska, l. 57, Pobiedziska
  35. Franciszek Piekarzewicz, l. 28, Pobiedziska
  36. Anna Koszuta, l. 10, Pobiedziska
  37. Antonina Maciejewska, l. 2 i 6 mies., Polska Wieś
  38. Maciej Radliński, l. 74, Pobiedziska
  39. Katarzyna Milk z d. Salerska I v. Schroder, l. 80, Pobiedziska
  40. Wojciech Feldt alias Alberta, l. 46, Pobiedziska
  41. Florentyna Bulczyńska, l. 11, Pobiedziska
  42. Regina Urbanowicz I v. Kozłowska, l. 49, Pobiedziska
  43. Wiktoria Skubiszyńska, l. 9, Pobiedziska
  44. Walenty Woyciechowski, l. 60, Polska Wieś
  45. Tomasz Makowiecki?, l. 44, Pobiedziska
  46. Michalina Szymanska, 4 dni, Pobiedziska
  47. Józefa Spornicka, l. 25, Pobiedziska
  48. Józefa Oleyniczak, l. 12, Polska Wieś
  49. Apolonia Oleyniczak, l. 6, Polska Wieś
  50. Jakub Bulczyński, l. 8, Pobiedziska
  51. Konstancja Bylska, l. 89, Pobiedziska
  52. Marianna Stachecka, l. 60, Pobiedziska
  53. Marcin Feld, l. 9, Pobiedziska
  54. Regina Wesołowska I v. Krąkowska, l. 56, Polska Wieś
  55. Wiktoria Szymańska, l. 34, Polska Wieś
  56. Wiktoria Kwaśniewska, l. 45, Polska Wieś
  57. Andrzej Polakiewicz, l. 26, Polska Wieś
  58. Michał Spornicki, l. 6, Polska Wieś
  59. Antoni Pieczynski, l. 33, Pobiedziska
  60. Antoni Majewski, l. 53, Pobiedziska
  61. Pelagia Stankiewicz, 1 mies. 14 dni, Pobiedziska
  62. Józefat Bulczynski, l. 30, Pobiedziska
  63. Katarzyna Skubiszyńska, l. 2 i 6 mies., Pobiedziska
  64. Michalina Kwaśniewska, 12 dni, Pobiedziska
  65. Marianna Joanna Besser z d. Glossmann, l. 30, Pobiedziska
  66. Ignacy Niedbalski, 3 mies., Pobiedziska
  67. Katarzyna Lisowska z d. Młodecka, l. 70, Pobiedziska
  68. Tomasz Dobrzyński, l. 11, Polska Wieś
  69. Ignacy Dobrzyński, l. 9, Polska Wieś

Rok 1850  (odnotowano dwa zgony na epidemię cholery)

  1. Józef Wojciechowski l. 33, Pobiedziska – 01.01.1850
  2. Antonina Wojciechowska l. 1, Pobiedziska – 10.01.1850

Rok 1851 – nie odnotowano przypadku zgonu na cholerę.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 22 sierpnia, ostatni z 17 października, ogółem w roku zapisano 192 zgony).

  1. Magdalena Sprnicka l. 52, Pobiedziska
  2. Wincenty Tabat l. 18, Pobiedziska
  3. Magdalena Landyszkowska l. 55, Pobiedziska
  4. Marianna Pankowska l. 3, Pobiedziska
  5. Paweł Nowakowski l. 33, Pobiedziska
  6. Józef Sztengert l. 25, Pobiedziska
  7. Justyna Żymałkowska l. 70, Pobiedziska
  8. Kunegunda Krotkiewicz l. 32, Pobiedziska
  9. Anna Preis l. 6, Borowki – Olędry
  10. Piotr Zandrowicz l. 60, Pobiedziska
  11. Regina Konieczna l. 50, Pobiedziska
  12. Scholastyka Adamska l. 25, Pobiedziska
  13. Anna Szymańska l. 23, Pobiedziska
  14. Małgorzata Żymałkowska l. 54, Pobiedziska
  15. Elżbieta Zandrowicz l. 60, Pobiedziska
  16. Kacper Żymałkowski l.55, Pobiedziska
  17. Karolina Peda l. 30, Pobiedziska
  18. Leokadia z d. Brzeżańska Tuchołka, l. 35, Czachurki
  19. Mikołaj Badurski l. 30, wikariusz pobiedziski
  20. Józef Zandrowicz l. 50 Pobiedziska
  21. Maciej Pomorski 7 mies., Pomarzanowice
  22. Melchior Koszarek l. 42, Zielony Dwór
  23. Katarzyna Rakowska l. 19, Promno
  24. Józef Sliwiński l. 65, Pobiedziska
  25. Machina Maciejewska l. 11, Pobiedziska
  26. Marianna Gręplewska l. 5, Pobiedziska
  27. Teofila Szymańska l. 15, Pobiedziska
  28. Jadwiga Preis l. 4, Borowski – Olędry
  29. Anna Szmidowicz l. 2, Pobiedziska
  30. Anna Kruszczyńska l. 30, Pobiedziska
  31. Michalina Szymańska l. 3, Pobiedziska
  32. Jan Markiewicz 4 mies., Gołuń
  33. Wincenty Landryszkowski l. 39. Pobiedziska
  34. Jadwiga Dzikowska l. 65, Pobiedziska
  35. Karol Landyszkowski l. 4, Pobiedziska
  36. Franciszka Kantorska l. 2, Pobiedziska
  37. Franciszek Gayisler l. 6, Pobiedziska
  38. Marianna Wiśniewska l. 55, Pobiedziska
  39. Leon Krotkiewicz l. 50, Pobiedziska
  40. Marcin Pietraszewski l. 2, Polska Wieś
  41. Michalina Kaszarek l.16, Zielona Wieś
  42. Franciszka Pietraszewska 2 dni, Polska Wieś
  43. Teofila Kurczewska l. 20, Pobiedziska
  44. Katarzyna Młodecka l. 51, Pobiedziska
  45. Józef Smidowicz l. 6, Pobiedziska
  46. Domicela Landyszkowska l. 2, Pobiedziska
  47. Teresa Gurbatska l. 62, Pobiedziska
  48. Portaszkiewicz 0, Pobiedziska
  49. Michalina Portaszkiewicz l. 30, Pobiedziska
  50. Jan Gapiński l. 40, Pobiedziska
  51. Andrzej Preiss l. 29, Polska Wieś
  52. Michał Preiss l. 2, Polska Wieś
  53. Marceli Dargiel l. 31, Pobiedziska
  54. Jan Danilczak 4 mies., Pobiedziska
  55. Tekla Polakiewicz l. 40, Pobiedziska
  56. Barbara Pachurska l. 36, Gołuń
  57. Walenty Gurbatk?? l. 60, Pobiedziska
  58. Marcin Fabijański l. 55, Pobiedziska
  59. Wiktoria Drachowska l. 43, Pobiedziska
  60. Franciszek Pas l. 60, Pomarzanki
  61. Regina Jaraczewska l. 56, Gołuń
  62. Anna Stasińska l. 50, Pobiedziska
  63. Józef Niedbalski l. 50, Pobiedziska
  64. Anna Polakiewicz l. 18, Pobiedziska
  65. Tomasz Joziołek al. Guziołek l. 30, Gołuń
  66. Dominik Gupler 12 dni, Pobiedziska
  67. Tadeusz Geisler l. 3, Pobiedziska
  68. Hieronim Geisler 16 dni, Pobiedziska
Parafia Siedlec

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 20 października, ostatni z 4 listopada, ogółem w roku zapisano 37 zgonów).

  1. Jakub Przybylski l. 32, Siedlec
  2. Jadwiga Krawczyk l. 65, Siedlec
  3. Marianna Krawczyk l. 2, Siedlec
  4. Anna Przybylska l. 7, Siedlec
  5. Marianna Juszczak l. 69, Siedlec
  6. Agnieszka Górska l. 12, Siedlec
  7. Walenty Górniak l. 27, Siedlec
  8. Jan Przybylski l. 7 i 6 m-cy, Siedlec
  9. Szczepan Juszczyński l. 23, Siedlec
  10. Bartłomiej Włodarczak l. 40, Siedlec
  11. Teresa Juszczak l. 64?, Siedlec

 Rok 1849 – na zapisanych 18 zgonów w jednym przypadku podano cholerę jako przyczynę śmierci.

  1. Szymon Jagielski l. 63, Siedlec

Rok 1850 – na zapisanych 21 zgonów w jednym przypadku podano cholerę jako przyczynę śmierci.

  1. Antoni Sworacki l. 50, Siedlec

Rok 1851 – odnotowano 14 zgonów z innych przyczyn chorobowych niż cholera.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 30 września, ostatni z 30 listopada, ogółem w roku zapisano 34 zgonów).

  1. Antoni Szymański l. 29, Siedlec
  2. Rozalia Pogorzała l. 45, Siedlec
  3. Szymon Andrzejewski l. 15, Siedlec
  4. Agnieszka Czarnecka l. 45, Siedlec
  5. Izydor Pogorzała l. 50, Siedlec
  6. Wojciech Tomczak l. 7, Siedlec
  7. Jan Andrzejewski l. 2 i 6 m-cy, Siedlec
  8. Michał Konieczny 1 m-c, Siedlec
  9. Wincenty Kąkol l. 7, Siedlec
  10. Franciszek Ratajczak l. 23, Siedlec
  11. Krystyna Halz l. 26, Siedlec
  12. Łukasz Wrzeszcz l. 13, Siedlec
  13. Agata Szczesniak l. 57, Siedlec
  14. Marianna Waligora l. 27, Siedlec
  15. Katarzyna Szczesniak l. 16, Siedlec
  16. Marianna Szczesniak l. 16, Siedlec
Parafia Siekierki Wielkie

Rok 1848 – 1851 (nie odnotowano zgonów z podaniem jako przyczyny śmierci  „cholera”. Ogółem w 1848 r. zmarło 5 osób, 1849 r. zmarło 10 osób, w 1850 r. 15 osób, w 1851 r. 9 osób).

Rok 1852  (na 18 zgonów w trzech przypadkach podano cholerę jako przyczynę śmierci).

  1. Marcin Kleparski 1 rok, Małe Siekierki
  2. Katarzyna Kleparska l. 6, Małe Siekierki
  3. Bronisława Antkowiak 1 rok, Małe Siekierki
Parafia Solec

Rok 1848  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 21 października, ostatni z 30 grudnia, ogółem w roku zapisano 87 zgonów).

  1. Sebastian Juchura l. 25, Rogozko [Rogusko]
  2. Tomasz Blaszak l. 6, Borowo
  3. Marcin Laskiewicz l. 50, Rogozko
  4. Walenty Kaczmarek l. 60, Krzykosy
  5. Antoni Stempniak l.8, Młodzikowo
  6. Agnieszka Lubawa l. 44, Krzykosy
  7. Katarzyna Stempniak l. 4, Młodzikowo
  8. Katarzyna Błaszak l. 10, Borowo
  9. Wojciech Samela l. 28, Sulencin
  10. Ignacy Kudlinski l. 40, Sulencin

 Rok 1849  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 22 lutego, ostatni z 27 września, ogółem w roku zapisano 80 zgonów).

  1. Katarzyna Borecka l. 30, Młodzikowo Olędry
  2. Franciszek Cypryan l. 50, Bronisław
  3. Franciszek Zonkielewicz l. 25, Solec
  4. Nikodem Malinowski l. 33, Rógozko
  5. Katarzyna Boguszynska l. 8, Bronisław
  6. Anastazja Krzyżaniak l. 36, Krzykosy
  7. Agnieszka Piotrowska l. 50, Krzykosy

Rok 1850 i 1851 – nie odnotowano wpisów dot. zgonów, które spowodowałaby cholera.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na „epidemię” [cholery] pochodzi z 02 sierpnia, ostatni z 09 października, ogółem w roku zapisano 230 zgonów).

  1. Wojciech Był l. 50, Wittowo
  2. Marianna Mizerka l. 36, Wittowo
  3. Marianna Gabała 4 mies. Krzykosy
  4. Mateusz Gabała l. 40, Wittowo
  5. Magdalena Przybył l. 60, Wottowo
  6. Wojciech Woytyś l. 6, Wittowo
  7. Marianna Zarybka l. 60, Wittowo
  8. Józef Staszak l. 60, Wittowo
  9. Bartłomiej Adamkiewicz l. 24, Wittowo
  10. Jan Krzyżaniak 3 mies., Bronisław
  11. Mateusz Bórka l. 30, Wittowo
  12. Józef Cieślak l. 60, Wittowo
  13. Bartłomiej Woytyś l. 40, Wittowo
  14. Józefa Bysiak l. 24, Ciołki
  15. Jan Ławniczak l. 23, Wittowo
  16. Marianna Staszak l. 70, Wittowo
  17. Ewa Burczyk 2 dni, Wittowo
  18. Filip Zambrzycki l. 32, Wittowo
  19. Wawrzyn Grześkiewicz l. 15, Lubrze
  20. Walenty Podrzycki l. 40, Sulencin
  21. Andrzej Gabała l. 10, Wittowo
  22. Marianna Antkowiak 1 rok, Wittowo
  23. Jakub Ignaszak l. 3, Wittowo
  24. Antoni Gabała l. 2, Wittowo
  25. Marianna Bura l. 20, Wittowo
  26. Stanisław Mizerka 5 mies., Wittowo
  27. Mateusz Strzelczyk l. 80, Wittowo
  28. Kazimierz Mizerka l. 30, Wittowo
  29. Julianna Kowalska l. 19, Lubrze
  30. Marianna Mańczak l. 2, Sulencin
  31. Antoni Mańczak l. 12, Wittowo
  32. Chryzostom Zawórski l. 40, Krzykosy
  33. Katarzyna Surdyk l. 6, Wittowo
  34. Franciszka Mizerka l. 70, Wittowo
  35. Jan Gralla l. 40, Wittowo
  36. Jan Gralla l. 3, Wittowo
  37. Agnieszka Gabała l. 40, Wittowo
  38. Marianna Psyk l. 50, Sulencin
  39. Marianna (brak wpisu) l. 4, Ciołki
  40. Marianna Szymańska l. 50, Holędry Sulenckie
  41. Michał Stawski l. 7, Sulencin
  42. Marianna Podrzycka l. 60, Sulencin
  43. Franciszka (brak wpisu) l. 9, Krzykosy
  44. Marianna Junczak 1 rok, Wittowo
  45. Jakub Gabała l. 50, Wittowo
  46. Wiktoria Franiak l. 3, Sulencin
  47. Katarzyna c. Walentego i Marianny l. 3, Sulencin
  48. Franciszka Nowaczyk l. 3, Sulencin
  49. Agnieszka Nowaczyk 1 rok, Sulencin
  50. Sebastian Surdyk l. 36, Wittowo
  51. Ewa Cichóń l. 9, Wittowo
  52. Marianna Lis l. 59, Sulencin
  53. Marcin Książyk 3 mies., Młodzikowo
  54. Marianna Furmanek l. 18, Krzykosy
  55. Łucja Skrzypińska l. 50, Krzykosy
  56. Regina Antkowiak l. 40, Krzykosy
  57. Józefa Grześkowiak l. 24, Sulencin
  58. Michał Lussa l. 3, Sulencin
  59. Marianna Strzelczyk l. 50, Wittowo
  60. bartłomiej Wojtyś 1 rok, Wittowo
  61. Marianna Kozłoska l. 24, Krzykosy
  62. dziecko Marianny i Walentego Kozłoskich – przy porodzie
  63. Anna Pawłoska l. 28, Sulencin
  64. Antoni Lis l. 32, Sulencin
  65. Józef Ogryczak l. 50, Wittowo
  66. Adam Antkowiak l. 80, Sulencin
  67. Józef Grześkowiak l. 4, Sulencin
  68. Marianna Wiatr l. 30, Sulencin
  69. Tomasz Portalski l. 50, Sulencin
  70. Marianna Ciesielska 4 dni, Baba
  71. Katarzyna Górecka l. 70, Krzykosy
  72. Barbara Marczak l. 51, Krzykosy
  73. Antonina Marczak l. 18, Krzykosy
  74. Wojciech Mrugas l. 35, Krzykosy,
  75. Marcin Gosinski l. 40, Krzykosy
  76. Walenty Michałoski l. 9, Holędry Sulenckie
  77. Wawrzyn Karpiński l. 50, Sulencin
  78. Wiktoria Franiuk l. 2, Sulencin
  79. Bartłomiej Pietrzak l. 60, Krzykosy
  80. Wawrzyn Zawitaj l. 30, Wittowo
  81. Jadwiga Pietrzak l. 42, Krzykosy
  82. Franciszka Manikoska l. 50, Sulencin
  83. Franciszka Podrzycka 6 m-cy, Sulencin
  84. Katarzyna Zawitaj 1 rok, Wittowo
  85. Marcin Szajek l. 30, Krzykosy
  86. Marcin Bartkowiak l. 8, Sulencin
  87. Wawrzyn Pawłoski 1 rok, Sulencin
  88. Bartłomiej Pietrzak l. 60, Krzykosy
  89. Franciszka Gasinska l. 7, Krzykosy
  90. Zofia Oleyniczak l. 50, Sulencin
  91. Mateusz Kurczak l. 40, Wittowo
  92. Franciszek Poch l. 2, Krzykosy
  93. Sylwester Nowaczyk l. 40, Krzykosy
  94. Antoni Wojtuś 3 mies., Wittowo
  95. Łucja Jaszczak l. 35, Wittowo
  96. Mikołaj Staszak l. 22, Wittowo
  97. Chryzostom Marciniak l. 6, Krzykosy
  98. Petronela Simionek l. 55, Krzykosy
  99. Walenty Zawórski l. 34, Krzykosy
  100. Regina Pietrzak l. 60, Krzykosy
  101. Jan Mrugas l. 2, Krzykosy
  102. Marianna Zawórska l. 44, Krzykosy
  103. Marcin Markiewicz l. 3, Krzykosy
  104. Marianna Markiewicz l. 40, Krzykosy
  105. Chryzostom Surdyk l. 31, Wittowo
  106. Marcin Mrugas l. 32, Krzykosy
  107. Franciszka Sawicka l. 36, Krzykosy
  108. Wawrzyn Sawicki 1 m-c i 14 dni, Krzykosy
  109. Małgorzata Nowak l. 40, Sulencin
  110. Stanisław Molinski l. 26, Sulencin
  111. Marianna Poch l. 24, Krzykosy
  112. Chryzostom Zawórski 1 rok, Krzykosy
  113. Marcin Jankoski l. 29, Krzykosy
  114. Jan Perzyński l. 99, Krzykosy
  115. Małgorzata Perzyńska l. 59, Krzykosy
  116. Elżbieta Molińska l. 77, Sulencin
  117. Marianna Wiatr l. 30, Sulencin
  118. Anna Furmanek l. 54, Krzykosy
  119. Piotr Furmanek l. 30, Krzykosy
  120. Agnieszka Furmanek 1 rok, Krzykosy
  121. Rozalia Kamieńska 7 dni, Kokczynow
  122. Andrzej Mnich l. 27, Młodzikowo
  123. Józefa Dominiak l. 62, Bronisław
  124. Rozalia Gałązka l. 30, Sulencin
  125. Magdalena Galejska 2 mies. 14 dni, Rogusko
  126. Marianna Bórka l. 80, Wittowo
  127. Walenty Gajewski 3 mies., Wittowo
  128. Mateusz Moliński l. 64, Sulencin
  129. Józef Pietrzak 1 rok, Krzykosy
  130. Wojciech Prusak 1 rok, Krzykosy
  131. Walenty Matuszak l. 46, Krzykosy
  132. Wojciech Kawalerczak l. 3, Lubrze
  133. Agnieszka Gałązka l. 30, Sulencin
  134. Rozalia Trzaska 1 dzień, Rogusko
  135. Stanisław Baranowski l. 2, Kokczynowo
  136. Szymon Szymański l. 60, Holędry Sulenckie
  137. Marianna Ratayczak l. 50, Młodzikowo
  138. Marianna Surdyk l. 40, Wittowo
  139. Jadwiga Skiera l. 2, Młodzikowo
  140. Wiktoria Kujawa l. 60, Ciołki
  141. Marcin Lewandoski l. 60, Bronisław
  142. Stanisław Dzierzawczyk l. 27, Bronisław
  143. Franciszka Gałązka 9 mies., Sulencin
 Parafia Śnieciska

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 03 grudnia, ostatni z 30 grudnia, ogółem zapisano w roku 36 zgonów).

  1. Mateusz Dziedzic l. 60, Śnieciska
  2. Wawrzyn Konieczny l. 4 i 6 m-cy, Śnieciska
  3. Marcin Nowak l. 4, Polwica

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 01 stycznia, ostatni z 7 października, ogółem w roku zapisano 49 zgonów).

  1. Wojciech Konieczny l. 31, Śnieciska
  2. Wojciech Tomkowiak l. 62, Śnieciska
  3. Antoni Narożny l. 63, Polwica
  4. Michał Tomkowiak l. 9, Śnieciska
  5. Helena Konieczna l. 70, Śnieciska
  6. Bartłomiej Organiściak l. 46, Jaszkowo
  7. Anna Walkowiak l. 26, Śnieciska
  8. Wiktoria Kulasik l. 10, Jaszkowo
  9. Zofia Zimna l. 65, Śnieciska
  10. Wincenty Laskoski l. 58, Śnieciska
  11. Marianna Mikołajczak l. 42, Jaszkowo
  12. Rozalia Smigaj l. 68, Winna
  13. Walenty Mikołajczak l. 11, Jaszkowo
  14. Cecylia Jankowiak 2 voto Skubik l. 19, Jaszkowo
  15. Franciszka Stachowiak l. 3, Śnieciska
  16. Katarzyna Michalak l. 7, Śnieciska
  17. Andrzej Michalak l. 48, Śnieciska
  18. Wiktoria Strugarek l. 38, Jaszkowo
  19. Małgorzata Antkowiak l. 16, Jaszkowo
  20. Franciszek Smordoski l. 6, Jaszkowo
  21. Jan Smordoski l. 4, Jaszkowo
  22. Józef Smordoski l. 35, Jaszkowo
  23. Katarzyna Bąk l. 38, Jaszkowo

Rok 1850 i 1851 – brak wpisów z podaniem cholery jako przyczyny zgonu. Sporo wpisów, gdzie podano jako przyczynę dyzenterię.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 24 października, ostatni z 09 listopada, ogółem w roku zapisano 39 zgonów).

  1. Agnieszka Szydłowska l. 56, Polwica
  2. Małgorzata Wojtusiak l. 35, Polwica
  3. Mikołaj Ratajczak l. 60, Polwica
  4. Mateusz Wojtus l. 70, Polwica
  5. Piotr Cwojdzinski l. 54, Polwica
  6. Marcin Ostroski l. 7, Polwica
  7. Tomasz Łobza l.8 Polwica
Parafia Środa.

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 18 października, ostatni z 30 grudnia ogółem w roku zapisanych jest  251 zgonów).

  1. Jan Kruczyński l. 30, Środa
  2. Michalina Ladwich 9 mies., Środa
  3. Kacper Pospieszalski l. 46, Środa
  4. Aleksander Kosicki l. 33, Środa
  5. Brygida Szaradoska l. 6, Środa
  6. Marianna Dymland l. 27, Środa
  7. Jakub Kleczewski 3 mies., Środa
  8. Franciszka Paprzycka l. 40, Środa
  9. Faustyna Sabiniewicz l. 65, Środa
  10. Tomasz Janiszewski l. 47, Środa
  11. Marianna Buda l. 35, Środa
  12. Franciszek Jaskolski l. 50, Środa
  13. Józef Hellman l. 44, Środa
  14. Jakub Napieralski l. 50, Jarosławiec
  15. Wojciech Orlik l. 50, Kijewo
  16. Pelagia Serkoska l. 3, Środa
  17. Marcin Pośledni l. 18, Środa
  18. Katarzyna Szaradoska l. 45, Środa
  19. Paulina Szaradoska l. 17, Środa
  20. Karol Smorawiński l. 46, Środa
  21. Wawrzyn Maciejewski l. 9, Środa
  22. Michał Pospieszalski l. 8, Środa
  23. Łucja Tomaszewska l. 31, Środa
  24. Zuzanna Krygier l. 25, Środa
  25. Franciszek Ulatoski l. 2, Środa
  26. Jadwiga Fenrych l. 21, Środa
  27. Marianna Nowicka l. 9, Środa
  28. Jakub Siwinski l. 44, Środa
  29. Leon Szaradowski l. 50, Środa
  30. Weronika Rakoska l. 24, Środa
  31. Walenty Mrozik l. 40, Środa
  32. Franciszek Borowiak l. 10, Źrenica
  33. Katarzyna Kapczyńska l. 15, Środa
  34. Stanisław Gośliński l. 25, Środa
  35. Petronela Walkowiak l. 40, Środa
  36. Michał Waraczewski l. 30, Środa
  37. Teodor Libecki l. 32, Środa
  38. Nepomucena Raszke l. 62, Środa
  39. Stanisław Raszke l. 5, Środa
  40. Andrzej Śpiewak l. 42, Środa
  41. Marianna Mielcarzak l. 42, Środa
  42. Józef Siciński l. 30, Środa
  43. Józef Pacholski l. 24, Środa
  44. Walenty Fabernacki l. 28, Środa
  45. Agnieszka Jankiewicz l. 28, Środa
  46. Ksawery Smorawiński l.7, Środa
  47. Roman Teyrych l. 15, Środa
  48. Maksymilian Teyrych l. 34, Środa
  49. Domicela Wojciechowska l. 8, Środa
  50. Wojciech Błaszak l. 40, Środa
  51. Cecylia Wojciechowska l. 10, Środa
  52. Stanisław Pospieszalski 1 mieś,Środa
  53. Wojciech Antkowiak l. 2 i 6 mies., Środa
  54. Anna Janksch 3 1/2 , Źrenica
  55. Nikodem Teyrych l. 8, Środa
  56. Katarzyna Sikorska l. 50, Środa
  57. Mateusz Rannos l.?, Środa
  58. Wawrzyn Grelus l 3, Środa
  59. Apolonia Napieralaka l. 55, Środa
  60. Andrzej Witkoski l. 1 1/2, Środa
  61. Ludwik Ernart l. 17, Środa
  62. Marianna Grelus l. 7, Środa
  63. Domicela Żołnierkiewicz l. 2, Środa
  64. Weronika Nowicka l. 14, Środa
  65. Katarzyna Manicka l. 50, Środa
  66. Tekla Kajdasz l. 32, Środa
  67. Maciej Leporoski l. 19, Środa
  68. Tomasz Janiszewski l. 20, Środa
  69. Michalina Orlik l. 11, Kijewo
  70. Franciszka Janiszewska l. 4, Środa
  71. Tomasz Kajdasz l. 12, Środa
  72. Jakub Grześkowiak l. 70, Henrykowo
  73. Katarzyna Antkowiak l. 35, Środa
  74. Apolonia Rybicka l. 67, Środa
  75. Stanisław Pieczyński l. 6 1/2, Środa
  76. Emilia Kostanecka l. 22, Słupia
  77. Maria Hachuła l. 2 1/2, Środa
  78. Jadwiga Orlik l. 42, Kijewo
  79. Piotr Metelski l. 45, Kijewo

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 1 stycznia, ostatni z 9 listopada, ogółem w roku zapisanych jest 266 zgonów).

  1. Cecylia Zmysłowska 2 mies., Środa
  2. Marianna Nowak l. 30, Żabikowo –
  3. Wincenty Preiss l. 3 1/2, Środa
  4. Kacper Krajeski l. 33, Środa
  5. Augustyna Kubacka l. 17, Kijewo
  6. Józef Pospieszalski l. 5 1/2, Środa
  7. Andrzej Pieścicki l. 50, Źrenica
  8. Wojciech Kromolski l. 55, Kijewo
  9. Antonina Goźdź l. 36, Środa
  10. Augustyna Nowicka l. 40, Środa
  11. Franciszek Goźdź l. 36, Środa
  12. Cecylia Zimna l. 37, Środa
  13. Helena Kryszak l. 40, Środa
  14. Jan Bogulski l. 50, Środa
  15. Anna Grzybowska l. 6, Słupia
  16. Gabriel Grams l. 28, Środa
  17. Franciszka Słomowicz l. 40, Środa
  18. Prakseda Słomowicz l. 6, Środa
  19. Teofil Niemczeski l. 25, Środa
  20. Parianna Piotroska l. 40, Kijewo
  21. Barbara Bolewicz l. 2, Środa
  22. Nepomucen Krygier l. 18, Środa
  23. Roman Tybiszewski l. 26, Środa
  24. Franciszka Mytkoska l. 28, Romanowo
  25. Antonina Przybył l.36 , Kijewo
  26. Katarzyna Latoś l. 60, Środa
  27. Bartłomiej Kordziński l. 38, Środa
  28. Agnieszka Stareszek l. 2 1/2, Środa
  29. Sebastian Hawoz, Jarosławiec
  30. Franciszek Skwarski l. 27, Środa
  31. Wincenty Krzyżaniak l. 33, Romanowo
  32. Marianna Korcz l. 50, Kijewo
  33. Mateusz Frankoski l. 65, Środa
  34. Józef Goździewski l. 24, Środa
  35. Walenty Kaczmarek l. 35, Romanowo
  36. Roman Bessert l. 5, Środa
  37. Nepomucena Nowak l. 3, Romanowo
  38. Józefa Nowak l. 1, Romanowo
  39. Michalina Osińska l. 28, Kijewo
  40. Rozalia Moberg l. 40, Kijewo
  41. Wojciech Kaczmarek l. 90, Kijewo
  42. Tomasz Jabłoński l. 80, Włostowo
  43. Paulina Olbińska l. 5, Środa
  44. Antonina Masłowska l. 2, Środa
  45. Franciszka Maćkowiak l. 39, Zielniki
  46. Piotr Somka l. 53, Zielniki
  47. Antonina Jarłoszyk l. 4, Słupia
  48. Marianna Stasik l. 27, Słupia
  49. Katarzyna Kabacka l. 60, Słupia
  50. wawrzyn Wiśniewski l. 30, Słupia
  51. Agnieszka Bodzieszak l. 32, Annopole
  52. Franciszek Bodzieszyk l. 3, Annpole
  53. Agnieszka Nowaczyk l. 19, Słupia
  54. Marianna Białecka l. 4, Słupia
  55. Marianna Skibińska l. 45, Słupia
  56. Katarzyna Bodzieszyk l. 60, Słupia
  57. Michał Zieliński l. 8, Słupia
  58. Wincenty Dopierała l. 60, Słupia
  59. Agnieszka Knopak l. 43, Słupia
  60. Urszula Sterczyńska l. 60, Słupia
  61. Marianna Małecka l. 60, Słupia
  62. Cecylia Nowaczyk l. 40, Słupia
  63. Marianna Bodzieszyk 2 mies., Słupia
  64. Walenty Nowaczyk l. 15, Słupia
  65. Jan Zieliński l. 40, Słupia
  66. Rozalia Zielińska l. 2, Słupia
  67. Marianna Skibińska l. 6 1/2, Słupia
  68. Marcin Siemka l. 4, Zielniki
  69. Bartłomiej Nowak l. 70, Słupia
  70. Katarzyna Małachowska l. 4, Słupia
  71. Nikodem Domagała l. 33, Słupia
  72. Mikołaj Małachowski l. 2, Słupia
  73. Wojciech Zieliński l. 14, Słupia
  74. Jadwiga – wdowa l. 47, Słupia
  75. Józef Kędziara l. 39, Babin
  76. Marcin Musiela l. 6, Słupia
  77. Barbara Kałecka l. 68, Babin
  78. Jadwiga Marcinkoska l. 60, Słupia
  79. Michał Harembski l. 70, Słupia
  80. Marianna Kajdaniak l. 4, Słupia
  81. Marianna Tomczeska l. 60, Podgaj

Rok 1850 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Ciekawostka.

W roku 1850 w księdze zgonów znajduje się kolejno pięć zapisów informujących i zgonach pięciu osób zatrutych grzybami. Była to rodzina ze wsi Romanowo, a  zmarli wówczas:
Jan Roszyk, lat 7, syn Tomasza i Cecylii – 28 września
Józef Roszyk, l. 2, syn Tomasza i Cecylii – 29 września
Franciszka Roszyk, l. 4, córka Tomasza i Cecylii – 29 września
Cecylia Roszyk, l. 28, żona Tomasza – 29 września
Tomasz Roszyk, l. 35, – 30 września

Rok 1851 – brak wpisów o zgonach z podaniem przyczyny – cholera.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 29 sierpnia, ostatni z 12 grudnia, ogółem w roku zapisano 253 zgony).

  1. Marianna Jankiewicz l. 77, Środa
  2. Ignacy Gąsiorowski Kowalczyk l. 23, Środa
  3. Apolinary Mrozik 3 mies., Środa
  4. Jadwiga Mrozik l. 3, Środa
  5. Mateusz Maciejewski l. 44, Środa
  6. Franciszka Jakś l. 40, Środa
  7. Józefa Dylikowska l. 32, Środa
  8. Józef Bąkosiewicz l. 68, Środa
  9. Agnieszka Ryll l. 45, Środa
  10. Balbina Bessert l. 28, Środa
  11. Ewa Markiewicz l. 32, Pławce
  12. Łukasz Stanisławski l. 55, Pławce
  13. Walenty Goździewicz l. 38, Środa
  14. Wawrzyn Kobyliński l. 33, Środa
  15. Antonina Botchae l. 19, Środa
  16. Marianna Wojciechowska l. 2, Środa
  17. Marianna Janicka l. ?, Środa
  18. Stanisław Filozof l. 7, Środa
  19. Paulina Bentkoska l. 28, Środa
  20. Wanda Najgrakoska l. 1, Środa
  21. Andrzej Bojanowicz l. 25, Środa
  22. Pelagia Różańska l. 1, Środa
  23. Władysław Marski l. 43, Środa
  24. Walenty Liberski l. 3,Środa
  25. Agnieszka Wilkanowicz l. 40, Środa
  26. Joanna Bothe l. 17, Środa
  27. Nepomucen Jachowski l. 2, Środa
  28. Marianna Śliwińska l. 50, Środa
  29. Katarzyna Rożyk l. 17, Kijewo
  30. Józef Rychlicki l. 63, Środa
  31. Apolonia Gniotczyk l. 18, Środa
  32. Teofila Maciejewska l. 6, Środa
  33. Hipolit Paliszeski l. 17, Środa
  34. Andrzej Kasprzyk l. 27, Środa
  35. Apolinary Niemierkiewicz l. 5, Środa
  36. Agnes Burczyński l. 5, Strzeszki
  37. Michał Burczyński l. 1, Strzeszki
  38. Marcin Łuczak l.9, Pławce
  39. Marcin Włodarczyk l. 32, Środa
  40. Wawrzyn Andrzejewski l. 12, Zdziechowice
  41. Antoni Przybylski l. 50, Zdziechowice
  42. Michał Pawlak l. 13, Zdziechowice
  43. Bartłomiej Bartkoski l. 34, Zdziechowice
  44. Jadwiga Bartkoska l. 29, Zdziechowice
  45. Piotr Bartkoski l. 1. Zdziechowice
  46. Antonina Bartkoska l. 4, Zdziechowice
  47. Marcin Nowak l. 29, Zdziechowice
  48. Marianna Nawrocka l. 60, Zdziechowice
  49. Magdalena Dudzińska l. 40, Zdziechowice
  50. Mikołaj Lis l. 32, Zdziechowice
  51. Marianna Lis l. 29, Zdziechowice
  52. Michalina Gramza l. 14, Zdziechowice
  53. Marcianna Woźniak l. 14, Zdziechowice
  54. Petronela Ronińska l. 52, Zdziechowice
  55. Jadwiga Ignaszak l. 52, Zdziechowice
  56. Jakub Matuszak l. 15, Zdziechowice
  57. Wojciech Chojnacki l. 30, Zdziechowice
  58. Maciej Bentlewicz l. 56, Zdziechowice
  59. Stanisław Bentlewicz l. 15, Zdziechowice
  60. Wojciech Marciniak l. 25, Środa
  61. Walenty Konieczny l. 47, Środa
  62. Elżbieta Buch l. 36, Środa
  63. Wincenty Buch l. 44, Środa
  64. Józef Buch l. 13, Środa
  65. Teofil Kulikoski l. 26, Środa
  66. Weronika Dankoska l. 50, Środa
  67. Franciszek Banaszak l. 18, Środa
  68. Ludwik Witkowski l. 7, Środa
  69. Katarzyna Kowalska l.50, Środa
  70. Maria Kozak l. 4, Środa
  71. Antonina Piechocka l. 6, Środa
  72. Rozalia Surdyk l. 52, Włostowo
  73. Wawrzyn Kamiński 3 dni, Jarosławiec
  74. Maciej Statkiewicz l. 80, Środa
  75. Katarzyna Szałaga l. 40, Środa
  76. Katarzyna Surdyk l. 19, Włostowo
  77. Jan Rynarzewski l. 35, Włostowo
  78. Władysław sabiniewicz l. 2, Środa
  79. Julianna Surdyk l. 50, Włostowo
  80. Józef Janicki l. 2, Środa
  81. Wojciech Pietrzak l. 2, sroda
  82. Nepomucena Pieczyńska l. 13, Środa
  83. Michał Pieczyński l. 19, Środa
  84. Leonard Wróblewski l. 60, Włostowo
  85. Mateusz Sobota l. 55, Włostowo
  86. Katarzyna Wierska l. 3, Środa
  87. Antonina Piotroska l. 1, Kijewo
  88. Marcin Giełda l. 1, Zielniki
  89. Bartłomiej Skiera l. 56, Środa
  90. Bartłomiej Kąkoleski l. 30, Włostowo
  91. Michał Oporoski l. 43, Środa
  92. Jakub Cichy l. 50, Pętkowo
  93. Małgorzata Lis l. 70, Włostowo
  94. Magdalena Jarmuż l. 7, Pętkowo
  95. Regina Sobota l. 60, Pętkowo
Parafia Targowa Górka.

Rok 1848 (w roku zapisano 75 zgonów – 1 na cholerę ?).

  1. Antoni Radkieski l. 82, Dzierżnica – zm. 8.11.1848

Rok 1850 (w roku zapisano 40 zgonów w tym 2 na cholerę).

  1. Wojciech Błaszczyk 4 mies., Targowagórka
  2. Stanisław Szafran 3 mies., Targowagórka

Rok 1851 (zapisano 41 zgonów, brak wpisów z podaniem jako przyczyny – cholera).

1852 r. (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 17 października, ostatni z 14 grudnia, ogółem w roku są zapisane 92 zgony.)

  1. Piotr Kujawa l. 60, Targowagórka
  2. Andrzej Bartkowiak l. 38, Targowagórka
  3. Wojciech Dorecki l. 36, Mystki
  4. Katarzyna Gajewska l. 70, Stępocin
  5. Katarzyna Bartylak l. 21, Stępocin
  6. Józef Owczarzak l. 62, Targowagórka
  7. Walenty Misiewicz l. 1. Targowagórka
  8. Antoni Dropik l. 54, Targowagórka
  9. Jan Misiewicz l. 30, Targowagórka
  10. Nepomucena Misiewicz l. 40, Targowagórka
  11. Magdalena Piechowiak l. 30, Targowagórka
  12. Marcin Misiewicz l. 11, Targowagórka
  13. Agnieszka Jaworska l. 43, Targowagórka
  14. Marianna Lewendowska l. 7, Targowagórka
Parafia Tulce

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 18 listopada, ostatni z 23 grudnia, ogółem w roku zapisano 42 zgonów).

  1. Marianna Kasperska l. 40, Srodka
  2. Tomasz Piątek l. 52, Tulce
  3. Jadwiga Kurczeska l. 26, Zerniki
  4. Cecylia Krolikoska l. 37, Srodka
  5. Katarzyna Przybylska l. 6, Srodka
  6. Wojciech Nowicki l. 6, Srodka
  7. Mateusz Baranoski l. 61, Srodka
  8. Michał Michalak l. 50, Srodka
  9. Jan Derling l. 14, Gądki
  10. Walenty Drzewiecki l. 27, Robakowo

Rok 1849  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 17 sierpnia, ostatni z dnia 5 września, ogółem w roku zapisano 54 zgonów).

  1. Mateusz Piochowiak l. 47, Robakowo
  2. Jan Piochowiak l. 4, Robakowo
  3. Katarzyna Rybarczyk 10 m-cy, Robakowo
  4. Jadwiga Mikołajczak l. 28, Robakowo

Rok 1850 i 1851 – nie odnotowano zgonów z podaniem cholery jako przyczyny śmierci.

Rok 1852 (Zgony na cholerę zapisano jako „epidemia”, pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 01 września, ostatni z dnia 03 października, ogółem w roku zapisano 72 zgony).

  1. Petronela Dusza l. 31, Zerniki
  2. Jadwiga Kościelniak l. 28, Zerniki
  3. Wawrzyn Dusza l. 2, Zerniki
  4. Ignacy Fludra l. 63, Tulce
  5. Marcin Chałupka l. 60, Krzyżowniki
  6. Szymon Bielak l. 50, Bylin
  7. Marianna Rozwadoska l. 59, Bylin
  8. Wawrzyn Gielniak l. 32, Tulce
  9. Wojciech Rozwadoski l. 60, Bylin
  10. Jakub Szwajkoski l. 40, Krzyżowniki
Parafia Uzarzewo

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 25 października, ostatni z dnia 16 listopada, ogółem w roku zapisano 43 zgonów).

  1. Jakub Andrzejewski l. 29, Uzarzewo
  2. Regina Andrzejewska l. 36, Uzarzewo
  3. Jan Michalak l. 48, Uzarzewo
  4. Katarzyna (brak wpisu) l. 74, Uzarzewo
  5. Szczepan Dropik l. 5, Uzarzewo
  6. Stanisław Dropik l. 5, Uzarzewo

Rok 1849  (w miesiącu październiku odnotowano trzy zgony z podaniem cholery jako przyczyny śmierci)

  1. Józefa Taberska l. 8, Janikowo
  2. Magdalena Dobinska l. 28, Hollinderki
  3. Józefa Dobinska l. 29, Uzarzewo

 Rok 1850 i 1851 nie odnotowano zgonów na cholerę.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 08 września, ostatni z dnia  1 października, ogółem w roku zapisano 46 zgonów).

  1. Maria Maichrzak l. 38, Uzarzewo
  2. Agnieszka Mizerska 6 m-cy, Sarbinowo
  3. Piotr Czyż l. 43, Swiecinek
  4. Michał Piątkowski l. 2, Biskupice
  5. Franciszek Kijak 1 m-c i 14 dni, Sarbinowo
  6. Andrzej Nowak l. 30, Uzarzewo
  7. Gromacka l. 19, Uzarzewo
  8. Józefa Klug l. 12, Jankowo
 Parafia Węglewo

 Rok 1848  – nie zapisano zgonów, których przyczyną byłaby cholera.

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 3 sierpnia , ostatni z dnia  6 grudnia, ogółem w roku zapisano 36 zgonów).

 

  1. Katarzyna Gramse l. 60, Lenna góra
  2. Wojciech Rydlewski l. 32, Lenna góra
  3. Barbara Rydlewska l. 63, Lenna góra
  4. Kacper Sołecki l. 40, Moraczewo
  5. Marianna Kotecka l. 32, Lenna góra
  6. Walenty Jankiewicz l. 53, Rybitwy
  7. Józef Jankiewicz l.8, Rybitwy
  8. Katarzyna Jankiewicz l. 48, Rybitwy
  9. Michał Krzyżaniak . 18, Rybitwy
  10. Michał Bartoszkiewicz l. 30, Węglewo
  11. Jakub Ozmiński l. 4, Węglewo
  12. Piotr Nowaczyk l. 64, Węglewo
  13. Agnieszka Ozmińska 9 mies., Węglewo
  14. Michał Jankowski l. 20, Węglewo
  15. Szymon Adamski l. 50, Padarze

 

 

Rok 1850 i 1851  – nie zapisano zgonów, których przyczyną byłaby cholera.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 6 października , ostatni z dnia  7 listopada, ogółem w roku zapisano 36 zgonów).

  1. Marianna Ulatowska l. 40, Gwiazdowo
  2. Ignacy Ratoski l. 44, Gwiazdowo
  3. Anna Maćkowiak l. 26, Gwiazdowo
  4. Katarzyna Mackowiak l. 6 i 8 mies., Gwiazdowo
  5. Franciszek Jerszewski l. 46, Gwiazdowo
  6. Szczepan Handrzewiak l. 45, Gwiazdowo
  7. Agnieszka Brodzicka l. 40, Gwiazdowo
  8. Katarzyna Florkoska l. 30, Gwiazdowo
  9. Marianna Lubonska l. 32, Gwiazdowo
  10. Marianna Strojna l. 80, Gwiazdowo
  11. Wiktoria Wrzesińska l. 10, Gwiazdowo
  12. Wojciech Handrzewiak l. 2, Gwiazdowo
  13. Agnieszka Wrzesińska l. 30, Gwiazdowo
  14. Katarzyna Klonowska l. 32, Gwiazdowo
  15. Jan Kwasniewski l. 4, Węglewo
  16. Michał Grzeszkowiak l. 26, Latalice
Parafia Winnagóra

Rok 1848 – na podstawie wpisów trudno ocenić faktyczną liczbę osób zmarło na cholerę a to dlatego, że najpierw pojawiają się 52 wpisy w których jako przyczynę zgonu zapisano „desynteria” ( od dn. 01.07. do 05.11.). Następnie znajduje sie w księdze 12 zapisów zmarłych na cholerę w dniach od 12.12. do 31.12. 1948 r. Ogółem w 1848 r. zmarły 124 osoby, dla porównania w 1847 odnotowano 54 zgony. Ta ponad stu procentowa zwyżka śmiertelności pozwala domniemywać, że zgony zapisane jako „morbo dysenteria” dotyczą również śmierci na cholerę, stąd w poniższej indeksacji wyjątkowo uwzględniono zmarłych gdzie podano za przyczynę „dysenteria” i „cholera”.

Dysenteria – dotknęła w przeważającej liczbie dzieci.

  1. Walenty Ciesielski 1 rok i 6 mies., Starkówiec
  2. Anna Kowalewska 1 rok i 6 mies., Winnagóra
  3. Józef Krakowski 1 rok i 3 mies., Winnagóra
  4. Marcin Olendrowicz 1 rok, Pałczyn
  5. Antoni Pawlak l. 5 i 6 mies., Pałczyn
  6. Jadwiga Piotrowska l. 24, Winnagóra
  7. Maria Cierpiszewska 3 dni, Starkówiec
  8. Wiktoria Durczak 1 rok i 6 mies., Winnagóra
  9. Wawrzyn barski l. 2, Pałczyn
  10. Franciszek Zalewski l. 11, Białe Piątkowo
  11. Walenty Kaźmierczak l. 2, Pustułka
  12. Maria Gruber l. 6, Pałczyn
  13. Katarzyna Cynarzewska l. 8, Chudzice
  14. Tomasz Borowski l. 2, Winnagóra
  15. Maria Musielak nata Walczak l. 30, Winnagóra
  16. Antoni Grobelny 14 mies., Brzezie
  17. Maria Walczak 14 dni, Winnagóra
  18. Walenty Siler l. 3, Pałczyn
  19. Józefa Smolarek 14 dni, Pałczyn
  20. Jakub Błaszak 1 rok, Pałczyn
  21. Andrzej Slosarczyk l. 60, Rumiejki Szlacheckie
  22. Piotr Wiśniewski 2 mies., Pałczyn
  23. Maria Woźniak 14 dni, Czarne Piątkowo
  24. Antoni Pachocki 6 m-cy, Chudzice
  25. Jan Kubiak l. 3, Chudzice
  26. Józefa Barczak 6 m-cy, Ołaczewo
  27. Teodor Rogalski 4 m-ce, Rumiejki Kościelne
  28. Maria Smolarek 2 m-ce, Pałczyn
  29. Józef Połtyn 6 m-cy, Winnagóra
  30. Maria Wróblewska 2 m-ce, Białe Piątkowo
  31. Hipolit Bałażyk 6 m-cy, Pałczyn
  32. Józef Chlebowski 6 m-cy, Pałczyn
  33. Magdalena Matczak l. 4, Rumiejki Kościelne
  34. Józefa Jarzyna l. 17, Winnagóra
  35. Franciszka Barczak 9 m-cy, Brzezie
  36. Maria Błaszyk 1 rok i 6 m-cy, Pałczyn
  37. Michał Reformat 1 rok, Rumiejki Szlacheckie
  38. Roman Skwarski 1 rok, Rumiejki Szlacheckie
  39. Józefa Dzwoniarska l. 3, Pałczyn
  40. Jan Barczak l. 54, Brzezie
  41. Maria Kaczmarek l. 2 i 6 mies., Rumiejki Szlacheckie
  42. Szczepan Głowacki 9 m-cy, Winnagóra
  43. Marcin Jóżwiak l. 21, Tadeuszewo
  44. Maria Paprzycka l. 80, Białe Piątkowo
  45. Maria Reformat nata Drapik l. 36, Brzezie
  46. Michalina Jakóbczak 1 mies. i 8 dni, Czarne Piątkowo
  47. Andrzej Frąckowiak l. 86, Ołaczewo
  48. Maria Mendelak l. 11, Winnagóra
  49. Wawrzyn Jakubczak l. 2, Starkówiec
  50. Maria Jakóbczak al. Rój l. 56, Czarne Piątkowo
  51. Maria Olejniczak 3 m-ce, Pałczyn
  52. Jadwiga Kaczorowska l. 60, Rumiejki Szlacheckie

Cholera.

  1. Małgorzata Matelska l. 3, Tadeuszewo
  2. Julianna Kotecka l. 46, Pałczyn
  3. Marcin Chlebowski l. 28, Pałczyn
  4. Maria Kasprzak nata Grabowska l. 36, Pałczyn
  5. Kazimierz Chlebowski l. 65, Pałczyn
  6. Maria Chlebowska l. 10, Pałczyn
  7. Maria Olendrowicz l. 3, Pałczyn
  8. Walenty Grabowski l. 54, Pałczyn
  9. Michał Piczwajda 4 m-ce, Pałczyn
  10. Michał Wawrzyniak l. 2, Winnagóra
  11. Michał Sroka 1 rok, Brzezie
  12. Maciej Szumigała l. 60, Tadeuszewo

Rok 1849 – brak wpisów z podaniem przyczyny zgonu – cholera.

Ciekawostka:
Ostatni wpis w 1849 r. mówi o tragicznej śmierci dwudziestoletniej dziewczyny.
„Dnia 25 grudnia, Pałczyn, Barbara Skopek alias Tylska, lat 20, służebnica, w okrutny sposób zamordowana. Z poświadczenia sądowego.”

Rok 1850 i 1851 – brak wpisów z podaniem przyczyny zgonu – cholera.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z dnia 23 sierpnia , ostatni z dnia 07 listopada,  ogółem w roku zapisano 236 zgonów).

  1. Franciszka Matuszewska l. 5, Pałczyn
  2. Marianna Dzwoniarek l. 39, Pałczyn
  3. Jakub Dzwoniarek l. 52, Pałczyn
  4. Marianna Błaszyk l. 2 i 6 m-cy, Pałczyn
  5. Marianna Orzechowska l. 62, Pałczyn
  6. Agata Zbieczyńska l. 53, Czarne Piątkowo
  7. Michał Kaczmarek l. 26, Pałczyn
  8. Jan Słomian l. 66, Winnagóra
  9. Andrzej Zbieracz l. 17, Pałczyn
  10. Mikołaj Zbieczyński l. 56, Czarne Piątkowo
  11. Małgorzata Binieszczak l. 26, Pałczyn
  12. Ignacy Słomian l. 37, Winnagóra
  13. Michał Woźniak l. 34, Czarne Piątkowo
  14. Marianna Zbieracz l. 34, Pałczyn
  15. Katarzyna Jakóbczak l. 31, Czarne Piątkowo
  16. Agnieszka Woźniak 9 m-cy, Czarne Piątkowo
  17. Katarzyna Piotrowska alias Merdas l. 36, Białe Piątkowo
  18. Petronela Zbieracz l. 57, Pałczyn
  19. Sebastian Lalka l. 36, Czarne Piątkowo
  20. Małgorzata Woźniak l. 2 i 3 m-ce, Czarne Piątkowo
  21. Konstancja Nowak l. 24, Pałczyn
  22. Rozalia Nowak l. 67, Pałczyn
  23. Walenty Nowak l. 31, Pałczyn
  24. Anna Kubiak l. 79, Pałczyn
  25. Andrzej Wiśniewski l. 17, Pałczyn
  26. Marianna Wiśniewska l. 39, Pałczyn
  27. Szymon Dziubała l. 26, Białe Piątkowo
  28. Agnieszka Bartczak l. 28, Winnagóra
  29. Katarzyna Jakóbczak l. 3 i 2 m-ce, Czarne Piątkowo
  30. nomen cognomen ignota l. 6, Czarne Piątkowo
  31. Mikołaj Dominiak l. 46, Białe Piątkowo
  32. Tomasz Madaj l. 24, Winnagóra
  33. Andrzej Grobelniak l. 36, Pałczynek
  34. Apolonia Mikulska l. 71, Czarne Piątkowo
  35. Szymon Stachowiak l. 32, Białe Piątkowo
  36. Michał Sobczak l. 49, Białe Piątkowo
  37. Józef Michalak l. 36, Pałczyn
  38. Franciszek Jakóbczak l. 11, Czarne Piątkowo
  39. Konstancja Tomczak l. 54, Białe Piątkowo
  40. Jadwiga Nowaczyk l. 36, Białe Piątkowo
  41. noworodek, syn Jadwigi i Łukasza Nowaczyków, Białe Piątkowo
  42. Józef Matuszak l. 27, Białe Piątkowo
  43. Jan Nowakowski l. 42, Pałczyn
  44. Kazimierz Kmieciak l. 13, Czarne Piątkowo
  45. Franciszka Modrowska l. 41, Białe Piątkowo
  46. Jan Modrowski l. 2 i 3 m-ce, Białe Piątkowo
  47. Tekla Jakóbczak l. 32, Czarne Piątkowo
  48. Kazimierz Jechura l. 22, Białe Piątkowo
  49. Błażej Zaremba l. 26, Białe Piątkowo
  50. Antonina Grobelniak l. 34, Pałczynek
  51. Andrzej Mikulski l. 69, Czarne Piątkowo
  52. Walenty Skrzypczak l. 76, Pałczyn
  53. Antonina Skrzypczak l. 7, Pałczyn
  54. Marianna Skrzypczak l. 11, Pałczyn
  55. Józef Szałagiewicz l. 39, Pałczyn
  56. Walenty Hyży l. 36, Pałczyn
  57. Katarzyna Dzwoniarska l. 13, Pałczyn
  58. Marianna Nowak l. 4 i 3 m-ce, Białe Piątkowo
  59. Antonina Budasz pr.voto Kołtuniak l. 42, Białe Piątkowo
  60. Marianna Wiatr l. 21, Czarne Piątkowo
  61. Jakub Mikulski l. 38, Czarne Piątkowo
  62. Elżbieta Głowczewska l. 33, Czarne Piątkowo
  63. Barbara Połtyn l. 34, Winnagóra
  64. Józefa Kmieciak l. 8, Czarne Piątkowo
  65. Katarzyna Kmieciak 1 rok i 6 m-cy, Czarne Piątkowo
  66. Marianna Kmieciak l. 10, Czarne Piątkowo
  67. Weronika Mańkowska l. 5, Czarne Piątkowo
  68. Józef Jakóbczak l. 39, Czarne Piątkowo
  69. Wojciech Sroka l. 46, Pałczyn
  70. Jakub Nowak l. 41, Białe Piątkowo
  71. narodzona córka Marianny Olejniczak, Pałczyn
  72. Antonina Bulewicz l. 5 i 9 m-cy, Pałczyn
  73. Kacper Nowaczyk l. 9, Białe Piątkowo
  74. Józefa Hoffmann l. 34, Białe Piątkowo
  75. Wiktoria Kmieciak l. 39, Czarne Piątkowo
  76. Antoni Krokowski l. 63, Białe Piątkowo
  77. Elżbieta Drzewiecka l. 52, Winnagóra
  78. Zofia Bartkowiak l. 58, Białe Piątkowo
  79. Antoni Dopierała l. 2 i 3 m-ce, Białe Piątkowo
  80. Wojciech Szafrański l. 26, Białe Piątkowo
  81. Marianna Woźniak l. 68, Białe Piątkowo
  82. Marianna Tomczak l. 14, Białe Piątkowo
  83. Szymon Hoffmann l. 41, Białe Piątkowo
  84. Marianna Paczkowska l. 9 i 6 mies., Białe Piątkowo
  85. Kazimierz Paczkowski l. 3, Białe Piątkowo
  86. Franciszka Paczkowska l. 46, Białe Piątkowo
  87. Kacper Szuch alias Cukier l. 26, Białe Piątkowo
  88. Teresa Szałagiewicz l. 31, Pałczyn
  89. Marianna Banaszak 1 rok i 1 m-c, Tadeuszewo
  90. Marianna Andrzejewska l. 58, Czarne Piątkowo
  91. Marianna Marciniak l. 53, Winnagóra
  92. Jadwiga Świerczyńska l. 54, Białe Piątkowo
  93. Filip Windrach [?] l. 56, Winnagóra
  94. Andrzej Zaworski l. 63, Winnagóra
  95. Józef Drzewiecki l. 49, Winnagóra
  96. Marianna Szałagiewicz 1 rok i 7 m-cy, Pałczyn
  97. Michał Połtyn l. 36, Winnagóra
  98. Wojciech Antkowiak l. 62, Brzezie
  99. Franciszka Modrowska l. 73, Białe Piątkowo
  100. Marianna Klarkiewicz 9 m-cy, Winnagóra
  101. Michalina Klarkiewicz l. 5 i 3 m-ce, Winnagóra
  102. Małgorzata Dopierała l. 63, Białe Piątkowo
  103. Jan Klarkiewicz l. 36, Winnagóra
  104. Franciszek brak wpisu 17, Czarne Piątkowo
  105. Franciszek Cierpiszewski l. 36, Starkówiec
  106. Grzegorz Tomczak l. 46, Białe Piątkowo
  107. Franciszka Olejniczak l. 39, Białe Piątkowo
  108. Katarzyna Kasprzak l. 2 i 10 m-cy, Winnagóra
  109. Agnieszka Bartylak l. 68, Winnagóra
  110. Magdalena Nowaczyk l. 9 i 3 m-ce, Białe Piątkowo
  111. Konstancja Klarkiewicz l. 10 i 6 m-cy, Winnagóra
  112. Marianna Frąckowiak l. 63, Brzezie
  113. Walenty Przysiuda l. 11, Białe Piątkowo
  114. Ludwik Sobczak l. 43, Winnagóra
  115. Jakub Olejniczak l. 43, Białe Piątkowo
  116. Marianna Śliwińska l. 43, Winnagóra
  117. Walenty Modrowski l. 34, Białe Piątkowo
  118. Małgorzata Kmieciak l. 32, Czarne Piątkowo
  119. Marianna Przytulska l. 36, Winnagóra
  120. Walenty Łukaszewski 1 m-c i 21 dni, Czarne Piątkowo
  121. Marianna Stachowska l. 39, Białe Piątkowo
  122. Franciszek Antkowiak l. 71, Czarne Piątkowo
  123. Zofia Modrowska 3 m-ce, Białe Piątkowo
  124. Józef Böhm l. 27, Winnagóra
  125. Józef Kujawa l. 65, Winnagóra
  126. Magdalena Sobczak l. 47, Winnagóra
  127. Mateusz Matczak l. 47, Rumiejki Kościelne
  128. Jan Misiewicz l. 33, Winnagóra
  129. Karol Misiewicz l. 41, Winnagóra
  130. Jakub Kaczmarek l. 53, Winnagóra
  131. Wawrzyn Skrzypiński l. 39, Winnagóra
  132. Apolonia Antkowiak l. 24, Czarne Piątkowo
  133. Wawrzyn Matuszak l. 34, Winnagóra
  134. Katarzyna Połtyn l. 48, Winnagóra
  135. Józef Antkowiak l. 31, Winnagóra
  136. Tomasz Śmiłowski l. 25, Winnagóra
  137. Kazimierz Głowacki l. 22, Winnagóra
  138. Antonina Kasprzak l. 26, Winnagóra
  139. Franciszek Matczak l. 19, Rumiejki Kościelne
  140. Marianna Śmiłowska l. 22, Winnagóra
  141. Marianna Komińczak l. 43, Winnagóra
  142. Wiktoria Walczak l. 2, Winnagóra
  143. Michał Olejniczak alias Kaczmarek l. 17, Rumiejki Kościelne
  144. Ludwika Górzyńska l. 8, Winnagóra
  145. Marcin Stróżyk 1/4 h, Rumiejki Kościelne
  146. Antonina Słomian l. 4 i 5 m-cy, Winnagóra
  147. Wojciech Adamczewski l. 58, Rumiejki Kościelne
  148. Ewa Łapińska l. 75, Rumiejki Kościelne
  149. Magdalena I voto Bartczak II voto Urbaniak l. 71, Rumiejki Kościelne
  150. Tomasz Bartczak l. 10 i 3 m-ce, Rumiejki Kościelne
  151. Małgorzata Zakrzewska l. 58, Rumiejki Kościelne
Parafia Wronczyn

Rok 1848 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 19 października, ostatni z 4 listopada, ogółem w roku zapisano 74 zgonów).

 

  1. Wojciech Królikowski l. 41, Wronczyn
  2. Magdalena Bobrakoska l. 8, Wronczyn
  3. Anna Bobrakowska l. 6, Wronczyn
  4. Jan Bobrakowski l. 45, Wronczyn
  5. Jadwiga Bobrakowska 30, Wronczyn
  6. Marianna Jankiewicz l. 40, Wronczyn

Rok 1849 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 27 czerwca , ostatni z 4 września, ogółem w roku zapisano 54 zgonów).

  1. Marcin Antkowiak l. 50, Kowalskie
  2. Jakub Wiśniewski l. 40, Bednary
  3. Ewa Garczyńska l. 26, Bednary
  4. Antoni Gorecki l. 60, Bednary
  5. Michał Januszkiewicz 6 m-cy, Bednary
  6. Gertruda Kaźmierczak l. 65, Bednary
  7. Anna Kubińska l. 60, Bednary

Rok 1850 i 1851 – nie zapisano zgonów spowodowanych epidemią cholery.

Rok 1852 (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 07 października , ostatni z 21 grudnia, ogółem w roku zapisano 101 zgonów).

  1. Antonina Piechocka l. 15, Złotniki
  2. Antonina Adamczewska l. 60, Złotniki
  3. Kacper Rybicki l. 70, Złotniki
  4. Anna Adamczewska l.17, Złotniki
  5. Franciszek Rydlewski 11 dni, Złotniki
  6. Marcin Borowicz l. 10, Złotniki
  7. Helena Piechocka l. 33, Złotniki
  8. Marcin Rybicki l. 17, Złotniki
  9. Walenty Grajewski l. 4, Złotniki
  10. Józef Nowakowski 9 m-cy, Złotniki
  11. Mikołaj Wiśniewski l. 46, Złotniki
  12. Agnieszka Osuch l. 38, Złotniki
  13. Marcin Osuch l. 5, Złotniki
  14. Elzbieta Kościuszka l. 60, Łagiewniki
  15. Agnieszka Rybicka l. 70, Złotniki
  16. Józef Kobyliński 1 rok i 6 m-cy, Złotniki
  17. Apolonia Rydlewska l. 34, Złotniki
  18. Michał Rydlewski l. 3, Złotniki
  19. Maciej Tomczak l. 32, Złotniki
  20. Michał Fraszewski l. 54, Stęszewko
  21. Józef Nowacki, brak wieku, Złotniki
  22. Marianna Wisniewska l. 40, Złotniki
  23. Antoni Mruk, brak wieku, Złotniki
  24. Marcin Konicki l. 5, Kowalskie
  25. Teodora Markiewicz l. 5, Kowalskie
  26. Ignacy Skoczyński l. 70, Kowalskie
  27. Weronika Hanziwniak ? l. 16, Kowalskie
  28. Barbara Stachowska l. 10, Kowalskie
  29. Jan Szubrowicz l. 15, Kowalskie
  30. Marcin Szubrowicz l. 18, Kowalskie
  31. Petronela Szubrowicz l. 7, Kowalskie
  32. Piotr Szubrowicz l. 7, Kowalskie
  33. Roman Markiewicz l. 14, Kowalskie
  34. Adam Gnarowski l. 35, Bugay
  35. Józef Skoczyński l. 60, Kowalskie
  36. Marianna Gorecka l. 60, Kowalskie
  37. Franciszka de Kubasiewicz Gnarowska l. 30, Bugay

 

Parafia Zaniemyśl

Rok 1848  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 4 listopada, ostatni z 15 grudnia, ogółem w roku zapisano 145 zgonów).

 

  1. Teresa de Kowalaki Wichłacz l. 56, Mała Kępa
  2. Marianna Kuraszka l. 56, Dąbrowa
  3. Bartłomiej bartoszak l. 2, Brzostek
  4. Regina Kozłowska l. 62, Brzostek

Rok 1849  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 30 sierpnia, ostatni z 25 listopada, ogółem w roku zapisano 131 zgonów).

  1. Marianna Krawalska l. 40, Zaniemyśl
  2. Michał Burzyński l. 29, Kaleje
  3. Michał Jarzyna l. 25, Luboniec
  4. Wojciech Jarzyna l. 11, Luboniec
  5. Marianna Krzyżaniakowa l. 48, Luboniec
  6. Petronela Maćkowiakowa l. 60, Zaniemyśl
  7. Marianna Wujkowa l. 70, Holl. Zwolskie
  8. Nepomucena Zaiączanka l. 11, Luboniec
  9. Jan Maćkowiak l. 65, Luboniec

Rok 1850 i 1851  – w metrykaliach parafialnych nie odnotowano zgonów z powodu cholery.

Rok 1852  (pierwszy wpis zmarłego na cholerę pochodzi z 4 września, ostatni z 1 listopada, ogółem w roku zapisano 148 zgonów).

  1. Józefa Thiel l. 30, Czarnotki
  2. August Rodenberger l. 56, Czarnotki
  3. Julianna de Jędrzaki Kaczmarek l. 50, Niezamyśl
  4. Stanisław Rybarczyk l. 25, Zaniemyśl
  5. Franciszek Wojtuś l. 17, Zaniemyśl
  6. Magdalena Przymus l. 3, Luboniec
  7. Józef Wojtuś l. 38, Niezamyśl

    Tabelaryczne zestawienie liczby zmarłych
    w poszczególnych parafiach znajdujących się
    w granicach powiatu średzkiego w połowie XIX w.

 

W kolumnie Liczba zgonów –  1 oznacza liczbę zmarłych na cholerę.
W kolumnie Liczba zgonów – 2 oznacza liczbę zmarłych w danym roku.

 

L.p. Parafia Liczba zgonów 1847 r. ogółem Liczba zgonów 1848 r. Liczba zgonów 1849 r. Liczba zgonów 1850 r. Liczba zgonów 1851 r. Liczba zgonów 1852 r. Liczba zgonów 1853 r. ogółem
1 2 1 2 1 2 1 2 1 2
1 Bagrowo 6 0 9 16 28 0 6 0 10 0 9 12
2 Czerlejno 50 6 79 0 84 0 67 0 56 6 78 50
3 Giecz 26 0 27 2 37 0 34 0 20 38 72 29
4 Grodziszczko 31 0 42 6 53 0 48 0 28 7 48 38
5 Gułtowy 10 0 19 0 12 0 10 0 7 19 25 13
6 Iwno 19 10 51 0 36 0 33 0 30 32 81 29
7 Kleszczewo 16 0 22 0 18 0 19 0 6 24 39 4
8 Kostrzyn 70 53 154 9 86 0 107 0 37 84 164 55
9 Koszuty 7 0 13 0 8 0 8 0 10 0 9 20
10 Krerowo 19 7 52 1 52 0 48 0 37 48 93 24
11 Mączniki 16 0 24 0 39 0 39 0 21 21 69 18
12 Mądre 17 0 44 0 35 0 43 0 26 0 26 29
13 Murzynowo Koś. 10 0 27 0 32 0 25 0 24 23 71 37
14 Nekla 71 0 99 0 52 0 46 0 36 17 64 49
15 Nietrzanowo 47 4 59 17 104 0 90 4 104 72 150 69
16 Opatówko 29 0 30 0 28 0 19 0 21 0 20 13
17 Pobiedziska 108 4 149 69 187 2 110 0 88 68 192 97
18 Siedlec 18 11 37 1 18 1 21 0 14 16 34 25
19 Siekierki Wielkie 19 0 5 0 10 0 15 0 9 3 18 16
20 Solec 95 10 87 7 80 0 74 0 85 117 230 115
21 Śnieciska 28 3 36 23 49 0 44 0 22 7 39 46
22 Środa 141 79 251 81 266 0 155 0 127 95 253 157
23 Targowagórka 48 1 75 0 66 2 40 0 41 14 92 48
24 Tulce 41 10 42 4 54 0 59 0 43 10 72 50
25 Uzarzewo 37 6 43 3 33 0 24 0 22 8 46 30
26 Węglewo 19 0 29 15 36 0 25 0 11 16 36 16
27 Winnagóra 54 12 124 0 78 0 75 0 87 151 236 66
28 Wronczyn 51 6 74 7 54 0 57 0 30 37 101 52
29 Zaniemyśl 114 4 145 9 131 0 102 0 97 7 148 116
Ogółem zmarło osób w ówczesnych granicach powiatu średzkiego 1217 226 1848 270 1766 5 1443 4 1149 941 2517 1323
zmarli z innych przyczyn 1217 1622 1496 1438 1145 1576 1323

 

Z analizy powyższego zestawienia domniemywać można, że wiele zgonów na cholerę zostało zapisanych jak juz wpomniano na wstępie pod inną nazwą jak:
– disenteria/diserteria/dissenteria – biegunka azjatycka (czerwonka)
– morbus ignotus – choroba nieznana
– laxa – biegunka.

Dla lepszego zobrazowania w tabeli dodano liczbę zgonów z lat skrajnych tj. z 1847 r. i z 1853 r.

Copyrighted Image