Grobowce Goździewskich.

Czytając książkę „Cmentarz Średzki” autorstwa Pani Bożenny Urbańskiej, w myślach spacerowałam po alejkach, próbując wiele z nich zlokalizować. Zatrzymałam się dłużej nad krótką wzmianką, o jednym z najstarszych grobów wymienionych przez autorkę – Mateusza Goździewskiego.

IMG_7109Gdyby ktokolwiek chciał jeszcze rok temu odszukać na średzkim cmentarzu jego grób, bezskutecznie zdarłby podeszwy butów. Pogodziłam się z tym, że inne groby zacnych Średzian jak np. rodziny Laskowskich zachowały się, a grób Mateusza Goździewskiego pochłonął przysłowiowy ząb czasu. Piękno średzkiego cmentarza zachęca do spacerów przywołując w psychice człowieka wiele wspomnień.

Podczas jednego z takich spacerów, postanowiliśmy zlikwidować „kupę” śmieci, znajdującą się po lewej stronie głównej alei prowadzącej do kaplicy od wejścia z ul. Daszyńskiego.

IMG_6509_1 Sprowokował nas do tego fakt, że pomiędzy drugim nigdzie nieoznakowanym grobowcem, a grobowcem rodziny Rexów jest zaśmiecone przez liście i gałęzie miejsce, a przechodnie rzucają tam puszki po piwie, puste paczki po papierosach i puste „piersióweczki” oraz wypalone znicze i wkłady, szmaty itd.

IMG_6925Prace rozpoczęliśmy w listopadzie 2013 r. Już pierwszego dnia byliśmy w szoku. Pod stertą śmieci znajdował się grób, ale kogo on jest ?.

IMG_6923

Wywołało to w nas większego ducha do pracy, chcieliśmy zaraz – już, wiedzieć kto w tym miejscu spoczywa. Po chwili zamarliśmy z wrażenia.

2 Mateusz Gozdziewski
Grób Mateusza Goździewskiego. Informacja dot. fotografii: Autor zdjęć K. J. Baranowski – Zbiory własne – zdjęcie wykonane iory Archiwum WUOZ w Poznaniu.

Na brudnej jeszcze płycie nagrobnej odczytaliśmy wyryte imię i nazwisko – MATEUSZ GOŹDZIEWSKI.

Co się w takiej chwili przeżywa, niestety nie da się opisać. Wiedzieliśmy jedno, że przywracamy Średzianom grób człowieka, który urodził się z XVIII w. a zmarł w 1855 r.

Niestety, prac porządkowych nie dało się zrobić w jeden dzień. Po otrzymaniu „posiłków” , trwały one 6 dni.

IMG_6869IMG_6881IMG_6909 IMG_6898 IMG_6918 IMG_6923 IMG_6928 IMG_6932 IMG_6942 IMG_6944 IMG_6955 IMG_7027IMG_7231 IMG_7028

IMG_7247IMG_7246

IMG_7277

Naszym zamiarem było uporządkowanie jednego miejsca, a tym zbiegiem okoliczności jakie powstawały podczas wykonywania prac, oprócz odkrycia grobu Mateusza Goździewskiego, uporządkowane zostały grobowce po prawej i lewej stronie jego grobu.

 Po wykonaniu prac porządkowych, które trwały kilka dni, trzeba było podjąć niełatwą decyzję – zostawić to miejsce w takim, czyli tylko uporządkowanym stanie, czy też ratować grób przed zupełnym rozpadem. Dobro sprawy wzięło górę.

Prace remontowe musiały być wykonywane etapowo, ponieważ stara podmurówka musiała naturalnie się osuszyć. Trzeba było wymienić zmurszałe cegły itd.

Tel 034 Tel 033 Tel 032 Tel 031 Tel 030 Tel 029 Tel 028 IMG_9309

Czy grób Mateusza Goździewskiego,  przetrwa  następne 160 lat, nie zależy już od niego. Jeśli nie zostanie ponownie zasypany przez liście i śmieci, zapomniany przez społeczeństwo – powinien. Wszystko zależy od ludzi tutaj mieszkających i pielęgnujących karty historii tego miasta.

IMG_5070
Odrestaurowany grób Mateusza Goździewskiego. Na inskrypcji czytamy, że żył 75 lat, zmarł w 1855 r. Fot. Zbiory własne.

 

Prasa
Pod Nr 7 wymienione zmiany w Środzie.A osoba jego zasługuje na tę pamięć chociażby z tego względu, że w 1836 r. został powołany na rajcę miejskiego, o czym czytamy w „Gazecie Wielkiego Xięstwa Poznańskiego” 1836.04.29 Nr 99.

Ze zwykłej ludzkiej ciekawości zaczęliśmy poszukiwania informacji, kim tak naprawdę był Mateusz herbu Wieniawa Goździewski z Goździ, miejscowości położonej w obecnym woj. mazowieckim, czy w Środzie miał rodzinę, dzieci …? .

Zadanie nie łatwe – ale, aby czegokolwiek się dowiedzieć, trzeba niestety szukać. Jedno było pewne, pierwszych informacji należy szukać przed 1836 r.  Miejsca w które trzeba było się udać, to AA w Poznaniu i W.U.O.Z. również w tym mieście.

Efektem  kwerendy w AA było uzyskanie informacji, iż Mateusz Goździewski w 1817 r. w Środzie wziął ślub z mieszkanką tego miasta panną Zuzanną Boińską. Małżeństwo trwało bardzo krótko, ponieważ Zuzanna zmarła rok później, pozostawiając małżonkowi 9 miesięcznego synka Nikodema, którego portret  już jako dorosłego działacza społecznego wisi do dziś dnia w jednej ze średzkich instytucji.

Wizyta w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków była dla nas kolejnym pozytywnym przeżyciem. Otóż, przeglądając zdjęcia autorstwa Pana K.J. Baranowskiego wykonane w 1986 r., a znajdujące się w karcie cmentarza w Środzie Wlkp., trafiliśmy na zdjęcia grobu Mateusza Goździewskiego – zm. w 1855 r., oraz jego syna Nikodema Goździewskiego zm. w 1883 r..


 

 Gdzie jest grobowiec rodziny
Nikodema Goździewskiego z 1883 r. ?

 

Co stało się z Grobowcem rodziny Goździewskich? – czy na to pytanie  potrafi ktokolwiek odpowiedzieć. Jednak ktoś odpowiada za tak bulwersujący czyn, jakim jest dewastacja grobowca z XIX w. Ktoś musiał o tym wiedzieć i pozwolić rozebrać bezkarnie grobowiec z 1883 r. Gdzie się znajduje piękny obelisk i płyta nagrobna?, na kogo polecenie tego dokonano …  W karcie dot. średzkiego cmentarza  znajdującej się w W.U.O.Z.  jest adnotacja z kolejnej wizytacji cmentarza –  „20. Uwagi … maj 1998 rozebrany”.
Grobowce i nagrobki nie są wpisane do rejestru zabytków. Zabytek stanowi pierwotny teren cmentarza, wraz ze starym zabytkowym opłotowaniem , stąd zapewne taka bezkarna samowola w niszczycielskim działaniu.

1
Grób Nikodema Goździewskiego. Informacja dot. fotografii: Autor zdjęć K. J. Baranowski – zbiory Archiwum WUOZ w Poznaniu

Przytoczę opis tego miejsca z punktu 2, 6 i  9 karty W.U.O.Z.

„2.Materiał technika szary i brązowy granit.
6.Wymiary wys., szer,. dług., 2,5 x 6,4 x 6 m.
9. Opis przedmiotu, sygn. napisy
Tekst na podstawie obelisku:
„/GROBOWIEC/GOŹDZIEWSKICH/1883./
Grobowiec ukośnie ustawiony w narożniku pierwotnego ogrodzenia. Kwadratowy teren pokryty płytkami ceramicznymi. Ukośnie ustawiona płyta o lekko ściętych krawędziach bocznych. Na płycie poziomo ułożony, płaski łaciński krzyż, a w narożnikach zamocowane okrągłe, metalowe uchwyty. Za płytą ustawiony obelisk na podwójnej podstawie. Na ścianie frontowej górnej podstawy inskrypcja. Obelisk w formie trójbocznego, wysokiego słupa, zwężającego się ku górze, z liściem palmowym płaskorzeźbionym na frontowej ścianie, ścięty u góry w formie niskiej piramidy.”

Po obejrzeniu i zapoznaniu się z tak wspaniałym archiwalnym materiałem, nie pozostało nic innego, jak sprawdzenie domowych zasobów archiwum.

Efekt nadspodziewany, pierwsze zdjęcia nieświadomi ich wartości wykonaliśmy w marcu 2006 r., a miejsce przypomina raczej składowisko odpadów z rozebranych nagrobków.

25.03.2006 113
Zbiory własne – zdjęcie wykonane 25-03-2006
25.03.2006 114
Zbiory własne – zdjęcie wykonane 25-03-2006

 Jest również zdjęcie ze spaceru po cmentarzu  jakie wykonaliśmy w  2009 roku.

Cmentarz 016
Zbiory własne – zdjęcie wykonane 02-08-2009

Narożnik starego opłotowania nie przyciągał swym widokiem oczu osób spieszących na groby swoich bliskich. Nic już nie przypomina niegdyś pięknego grobowca, w którym według informacji Igo Mosia, spoczywa około dziesięciu członków tej zacnej średzkiej rodziny. Naszą uwagę zwróciły resztki betonowego fundamentu. Postanowiliśmy uporządkować to miejsce, aby przywrócić choć skrawek pamięci o Nikodemie Goździewskim i jego najbliższych.

IMG_9487
Zbiory własne – zdjęcie wykonane 12-06-2014 r.
IMG_0395
Zbiory własne – zdjęcie wykonane 23-06-2014 r.
IMG_9774
Zbiory własne – zdjęcie wykonane 19-06-2014 r.

Dla takiego widoku warto było trochę popracować.

IMG_9928
Zbiory własne – zdjęcie z dn. 11 lipca 2014
29.06.2014 r.-5
Zbiory własne – zdjęcie z dn. 11 lipca 2014
29.06.2014 r.-6
Zbiory własne – zdjęcie z dn. 11 lipca 2014

 

Kim był dla miasta Środy Nikodem Goździewski ? czytaj tutaj.

Copyrighted Image