Jadwiga i Wojciech Małeccy ze Środy.

2018-01-17

   Kopiowanie, powielanie oraz publikowanie tekstu i zdjęć chronione jest ustawą o prawach autorskich.


Dla ocalenia przed zapomnieniem tego co jeszcze zachowało się w pamięci żyjących, dla zachowania tego co jest na starych fotografiach i w dokumentach o naszych przodkach, Jan Małecki syn Euzebiusza, najmłodszy z wnuków Jadwigi i Wojciecha Małeckich zebrał to, uporządkował i opracował w postaci niniejszego opracowania. Zawiera ono opowieść o Dziadkach Jadwidze i Wojciechu Małeckim, biogramy ich dzieci czyli synów Sylwestra, Maksymiliana, Euzebiusza, Kazimierza i córki Marii wraz z biogramami ich współmałżonków.

W opowieści zamieściłem kopie istniejących fotografii i fotokopie ważnych lub interesujących pamiątek, które  pozostały po moich dziadkach oraz ich dzieciach. Zamieściłem informacje i fotokopie najbardziej istotnych dokumentów które przekazał mi stryj Kazimierz Małecki w szczególności dotyczące zakupu i dwukrotnej utraty majątku Godziętowy. Stryj przekazał mi również dokumenty dotyczące przywracania rodzinie Małeckich tytułu własności do dwóch domów w Środzie Wielkopolskiej po zakończeniu II wojny światowej, które zostały sprzedane w ubiegłym wieku, mniejsza z kamienic w połowie lat 70-tych, większa z kamienic na początku lat 90-tych.
Opowieść obejmuje również wydarzenia z życia Dziadków, które  dotychczas nie były  w rodzinie znane, a wiedza o tych faktach została zaczerpnięta  z materiałów archiwalnych dotyczących majętności Godziętowy znajdujących się w Archiwum Państwowym w Poznaniu.
Poszukując informacji korzystałem również z internetu, archiwów, muzeów oraz oczywiście z pomocy zainteresowanych członków rodziny Małeckich.

 Wojciech Małecki urodził się dnia 19.04.1870 r. w Kórniku, jako syn  szewca Franciszka i Petroneli z domu Chmielewskiej. Rodzice i przodkowie dziadka byli katolikami, urodzili się i żyli w Kórniku. Dziadek miał sześcioro rodzeństwa trzy siostry i trzech braci.

Jadwiga Małecka z domu Hentze urodziła się w Bugaju dnia 13.06.1879 r., wówczas pow. Środa. Babcia była zamożną panną, córką Bogumiła i Antoniny z domu Bischoff.   Bogumił Hentze był ewangelikiem pochodzącym z Brandenburgii, a Antonina była katoliczką urodzoną w Rawiczu.

Najstarsze pamiątki, jakie przetrwały do naszych czasów, to trzy fotografie pochodzące z XIX wieku. Każda z tych fotografii naklejona jest na tekturkę z litografią zakładu fotograficznego, w których zostały wykonane.

Dwie, chyba najstarsze z tych trzech fotografii (szacuję na około 1880 r.), przedstawiają:

Jadwiga Hentze w dzieciństwie.
Bogumił Hentze.
  • dziewczynkę, którą nie może być nikt inny tylko Jadwiga Hentze,
  • pana, w sile wieku z sumiastymi wąsami, którym nie może być nikt inny jak tylko jej ojciec Bogumił Hentze.
    .
    .

Ślub cywilny Jadwigi Hentze i Wojciecha Małeckiego odbył się dnia  12.09.1898 r. w USC Krerowo, natomiast kościelny następnego dnia tj. 13.09.1898 r. w kościele parafialnym p.w. św. Jana Chrzciciela również Krerowie.

Antonina Hentze z córką Jadwigą i zięciem Wojciechem Małeckim

Trzecia z tych fotografii, wg czasu jej powstania, naklejona na tekturkę z litografią zakładu fotograficznego J. Engelmann w Poznaniu o Nr 747 z 1899 r. przedstawia młodą Jadwigę (20 lat) i Wojciecha Małeckich (29 lat) oraz Antoninę Hentze – matkę Jadwigi.

Z ustnych przekazów naszych przodków niestety niewiele pozostało w mojej pamięci jak i w pamięci pozostałych żyjących członków rodziny Małeckich. Gdy się urodziłem Dziadek już nie żył, Babcia nie wspominała nic z minionych czasów przy wnukach, mój Ojciec zmarł gdy miałem 5 lat, a moja druga Mama Maria urodziła się w czasie I wojny światowej (dziadek miał 45 lat) i niewiele zapamiętała z czasów życia w Środzie Wlkp., ponieważ opuścili ją gdy miała 9 lat.
Ślub Jadwigi i Wojciecha odbył się dnia 12.09.1898 r. w kościele św. Jana Chrzciciela we wsi  Krerowo, obecnie w gminie Kleszczewo powiat Poznań.

Kórnik, ul. Słoneczna. Domki mieszczańskie z XIX w., obecnie już nieistniejące. Źródło: http://www.kornik.info/stary-kornik-i-bnin/

Życie Jadwigi i Wojciecha przypada na burzliwy okres w historii wielkopolski, który jest pełen dramatycznych wydarzeń. Przez pierwszych 40 lat życia Jadwigi i pierwszych 48 lat życia Wojciecha są oni mieszkańcami Prowincji Poznańskiej, czyli są obywatelami Cesarstwa Niemieckiego.
Tutaj (pod niemieckim zaborem) rodzą się wszystkie ich dzieci. W 1914 r. wybucha I Wojna Światowa, w 1917 r. rewolucje w Rosji. I Wojna Światowa kończy się dnia 11 listopada 1918 r. przegraną Cesarstwa Niemieckiego.
Po jej zakończeniu wybucha Powstanie Wielkopolskie, krótko po min wojna polsko – bolszewicka. Po nie całych dwóch dekadach organizacji odradzającego się Państwa Polskiego wybucha II Wojna Światowa i Dziadkowie zostają w październiku 1939 r. wysiedleni przez Niemców z Godziętów. Po wyzwoleniu Ziemi Ostrzeszowskiej z pod okupacji wracają do swojego majątku. Jeszcze przed zakończeniem II Wojny Światowej (kapitulacji Niemiec) nowa władza w kraju, w oparciu o Manifest Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, organizuje brygady do spraw reformy rolnej. Lokalna Brygada Reformy Rolnej dożywotnio usuwa ich z własnego domu, pozbawiając ich dorobku całego życia oraz pozostawia bez mieszkania i środków do życia, tak jak zrobił to okupant, tylko tym razem aż do śmierci.

Rodzina Jadwigi i Wojciecha Małeckich, niezależnie od niemiecko brzmiących nazwisk przodków Jadwigi była rodziną rdzennie polską i w takim duchu wychowywane były wszystkie z ich dzieci.

Poniżej dwa nekrologi potwierdzające, że rodzina Bischoff z której pochodzi Babcia to spolszczona rodzina niemieckich osadników.

Nekrolog Antoniny Hentze.

Nekrolog Antoniny Hentze z domu Bischoff (pochowanej w grobowcu rodziny Małeckich) zamieszczony w polskiej gazecie Kurierze Poznańskim z dnia 14 sierpnia 1910 r.

Nekrolog Otylii Bischoff zm. w 1922 r.

Nekrolog Otylii Bischoff, ciotki Jadwigi Małeckiej, która była siostrą matki Jadwigi, Antoniny Hentze z domu Bischoff, zamieszczony w Gazecie w Średzkiej 1922 r.

Powyższe nekrologi, a także przykładna polszczyzna Babci Jadwigi w mowie i w piśmie jest potwierdzeniem tego, że i jej dom rodzinny też był polski.

Ich pierwszy syn Feliks Antoni urodził się 15.06.1999 r., niestety po pół roku umiera. Mieszkając w Kórniku doczekali się dwóch synów Sylwestra ur. 21.12.1900 r. i Maksymiliana ur. 12.10.1902 r.
Około 1903/1904 r. przenoszą się do Środy Wlkp. gdzie na świat przychodzą kolejno syn Euzebiusz ur. 29.07.1904 r., syn Kazimierz ur. 02.03.1907 r. i córka Maria ur. 13.09.1915 r.
Córka Maria opowiadała, że w Środzie Dziadek zarządzał folwarkiem i razem z Babcią prowadził firmę zajmującą się produkcją likierów i handlem wyrobami alkoholowymi.

Na stronie internetowej znalazłem górną część faktury z 1912 r. wystawioną przez firmę dziadka „W. Małecki”. W tamtych czasach nazwisko tworzyło firmę. „Destylacja i fabryka likierów” równolegle zajmowała się hurtowym i detalicznym handlem win, cygar i papierosów oraz była składem piwa. Faktura, której kopię poniżej załączam, napisana jest urzekającą staropolszczyzną.

Dom rodziny Jadwigi i Wojciecha Małeckich był miejscem wychowania patriotycznego.

.

Dom Jadwigi i Wojciecha Małeckich. Na narożnikowych gzymsach widoczne inicjały małżonków lewy JM, prawy WM, pod spodem 1905 – rok budowy.

Dwie fotografie większej z kamienic Małeckich od strony placu Armii Poznań i domu przy Starym Rynku nr 3 można obejrzeć w zakładce Środa nocą.

Na stronach WBC w Roczniku Weteranów Powstań Narodowych R.P.1914/19 z Poznaniu i lokalnej gazecie Kurier Średzki kolejny raz znalazłem wsparcie umożliwiające potwierdzenie patriotycznego zaangażowania i  aktywnej postawy dziadka.

Fragment wspomnień dr Ludwika Rządkowskiego cz. 49.

Mianowicie znalazłem informacje, że dnia 12 listopada 1918 w Środzie zwołano Średzki Komitet Obywatelski, który już od maja 1918 r. był zakonspirowany, celem ujawnienia się i rozszerzenia oraz celem założenia Rady Ludowej. Nasz Dziadek wchodzi w skład 25 osobowej Rady Ludowej w Środzie. Powierzono mu funkcje skarbnika w Wydziale i Biurze Rady Ludowej. Tą informację zaczerpnąłem ze wspomnień dr Ludwika Rządkowskiego  pod tytułem „Kartki z walk o niepodległość ziem byłego zaboru pruskiego” wydane w odcinkach na łamach „Kuriera Średzkiego” w 1933 roku. Obok fragment 49 odcinka wspomnień dr Rządkowskiego na podstawie rękopisu str. 36.

Wojciech Małecki należał do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Środzie, którego celem było podnoszenie sprawności fizycznej i duchowej oraz rozbudzanie ducha narodowego.

Fragment wspomnień.

W Kurierze Średzkim z 1935 r. Nr 93, str. 2 znalazłem kolejne konkretne informacje o dziadku. Poniżej fragment artykułu opartego na ustnych relacjach świadków z tamtych czasów.
Dowiadujemy się z niego, że dnia 27 grudnia 1918 r. w lokalu druha Wiktora Hołogi o godz. 18 odbyło się drugie po zakończeniu wojny zebranie gniazda sokolego w Środzie. Temu historycznemu zebraniu przewodniczy nasz przodek Wojciech Małecki. Zebrani zelektryzowani byli informacją o przyjeździe Ignacego Paderewskiego do Poznania dnia 26 grudnia 1918 r. Spodziewano się wybuchu powstania. W toku obrad wpada na salę syn prezesa z okrzykiem: „Ojcze, w Poznaniu krew się leje!”. Natychmiast dalsze obrady przerwano.

To ciekawe wydarzenie historyczne nieco inaczej opisane jest na str. 19 książki Bogusława Polaka i Michała Polaka pt. „Milewscy – powstańcy wielkopolscy z ziemi średzkiej 1918-1919” wydanej nakładem Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wielkopolskiej. Cytuję fragment …W dniu 27 grudnia wieczorem odbyło się w Środzie zebranie „Sokoła”, na którym obradowano nad ustaleniem listy poległych i rannych członków w wojnie światowej oraz powitaniem tych, którzy z niej zdrowo do swych rodzin wrócili. W obradach tych brał udział również i ks. Meissner. Pod koniec obrad, około godz. 18 wpadł na salę 10-letni syn Wojciecha Małeckiego i podbiegając do swego ojca zawołał „Tatusiu, w Poznaniu krew się leje!

Pani Marii Mielcarzewicz, prezes Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wielkopolskiej, dopytywała mnie kto to był ten 10-letni syn dziadka. Mógł nim być tylko Kazimierz Małecki , wówczas 11 letni chłopiec. Małeccy mieli już wówczas telefon w domu nr 95 (patrz faktura) i dzięki niemu uzyskano tę informację.
Na kanwie powyższej opisanego wydarzenia historycznego w/w pani napisała artykuł do Gazety Średzkiej, który ukazał się w nr 51/1115 z dnia 21 grudnia 2016 r. w związku z 98 rocznica wybuchu powstania wielkopolskiego. Opisała w nim spotkanie ze mną, które miało miejsce w Środzie i oczywiście wyżej opisane wydarzenie oraz biogramy Kazimierza, Ireny i Joli Małeckiej. Zamieściła także fotografie grobowca rodziny Małeckich oraz fotografie Kazimierza i Ireny Małeckiej.

Jadwiga i Wojciech Małeccy z synem Sylwestrem.

Przedstawiona obok fotografia, czwarta z pozostałych pod względem wieku, osadzona na firmowej tekturze zakładu fotograficznego Józef Stolski Poznań ul. Berlińska 5 (rok założenia zakładu 1896). Przedstawia Babcię Jadwigę oraz dwóch mężczyzn w mundurach wojskowych z czasu powstania wielkopolskiego i okresu wojny polsko-bolszewickiej (czyli około 1919 ÷ 1921), którymi są najstarszy syn Sylwester i mąż Wojciech Małecki. Dziadek i stryj Sylwester są w mundurze Wojsk Wielkopolskich z naszytymi na kołnierzach biało-czerwonymi paskami. Dziadek na górnej części rękawa ma oznakę stopnia „1 galon z pętlą”, co w wojsku oznaczało stopień majora. Ale na dolnej części rękawa Dziadek nie ma galonu, co z kolei oznacza, że nie jest to oznaka stopnia wojskowego, a jest to oznaka stopnia w Straży Ludowej. Jest to stopień dowódcy dzielnicowego lub powiatowego, a także stopień adiutanta sztabu okręgowego lub kwatermistrza organizacyjnego i administracyjnego komendy w Straży Ludowej. W prawej ręce Dziadek trzyma pałasz regulaminowy oficera piechoty pruskiej. Stryj Sylwester ma na kołnierzu dwie skrzyżowane armatnie lufy, co dowodzi przydziału do artylerii.

Babcia Jadwiga opowiadała córce Marii „Sylwester wrócił z wojny bolszewickiej bardzo wychudzony i zawszony”.

Usiłuję opisać wydarzenia z przed prawie wieku i wątpię czy uda się uściślić udział, zakres działalności czy też rolę dziadka w zrywie narodowym, którym przyniósł wolność narodowi polskiemu.
Z powyższych dokumentów wynika, że był członkiem i skarbnikiem Rady Ludowej w Środzie, a wcześniej oficerem piechoty pruskiej. Może i był prezesem „Sokoła” w Środzie oraz miał i inne funkcje. Tak czy inaczej jako 48 letni mieszkaniec, należący do ówczesnej elity tego miasta, zapisał się na tyle trwale w ich pamięci jako obywatel zaangażowany w Powstanie Wiekoplolskie, iż pomimo tego że wyjechał ze Środy Wlkp. na zawsze już po pięciu latach od zakończeniu powstania, sami mieszkańcy upamiętnili go jako powstańca. Jego imię i nazwisko jest na imiennej liście powstańców wielkopolskich znajdującej się na granitowej tablicy wmurowanej przy kwaterze powstańców wielkopolskich na terenie cmentarza w Środzie Wielkopolskiej. W Internecie jego nazwisko jest dostępne na liście osób, które miały udział w powstaniu wielkopolskim np. Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp.

Jego imię i nazwisko figuruje również na str. 209 pod poz. 339 w książce pt. „Ziemia średzka w dobie Powstania Wielkopolskiego 1918-1919” praca zbiorowa pod redakcją Janusza Karwata wydaną przez Społeczny  Komitet  Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp. w 2009 r.

Na stronie średzkich archiwaliów można znaleźć informację, że wspierał akcje charytatywne. Jesienią 1921 r. dołączył do inicjatywy filialnego Towarzystwa Gospodarczego Średzkiego, komitetu właścicieli ziemskich niesienia pomocy biednym na powiat średzki i przeznaczył 10 000 marek polskich na kuchnie dla biednych.

W listopadzie 1924 r. Wojciech z Jadwigą realizują swoje życiowe marzenie, dołączenia do rodzin ziemiańskich, Dziadek podpisuje umowę na dzierżawę posiadłości ziemskiej obejmującej domenę, ośrodek Godziętowy. Dzierżawę majątku Godziętowy obejmuje od Państwowego Urzędu Ziemi w Ostrowie Wlkp.

Godziętowy to wieś położona w województwie wielkopolskim, w powiecie ostrzeszowskim, w gminie Doruchów.

Adres pocztowy byłego dworku ziemiańskiego Małeckich to Godziętowy 1; 63-505 Godziętowy.

Majętność Godziętowy w momencie obejmowania w dzierżawę miała powierzchnię 390,5 ha, stanowiła majątek ziemski wraz z wieloma zabudowaniami gospodarczymi (z 1906 r.) i domem mieszkalnym dworskim w typie willi z początku XX w. o wymiarach 25 x 13 m. Dworek ma 13 pokoi mieszkalnych na parterze i w mansardzie piętrowej domu, wodociąg, kanalizację i CO. Niemiecka nazwa folwarku brzmi Glückshof, co oznacza „Szczęśliwy dwór (dziedziniec)”. Gut Glückshof – folwark Godziętowy to poniemiecki folwark, majątek ziemski, nieruchomość, który na podstawie wersalskiego traktatu pokojowego z urzędu na podstawie ustawy został przelany na rzecz Skarbu Państwa Polskiego.  Majątek ten, w momencie przejęcia w dzierżawę przez Wojciecha Małeckiego, był całkowicie zdewastowany przez jego wcześniejszego zarządcę Mariana Jędrzejewskiego.

Poniżej dwie fotografie na tle domu (dworu ziemiańskiego) Małeckich w Godziętowach, który od strony wschodniej i południowej otoczony był parkiem oraz cztery fotografie samego domu:

Synowa Irena na tle frontowej strony domu (północnej), fotografia wykonana po II wojnie światowej.
Widok domu i wejście przez werandę, od lewej trzy nieznane panie, Euzebiusz, Maria i Babcia na schodach werandy.
Córka Maria na tle domu od strony południowej.
Widok domu od strony frontowej.
Widok domu od strony frontowej.
Widok domu od strony zachodniej.
Widok domu od strony wschodniej z fragmentem werandy.

Dzięki swojemu wielkiemu zaangażowaniu Dziadkowie stopniowo podnosili majątek z istniejącego stanu zaniedbań i dewastacji.

Niestety już po czterech latach użytkowania , w wyniku realizacji Ustawy z 28 grudnia 1925 r.
o wykonaniu reformy rolnej, majątek ulega ustawowej parcelacji i zostaje  pomniejszony (ustawowemu rozparcelowaniu podlegały nieruchomości ziemskie o obszarze ponad 180 ha).
Tym samym dziadkowie częściowo utracili owoc nie tylko swojej pracy ale i znacznych nakładów finansowych poniesionych na modernizację tej części majątku, który Państwo przewidziało
do parcelacji.

W kolejnych latach Dziadek ciągle doinwestowywał dzierżawione gospodarstwo czyniąc liczne nakłady finansowe na remonty zabudowań gospodarczych, intensywne nawożenie ziemi uprawnej oraz zakup bydła z zagranicy.

W efekcie wspomnianych działań oraz wytężonej pracy całej rodziny doprowadził „Majętność Godziętowy” do wysokiej kultury agrarnej, co pozwoliło na zaliczenie tego majątku do tzw. „gospodarstw wzorowych”, zgodnie z Ustawą z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej.

Po wcześniejszym przeprowadzeniu parcelacji, w momencie zakupu (w dniu 06.02.1929 r.), majętność Godziętowy to: nieruchomość Godziętowy 84,6621 ha oraz nieruchomość Przytocznica dobra rycerskie 33,4102 ha razem o obszarze ogółem 118,0723 ha, zapisana w Księdze Wieczystej Godziętowy tom II wykaz L.26 oraz Przytocznica dobra rycerskie Sądu Grodzkiego w Ostrzeszowie. Cena wywoławcza w przetargu wynosiła 285.000 zł, a cena sprzedażna wyniosła 375.000 zł w złocie.

Za doprowadzenie majątku do poziomu gospodarstwa wzorowego dziadkowi przysługiwało prawo pierwokupu z którego skorzystał.

Syn Maksymilian z żoną Izabelą na schodach do werandy (od południowej strony domu).
Syn Kazimierz, synowa Izabela i syn Euzebiusz na schodach do werandy (od południowej strony domu)

Po prawej i lewej stronie dwa zdjęcia wykonane na tle domu.

Poniżej skan z pamiątki, jaką jest fragment pisma napisanego na papierze firmowym „Majętności Godziętowy”.

W latach 1929 ÷ 1933 ma miejsce największy kryzys gospodarczy w XX wieku obejmujący wszystkie kraje oraz wszystkie dziedziny gospodarki, w wyniku czego nastąpił spadek produkcji przemysłowej sięgający w Polsce 50%, co szczególnie silnie odczuło rolnictwo. Wolumen handlu światowego zmalał z 3 mld (ówczesnych) dolarów w 1929 r. do mniej niż 1 mld w 1933 r. Mama Maria opowiadała, że pułk. Stanisław Thiel (bohater narodowy, dowódca 11 Pułku Strzelców Wielkopolskich w Powstaniu Wielkopolskim, dowódca XXXIII Brygady Piechoty w wojnie 1920 r., od 1922 r. administrator majątku Doruchów) mówił, że jeżeli dziadek wytrzyma czas kryzysu to on pierwszy będzie zdejmował czapkę z głowy na powitanie.

„Pan na Godziętowach” – fotografia naklejona jest na firmowej tekturze zakładu fotograficznego EGF z Wiesbaden.

Dziadek Wojciech Małecki

„Pan na Godziętowach”

(fotografia naklejona jest
na firmowej tekturze zakładu
fotograficznego EGF z Wiesbaden).

Dowód osobisty Babci Jadwigi z d. Hentze Małeckiej.

Z pośród nielicznych pamiątek, które przetrwały do dzisiejszych czasów jest przedwojenny dowód osobisty Babci Jadwigi Małeckiej z 1933 r.

Dowodząc rozwój przejętego gospodarstwa rolnego, ale również wykazując patriotyczną postawę dla ożywienia ekonomicznego pod koniec światowego kryzysu gospodarczego w dniach 12÷15 sierpnia 1934 r. Wojciech Małecki z Godziętowów bierze udział w Regionalnej Wystawie Rolniczo Przemysłowej Powiatu Kępińskiego w Ostrzeszowie , wystawiając bydło rasy czerwonej polskiej (3 krowy bez cieląt i 2 jałówki).

Nazwisko Wojciecha Małeckiego z majatku Godziętowy na liście wystawców Regionalnej Wystawy Rolno – Przemysłowej powiatu Kępińskiego w Ostrzeszowie 1934 r.

Po wielu staraniach Wojewoda Poznański orzeczeniem z dnia 27.11.1937 r. przeniósł prawa własności nieruchomości ziemskiej majątku Godziętowy na Wojciecha Małeckiego. W kwietniu 193 9 r. majątek ten był jeszcze obciążony resztą ceny kupna (hipoteką) w wysokości ponad 119 tys. zł. Obciążenie to zostało wykreślone z hipoteki dn. 18.11.1946 r.

Jadwiga z Wojciechem i córką Marią (druga połowa lat trzydziestych XX wieku).

W tamtych czasach po okolicy podróżowało się różnymi powozami konnymi np. bryczkami, typu kalesza.

.

Marię widać w otwartych drzwiach, (druga połowa lat trzydziestych XX wieku).

.

.

Panno Mario powóz podstawiono, stangret czeka

.

.

.

W rodzinie były też samochody.

Syn Euzebiusz siedzi pierwszy od lewej, Maria stoi (z warkoczami).
Euzebiusz i Maria.

.

Na ławce siedzą synowa Izabela, wnuczka Krysia i syn Maksymilian. Wśród osób stojących widzimy córkę Marię (druga z lewej), syna Euzebiusza (piąty od lewej) oraz dziadków .
Stoją od lewej syn Kazimierz, synowa Izabela, Maria i dziadek oraz Maksymilian, na schodach siedzi Euzebiusz.
Przypuszczam, że jest to jedna z ostatnich fotografii dziadków przed wybuchem II wojny światowej wykonane na tle wejścia na werandę.

.

Po napaści hitlerowskich Niemiec na Polskę i klęsce wrześniowej, na skutek odmowy jakiejkolwiek formy współpracy z niemieckim okupantem, dnia 26.10.1939 r. cały majątek zostaje przejęty przez urzędnika reprezentującego Rzeszę Niemiecką. Jadwiga z Wojciechem Małeckim i z córką Marią zostają wysiedleni pierwszym transportem do Generalnej Guberni czyli części Polski, której Niemcy nie wcielili do swojego państwa. Opuszczając majątek nie mogą zabrać ze sobą nic z domu oprócz odzieży w walizkach, które sami uniosą. Oryginał kompletnego protokołu odebrania majątku ziemskiego Godziętowy przez niemieckiego urzędnika tzw. Treuhänders wraz z szczegółowym wykazem przetrwał do czasów dzisiejszych.
Bezpośrednio po przyjeździe do Mrozów (Mazowieckie) Wojciech doznaje pierwszego wylewu (udaru mózgu).
Po wyzwoleniu Godziętów z pod okupacji niemieckiej Jadwiga z Wojciechem Małeckim wracają z wysiedlenia. Dnia 12.02.1945 r. Wojciech Małecki uzyskuje zaświadczenie wydane przez Tymczasowego Starostę Powiatowego w Kępnie, że jest zarządcą majątku Godziętowy.

Na podstawie tego „dokumentu” Dziadkowie zostali całkowicie pozbawieni prawa do swego majątku Godziętowy i przymusowo po raz kolejny „wysiedleni”.

Niestety już 11 kwietnia 1945 r. „Z woli ludu pracującego i przez Brygadę Reformy Rolnej został właściciel ziemski Małecki Wojciech i Małecka Jadwiga z swej majętności usunięci z tym zastrzeżeniem, że w powiecie Kępińskim się nie osiedlą. Lud pracy zadecydował tym”. Poniżej oryginał cytowanego dokumentu.
Nie pozwolono im zabrać ze sobą nic więcej poza przedmiotami osobistego użytku. Zmuszeni zostali do bezzwłocznej wyprowadzki, nie mogąc zabrać z sobą mebli, czy też przedmiotów codziennego użytku jak naczynia kuchenne czy porcelana. Pozwolono im zabrać tylko tyle ile potrafi udźwignąć ze sobą. Tego samego dnia przenoszą się do Przygodzic pow. Ostrów Wlkp. nie otrzymując nawet przydziału mieszkania. Wg manifestu PKWN „ziemie obszarnicze miały być przejęte bez odszkodowań, lecz z zaopatrzeniem dla byłych właścicieli.”

Majątek ziemski Godziętowy formalnie został przejęty 11 kwietnia 1945 r., czyli miesiąc przed zakończeniem II wojny światowej, przez Skarb Państwa powojennej socjalistycznej Polski na zasadzie Dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 roku i rozparcelowany.
W użytkowaniu Gminy Doruchów pozostał dom (dwór ziemiański) i 3,0022 ha dawnego parku.
.

.

Nie długo po ponownej utracie majątku Godziętowy, Dziadek Wojciech Małecki doznaje kolejnego wylewu i umiera dnia 24.09.1946 r. w Przygodzicach nie posiadając żadnego majątku.

Dziadkowie Jadwiga i Wojciech ostatnie półtora roku życia spędzili razem jako wygnańcy w wynajętym mieszkaniu. Moim zdaniem fotografia ta została wykonana prawdopodobnie w Przygodzicach w 1946 r.

.

Jadwiga, po śmierci Wojciecha Małeckiego, bezskutecznie usiłuje uzyskać prawo do mieszkania w swoim domu w Środzie. Przeprowadza się do Polanicy Zdroju, gdzie mieszka Aniela Małecka (żona syna Sylwestra z dziećmi), a później również córka Maria Małecka. Ostatnie naście lat życia Jadwiga mieszkała razem z córką Marią i jej mężem Edmundem Dudą w Gliwicach przy ul. Pszczyńskiej 11.
W historii rodziny Małeckich szczególnie smutny był rok 1955. Najbardziej tragiczny dla Babci Jadwigi, która w bardzo krótkim czasie i niespodziewanie utraciła dwoje ze swoich synów.
W marcu tegoż roku umiera jej ukochany, najstarszy syn, 55 letni Sylwester, a w listopadzie tegoż roku umiera mój ojciec, jej 51 letni syn Euzebiusz.
Od kwietnia 1960 r. (po śmierci Alicji Małeckiej) mieszka razem z córką Marią i jej mężem Edmundem oraz z osieroconymi wnukami Wojciechem i Janem Małeckim. Zmarła w Gliwicach dnia 28.11.1963 r.

Grób rodzinny Małeckich na cm. w Środzie Wlkp.

Jadwiga i Wojciech Małeccy spoczywają w rodzinnym grobowcu na cmentarzu w Środzie Wlkp. (sektor I cmentarza). W grobowcu tym spoczywają również matka Jadwigi, Antonina Hentze z domu Bischoff (25.08.1838 ÷ 12.08.1910), Euzebiusz Małecki, Alicja Małecka i Kazimierz Małecki. Grobowiec ten jest nietypową budowlą wykonaną z granitu i metaloplastyki. Jest to jedyny taki grobowiec na cmentarzu w Środzie oraz okolicy. Teren grobowca otacza 8 granitowych słupów pomiędzy którymi było ogrodzenie z metaloplastyki. Łańcuchy okalające grobowiec zostały wykonane i zamontowane w latach 90-tych ubiegłego wieku, ponieważ oryginalne ogrodzenie pomiędzy słupami frontowymi oraz słupami bocznymi zostało zagrabione przez okupanta podczas wojny.

.

Tablica epitafijna Wojciecha Małeckiego z repliką Wielkopolskiego Krzyża Powstańczego.

W 2016 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Rodzin Powstańców Wielkopolskich w Środzie Wlkp. grób Dziadka oznaczono emblematem w postaci krzyża powstańczego z napisem Tu spoczywa Powstaniec Wielkopolski”.
W 2017 r. grobowiec poddano gruntownej renowacji.

.

.
Po II wojnie światowej, w wyniku czynności sądowych czynionych przez Kazimierza Małeckiego, został przywrócony rodzinie Małeckich tytuł własności do dwóch nieruchomości w Środzie Wlkp. Dużego narożnego domu przy pl. Armii Poznań 1 i ul. Ratuszowej 1 oraz małego domu przy Starym Rynku 3. Na szczytach naroży ścian tego domu są inicjały byłych właścicieli Wojciecha Małeckiego i Jadwigi Małeckiej w postaci dużych liter oraz roku budowy domu. I tak na szczycie narożnika przy pl. Armii Poznań 1 i ul. Ratuszowej 1 są inicjały Dziadka „W M 1905”, a na szczycie narożnika przy ul. Ratuszowej i Sejmikowej (Placu Zamkowego) są inicjały Babci „J M 1905”. Natomiast dom Stary Rynek 3 ma najładniejszą elewacją z pośród wszystkich budynków przy Starym Rynku.

Pocztówka ze zbiorów Pana Pawła Lipieckiego.

Duży dom Małeckich (obecny adres pl. Armii Poznań 1 i ul. Ratuszowa 1), gdy był nowy, uwieczniony został na pocztówce z początku XX wieku (widok domu od strony dawnego placu Nowy Rynek, obecnie Pl. Armii Poznań). Na szczycie narożnej ściany domu zachowały się inicjały właściciela i rok budowy „W M 1905”. Elewacje tego budynku na dzień dzisiejszy są bardzo zniszczone, ponieważ nie są remontowane chyba od początku swego istnienia. Jestem przekonany, że po renowacji staną się jedną z wizytówek historycznych miasta Środa Wlkp.

Dwie fotografie tego budynku od strony placu Armii Poznań są na stronie internetowej poświęconej historii miasta Środa Wielkopolska i powiatu średzkiego, obejmującego swym obszarem czasy przedrozbiorowe do dziś  w zakładce „Środa nocą”.
Elewacje obydwu z wyżej opisanych domów Małeckich można zobaczyć na https://maps.google.pl/.

.

Jadwiga i Wojciech Małeccy mieli pięcioro potomków, czterech synów o imionach: Sylwester, Maksymilian, Euzebiusz i Kazimierz oraz córkę Marię.

.

.

Sylwester Bogumił Małecki (*1900,+1955), Powstaniec Wielkopolski.

Sylwester Bogumił Małecki,
syn Wojciecha i Jadwigi, ur. dn. 21.12.1900 r. w Kórniku, zm. dn. 11.03.1955 r. we Wrocławiu,
mąż Anieli, ojciec Barbary i Andrzeja. Powstaniec Wielkopolski, uczestnik wojny polsko – bolszewickiej 1919 ÷ 1921. Podporucznik wojska polskiego. W dokumentach przedwojennych jest  wymieniany jako właściciel fabryki maszyn rolniczych lub przemysłowiec. Przed ślubem mieszkał  w Borku przy ulicy Dworcowej 87. Dnia 28 września 1946 roku przyznano mu w dzierżawę dom w Polanicy Zdroju przy Alei Róż 5 (5 pokoi, przynależności i ogród). Od 1946 r. pracował jako inspektor w Zjednoczeniu Hut Szkła Okręgu Dolnego Śląska w Jeleniej Górze. Jako inspektor przeprowadzał kontrolę
w zakładach podległych Zjednoczeniu.

Aniela Aleksandra Małecka z domu  Starzyńska, żona Sylwestra od 25 sierpnia 1930 roku (ślub odbył się w kościele parafialnym w Lewkowie, choć dokument ślubu jest z Ostrowa), ur. 26.05.1908 r. w Torzeńcu, córka Antoniego i Jadwigi z domu Książkiewicz, zm. dn. 23.04.1990 r. w Brzegu Dolnym. Była księgową, m. in. kwestorem Politechniki Wrocławskiej.

 

Maksymilian Małecki (*1902,+1968).
Izabela z d. Kolińska Małecka (*1907,+1972)

Maksymilian Małecki,
syn Wojciecha i Jadwigi, ur.  dn. 12.10.1902 r. w Kórniku, zm. dn.  24.05.1968 r. w Szczecinie, mąż Izabeli, ojciec Krystyny i Gabrieli. Z zawodu był rolnikiem, praktykował w dużych majątkach ziemskich. Przed załażeniem własnej rodziny pracował u ojca w Godziętowach jako „Przełożony Obszaru Dworskiego”.

Izabela z Kolińskich Małecka
żona Maksymiliana, ur. dn. 11.05.1907 r. w Poznaniu,
córka Franciszka i Władysławy z d. Rucińskiej
zm. dn. 18.07.1972 r. w Szczecinie, matka Krystyny i Gabrieli.

.
Ślub kościelny Izabeli i Maksa odbył się w Doruchowie w dniu 27.04.1932r., a wesele w Godziętowach. To było pierwsze i jedyne rodzinne wesele w Godziętowach. Panie występowały w długich sukniach, a panowie we frakach.

Ślub Izabeli z Kolińskich i Maksymiliana Małeckich, Godziętowy 1932 r.

Na zdjęciu jest prawie cała rozdziana z wyjątkiem Sylwestra i Anieli.
I rząd: Władysława Kolińska, Wojciech Małecki, nowożeńcy Izabela i Maksymilian Małeccy, Jadwiga Małecka, Franciszek Koliński.
II rząd: Maria Małecka, nieznany, nieznana, Aleksander Koliński, nieznana, Zbigniew Koliński (zwany Ziniem), nieznany, nieznana.
III rząd: nieznana, Euzebiusz Małecki, nieznana, Kazimierz Małecki

Izabela i Maksymilian po ślubie zamieszkali w Strzyżewie, majątku dzierżawionym od Skarbu Państwa, położonym kilkanaście kilometrów na północ od Godziętów. Po wojnie Maksymilian pracował w państwowych gospodarstwach rolnych (PGR) na kierowniczym stanowisku, a także w Centrali Nasiennej w Szczecinie. Izabela była główną księgową dużego ogrodnictwa w PGR Szczecin Gumieńce.

.

Euzebiusz Antoni Małecki (*1904,+1955)

Euzebiusz Antoni Małecki
syn Wojciecha i Jadwigi, ur. 29.07.1904 r. w Środzie Wlkp., zm. 18.11.1955 r. w Poznaniu.
Mąż Alicji, ojciec Wojciecha i Jana, ojczym Macieja Niemierko.
W naszej rodzinie mówiono o nim

Dyplom Euzebiusza Małeckiego z ukończenia studiów weterynaryjnych.

Zebciu”. Absolwent Państwowego Gimnazjum Humanistycznego w Środzie Wlkp. Absolwent Akademii Medycyny Weterynaryjnej we Lwowie z 1931 r. Wiceprezes korporacji studentów Lutyko – Venedya w 1927 r. (poz.279).

Absolwent VI rocznika Szkoły Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu (16 sierpnia 1931 r.  ÷ 30 czerwca 1932 r.). Po promocji na podchorążego rezerwy kawalerii powołany do 17 Pułku Ułanów Wielkopolskich w Lesznie. W 1935 r. nominowany na stopień podporucznika rezerwy kawalerii w korpusie oficerów weterynarii. Podczas mobilizacji w 1939 r. powołany do 15 Pułku Ułanów Poznańskich jako lekarz weterynarii w dowództwie pułku https://pl.wikipedia.org/wiki/15_Pułk_Ułanów_Poznańskich (Obsada personalna pułku 1 września 1939 r.

Pieczęć uczelni – w otoku „Academia Medicinae Veterinariae Lieopoliensis”
Euzebiusz Antoni Małecki (*1904,+1955)

Do II wojny światowej w Wolsztynie Wlkp.
Dnia 1 września 1939 r., jako podporucznik wojska polskiego, pełni funkcję lekarza weterynarii w dowództwie 15 Pułku Ułanów Poznańskich (Obsada personalna pułku 1 września 1939 r). W kampanii wrześniowej 1939 roku jego pułk był w składzie Wielkopolskiej Brygady Kawalerii walczącej z hitlerowskimi Niemcami w ramach Armii „Poznań” tocząc m.in. ciężkie walki pod Brochowem i Walewicami w ramach Bitwy nad Bzurą.
Od lutego 1940 r. więzień oficerskiego obozu wojennego – Oflagu VII A Murnau (w Niemczech koło Monachium) – nr jeniecki 911.

Euzebiusz Małecki figuruje w spisie „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”

W niemieckiej niewoli do kwietnia 1945 r. Do kraju wraca w maju 1947 r. i osiedla się w Szamotułach. Dnia 09.12.1947 r. żeni się z Alicją Niemierko. Pracuje w Lecznicy Powiatowej jako Powiatowy Lekarz Weterynarii.

.

.

.

.

Alicja z d. Łożyńska pr.v. Niemierko Małecka (*1913,+1960)

Alicja Maria Małecka
żona Euzebiusza (od 09.12.1947 r.) z domu Łożyńska, pr. v. Niemierko, ur. 11.12.1913 r. w Śremie, zm. 18.04.1960 r. w Szamotułach, matka Macieja Niemierko, Wojciecha i Jana Małeckich. W naszej rodzinie mówiono o niej „Ajka”. Córka Józefa Łożyńskiego i Zofii z Pałkowskich. Jej ojciec Józef Łożyński w 1907 r. wykupił z rąk niemieckich tartak ręczny ze stolarnią i przebudował go na parowy, był to pierwszy tartak z napędem parowym w Śremie, w 1918 r. był członkiem Powiatowej Rady Ludowej w Śremie. Jej Dziadek Teofil Łożyński (*1845,+1922) był powstańcem styczniowym, został pochowany w Lutogniewie k. Krotoszyna a grób istnieje do dzisiaj.
Alicja Małecka z pierwszego małżeństwa żona Mieczysława Niemierko, matka Macieja Niemierko.

Mieczysław Lucjan Niemierko, syn Mieczysława Niemierko i Zofii z d. Herman, ur. dn. 07.01.1907 r. w Skarżysku ‐ Kamiennej, mąż Alicji z domu Łożyńskiej, ojciec Macieja. Przed II wojną światową oficer zawodowy, kapitan wojska polskiego w 64 Grudziądzkim Pułku Piechoty. W kampanii wrześniowej walczył w składzie macierzystej 16 Dywizji Piechoty, która z kolei wchodziła w skład Grupy Operacyjnej „Wschód” Armii „Pomorze”. Za kampanię wrześniową 64 pułk piechoty został odznaczony orderem Virtuti Militari. Więzień oficerskich obozów wojennych – nr jeniecki 48571/IV A. Początkowo  Oflagu IV A Hohnstein, następnie Oflagu II C Woldenberg www.ltg.zg.pl/opracowania/woldenberg_przepisany.xlsx i Oflagu VII A Murnau http://www.straty.pl/index.php/szukaj-w-bazie. Żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie,  kapitan 64 Pomorskiego Batalionu Piechoty sformowanego w 1945 roku we Włoszech, w składzie 16 Brygady Piechoty Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie (II Korpusu Wojska Polskiego). Zginął tragicznie dn. 17.03.1946 r., pochowany na Polskim Cmentarzu Wojennym w Bolonii (Włochy) .

 

Kazimierz Wiktor Małecki (*1907,+1992)

Kazimierz Wiktor Małecki
syn Wojciecha i Jadwigi ur. 02.03.1907 r. w Środzie Wlkp., zm. 24.02.1992 r. w Bytomiu, mąż Ireny, ojciec Jolanty i Jerzego. Absolwent Państwowego Gimnazjum Humanistycznego w Środzie Wlkp., absolwent prawa UAM (1925÷30), członek Korporacji Studentów Uniwersytetu Poznańskiego “Lechia”, sekretarz sem. zim. 1927/28 (poz.140), prezes sem. let. 1928/29 oraz sem. zim. i sem. let. 1929/30 (prezes X-lecia) , prezes Koła Poznańskiego Młodzieży Wszechpolskiej 1928/29, po studiach aplikant sądowy  i adwokacki, od 1937 adwokat w Gdyni, w czasie okupacji wysiedlony, pracował w Zarządzie Miejskim w Krośnie, a następnie Urzędzie Powierniczym we Lwowie, od 1946 adwokat w Bytomiu, a następnie radca prawny w Związku Zawodowym Górników, Hali Targowej, Zakładach Przemysłu Odzieżowego, Kopalni „Miechowice”, tłumacz przysięgły języka niemieckiego pracujący do śmierci w swojej kancelarii adwokackiej w Bytomiu.

.

.

Irena z d. Berezowska h. Sas pr.v. Małecka -Dzieduszycka (*1918,+2014)

Irena Małecka – Dzieduszycka
z domu Berezowska h. Sas
,
żona Kazimierza od 1939 r., ur. 28.05.1918 r. we Lwowie, zm. 24.11.2014 r. we Wrocławiu, matka Jolanty i Jerzego. Córka Wiktora Henryka Berezowskiego h. Sas  i Eugenii Józefy z domu Bierowskiej. Studentka Prywatnej Szkoły Gospodarczej Żeńskiej w Snopkowie koło Lwowa. Arbiter elegancji i dama, biegle pisała na maszynie i władała językiem niemieckim, sekretarka w kancelarii adwokackiej dr. Tadeusza Bierowskiego i asystentka w kancelarii mecenasa Kazimierza Małeckiego.
Od 2002 r. żona hr. Wojciecha Dzieduszyckiego h. Sas.

 

Maria Izabela Halina z d. Małecka Duda (*1915,+2003)

Maria Izabela Halina Duda z domu Małecka
córka Wojciecha i Jadwigi, ur. 13.09. 1915 r. w Środzie Wlkp., zm. 16.12.2003 r. w Gliwicach, żona Edmunda Dudy, bezdzietna. Absolwentka gimnazjum w Ostrowie Wlkp., w latach 1934 ÷ 1938 mieszkała z rodzicami w Godziętowach, od 1938 r. studentka prawa Uniwersytetu Poznańskiego, studia przerwała wojna. Po wojnie wyjechała na krótko do Niemiec. Po powrocie początkowo mieszkała w Polanicy Zdrój, później na stałe w Gliwicach. Od kwietnia 1960 r., po śmierci Alicji Małeckiej wraz z mężem Edmundem Dudą wychowywała osieroconych Wojciecha i Jana synów Euzebiusza Małeckiego, dla których formalnie byli opiekunami sądowymi, a w rzeczywistości stali się ich realnymi, drugimi rodzicami.

Edmund Duda (*1904,+1989)

Edmund Duda
mąż Marii z domu Małeckiej od 30.10.1952 r., syn Apolinarego i Józefy z domu Duda, ur. 04.09.1904 r. w Sączowie, zm. 17.06.1989 r. w Zabrzu, bezdzietny. Absolwent Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie, działacz społeczny i państwowy. Przed II Wojną Światową nauczyciel i kierownik szkoły w Radzinkowie szkoły w Radzionkowie.  Żołnierz września 1939 r., dwukrotnie ranny w wojnie z niemcami, partyzant Armii Ludowej. Pierwsze lata po zakończeniu wojny był naczelnikiem Wydziału Społeczno-Politycznego Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. Odznaczony  krzyżem kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Polonia Restituta, Złotym Krzyżem Zasługi i medalem „Za Udział w Wojnie Obronnej 1939”.

.

O rodzinie napisał

Jan Małecki

Copyrighted Image