Józef Górski – rotmistrz rodem z Borzejewa.

2016-08-31 / 14:00:00

Józef h. Ślepowron Górski (* 1887,+ 1954)

Jozef Gorski akt ur. 1887
Akt urodzenia Józefa Górskiego. Źródło: szukaj w archiwach – domena publiczna

Józef Górski wg aktu sporządzonego w USC Wysławice[1] urodził się dnia 02 stycznia 1887 r. w Borzejewie pow. Środa [dziś Wielkopolska].  W księdze chrztów parafii katolickiej Grodziszczko[2] w 1887 r. pod nr 2 odnotowano 4 stycznia 1887 chrzest dziecka Józefa Mariana, urodzonego 30 grudnia 1886 r., syna posesora majątku Borzejewo Walerego Górskiego i Melanii z d. Lipińskiej.

Akt chrztu Józefa Górskiego. Źródło: CHR Wrocław
Akt chrztu Józefa Górskiego. Źródło: CHR Wrocław

Podstawową naukę pobierał w katolickiej szkole elementarnej w Borzejewie. Następnie uczęszczał do elitarnego Gimnazjum OO. Jezuitów w Chyrowie. W roku 1908 rozpoczął studia na Akademii Górniczej w Leoben – miejscowości położonej w Alpach, w Styrii w Austrii.

Święta w Czytelni. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Święta w Czytelni. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.

W tym czasie w Leoben studiowało kilkuset Polaków pochodzących z trzech zaborów i od 1877 r. działała prężnie „Czytelnia Polska Akademików Górniczych w Leoben”[3], której Józef Górski był

Leoben - studenci po I egzaminie państwowym. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Leoben – studenci po I egzaminie państwowym. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Józef Górski w czasie odbywania służby wojskowej 1913 r. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Berbackiej.
Fuchsmajor Czytelni Polskiej w Leoben w galowym mundurze elewa Akademii Górniczej, przepasany wstążką czerwono-biało-niebieską i ze szpadą. Zdjęcie wyk. 07.12.1913 r. z okazji obrzędu „Skok przez skórę” w Leoben, który prowadził J. Górski Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Berbackiej.

bardzo aktywnym członkiem. Założeniem działalności Czytelni było organizowanie wśród polskich studentów samopomocy zarówno naukowej jak i materialnej, wyrabianie i podtrzymywanie ducha polskiego i wysokiego morale. W jej siedzibie zgromadzono bogaty księgozbiór zarówno fachowych podręczników, jak i polskiej literatury, organizowano obchody rocznic narodowych, odczyty dotyczące aktualnych wydarzeń politycznych i kulturalnych, działał chór i sekcje sportowe. Wychowanie i zasady wpojone w domu rodzinnym a następnie pielęgnowane w czasie edukacji z dala od ojczyzny, są bardzo widoczne w dorosłym życiu J. Górskiego.

W czasie studiów odbył jednoroczną służbę wojskową w okolicach Monachium.

Kartoteka ewidencyjna Józefa Górskiego w Poznaniu. Źródło: SZwA
Kartoteka ewidencyjna Józefa Górskiego w Poznaniu. Źródło: SZwA

W karcie meldunkowej miasta Poznania[4] odnotowano dnia 23.7.14 powrót J. Górskiego z Leoben. Zameldował się przy Augustenstr. 8, u mieszkającego w Poznaniu od 1911 r. ojca z dwójką jego rodzeństwa. Po wybuchu I wojny światowej został powołany do służby w wojsku pruskim.

Kartka Józefa Górskiego wysłana z frontu I wojny światowej. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Kartka Józefa Górskiego wysłana z frontu I wojny światowej. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.

Na podstawie zachowanej korespondencji z tego okresu[5] wiadomo, że J. Górski w czasie I wojny światowej służył w Res. 25 Arm. Korps., 50 Res. div, 49 Res div, Res.Führp. Kol. 81 [tzn. 25 Rezerwowy Korpus Armii, w którego skład wchodziły 49 i 50 Dywizja Rezerwowa, 81 Kolumna transportowa]. Walczył początkowo na froncie wschodnim na terenach współczesnej Polski centralnej, a następnie na froncie zachodnim i w Karpatach. Na froncie zachodnim 6 maja 1916r. zginął jego starszy brat lekarz Marian Górski, pochowany na cmentarzu Saint Michael we Francji[6].

Józef Górski (*1887,+1954) Żródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Józef Górski (*1887,+1954) Żródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Biogram Józefa Górskiego zamieszczony w Słowniku.
Biogram Józefa Górskiego zamieszczony w Słowniku.

Zdemobilizowany w stopniu sierżanta[7] w listopadzie 1918 r. wstąpił do tajnej POW ZP[8] wiążąc się tym samym z takimi działaczami jak W. Wierzejewski, W. Wiza i M. Paluch. Działał w poznańskiej grupie Mieczysława Palucha, włączając się w walkę o połączenie ziem zaboru pruskiego z pozostałymi ziemiami Polski. Działacze organizacji w drodze zamachu przejęli kontrolę na Radą Robotniczo – Żołnierską w Poznaniu, oraz utworzyli Tajny Sztab Wojskowy, który prowadził działania wywiadowcze oraz werbował polskich oficerów i gromadził broń. Członkowie POW zaboru pruskiego stanowili kadrę Powstania Wielkopolskiego[9]. W strukturze organizacyjnej POW ZP, Józef Górski odpowiadał wraz ze Zbigniewem Górskim za sprawy kartograficzne. Od 06.12.1918 r. – DOK VII Wydz. I.

Akt urodzenia Zbigniewa Górskiego. Źródło SZwA
Akt urodzenia Zbigniewa Górskiego. Źródło SZwA

W tym miejscu należy wyjaśnić, że Zbigniew Górski (*1893,+1971) nie był bratem[10] ani osobą spokrewnioną z Józefem Górskim, a istnieje tylko zbieżność nazwisk. Zbigniew Górski urodził się dn. 23 marca 1893 w Stęszewie, jego rodzicami byli Leon i Maria z Szulców Górscy[11].

Żródło: http://powstancy-wielkopolscy.pl/
Żródło: http://powstancy-wielkopolscy.pl/

Od dn. 01.01.1919 r. obaj Górscy służyli w Dowództwie Głównym Powstania Wielkopolskiego, kierując komórką kartograficzną. Plany operacyjne Dowództwa Głównego wymagały przygotowania różnorodnych zestawów map. …Górscy szybko pokonali trudności kartograficzne, techniczne, wyposażeniowe, reprodukcyjne i braki w zaopatrzeniu. Wykorzystali mapy niemieckie, rozpowszechnione przez Księgarnię Wydawniczą R. Eisenschmita w Berlinie. Opracowali 38 map w skali 1 : 100 000, które wydrukowane przez drukarnię Dowództwa Głównego, pokrywały cały obszar ziem polskich zaboru pruskiego. Po reorganizacji Dowództwa Głównego objął zakład kartograficzny DOGen. Poznań[12].

Strona 1 listu. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Strona 1 listu. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Strona 3 listu. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Strona 3 listu. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Strona 2-3 listu. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
Strona 2-3 listu. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
List z 09.10.1919 r. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
List z 09.10.1919 r. Źródło: Zbiory prywatne Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.

W liście Józefa do przyjaciela ze studiów Stefana Łukasiewicza z dnia 21.04.19[13] odnaleźć można ówczesne nastroje panujące w Poznaniu, jak i odczytać niezłomną wolę przyłączenia na trwałe Wielkopolski do państwa polskiego : … Co ja ze Sobą później zrobię tego jeszcze nie wiem, bo najpierw muszę jeszcze dożyć, by Śląsk, Prusy Wschodnie i Zachodnie do Polski należały. Na koalicję wcale w Poznańskiem nie liczymy – po cichu nawet sobie kpimy z tego towarzystwa. Jeśli nam nie przyznają, co się nam należy, to sobie sami odbierzemy, a jeśli przyznają, to także odebrać będziemy musieli, co Niemcy nam dobrowolnie nie oddadzą. Następnie porządek trzeba zaprowadzić będzie w Królestwie, którego do dziś dnia nie ma i być nie może, bo tam chołota i rosyjski system do dziś dnia panują. Zawsze byłem nieprzyjacielem legionów, legionów które się już wtedy za naszych czasów w Leoben tworzyły a teraz zamiast ich uznać, konstatujemy coraz więcej, że te właśnie legiony tylko rozkład w armji polskiej szerzą i nigdy armiji nie stworzą, chyba czerwoną gwardyę na sposób rosyjski.

Tak więc nim się to wszystko stanie, potrwa jakiś czas może i dwa lata, a ja się starzeję i myśl o przyszłości mnie zaczyna coraz więcej dręczyć. Obecnie jestem przy wojsku i jestem szefem sekcji przy Dow. Głównem, ale wiecznie to trwać nie będzie i wtedy może przyjdzie czas, że psy łapać mi wypadnie – hę?…

Widać też, że przyszłości nie wiązał z wojskiem, pragnął pracować zgodnie ze swoim wykształceniem w górnictwie. … Gdybym był młodszym, to służyłbym aktywnie i ujeżdżał konie, ale wobec tych 20 to letnich majorów i pułkowników z kongresówki którzy nigdy żołnierzami nie byli, sytuacja przedstawia się inaczej i z Poznaniaków każdy tylko zostanie tak długo, jak sytuacja tego wymagać będzie, przy wojsku, a później niech prowadzą inni to, co im się w ręce odda…

Rocznik oficerów służących czynnie w dniu 1.6.21 r. Źródło w przypisie 14.
Rocznik oficerów służących czynnie w dniu 1.6.21 r. Źródło w przypisie 14.

Do zakończenia wojny polsko-bolszewickiej pozostał oficerem przydzielonym do 15 Pułku Ułanów Poznańskich, oddelegowanym do Dowództwa Okręgu Generalnego w Poznaniu[14]. 27.04.1920 r. awansowany został do stopnia porucznika, 1.09.1920 r. do stopnia rotmistrza[15]. Ostatecznie rozstał się z wojskiem z początkiem roku 1922, kiedy to dnia 8 stycznia został przeniesiony do rezerwy.

Gazeta Szamotulska. Źródło: WBC
Gazeta Szamotulska. Źródło: WBC

Już w październiku 1921 r. wymeldowuje się z Poznania do Sierakowa[16]. Powstała tam spółka „Sierakowskie Kopalnie Węgla Brunatnego S.A,”, w której Józef Górski został zatrudniony. Dnia 10.02.1923 r. w Poznaniu zawarł związek małżeński[17] z Adelajdą Marią z d. Piątkowską. Po ślubie Józef Górski wraz z małżonką zamieszkał w Sierakowie, tam też przyszły na świat ich dwie córki, Barbara (*1923,+1995) i Danuta (*1925). W aktach urodzeń w rubryce dot. zawodu ojca wpisano „dyrektor kopalni”. O zajmowanym stanowisku świadczy również informacja zamieszczona w „Gazecie Szamotulskiej” Nr 72 z dnia 20 czerwca 1925 r. w artykule zatytułowanym ” Święto pieśni w Sierakowie” [18]. Również „Spis Abonentów Sieci Telefonicznej Okręgu Dyrekcji Poczt i Telegrafów w Poznaniu” z roku 1924[19] i 1926-27[20] wymienia Górski Józef, inżynier, dyrektor kopalni, Sieraków.

Rocznik Pierwszy Związku Oficerów Rezerwy. Źródło w przypisie
Rocznik Pierwszy Związku Oficerów Rezerwy. Źródło w przypisie 21

Pobyt Józefa Górskiego w Sierakowie w roku 1927 potwierdza również Rocznik Pierwszy Związku Oficerów Rezerwy Rzeczypospolitej Polskiej Okręgu Poznańskiego (Ziem Zachodnich) za czas od 1 listopada 1926 do 31 grudnia 1927[21], wymieniając na str. 152-154 jego przynależność do Koła Międzychód. W 1926 r. „Sierakowskie Kopalnie Węgla Brunatnego S.A.” ogłosiły swoją upadłość, a proces likwidacyjny trwał do roku 1930[22].

Dodatek do Orędownika Ostrowskiego i Odolanowskiego 1927 r. Źródło WBC
Dodatek do Orędownika Ostrowskiego i Odolanowskiego 1927 r. Źródło WBC

W latach 1928/29 Józef Górski opuścił Sieraków i kupił majątek ziemski Zaorle w pow. rawickim. Wskazują na to zapisy w Księgach Adresowych Polski (wraz z W.M. Gdańskiem) dla Handlu, Przemysłu, Rzemiosła i Rolnictwa z roku 1928[23] [właściciel Szulc Maria] i 1929[24] [właściciel Józef Górski]. Rocznik Oficerski z 1934 r. wymienił jego przynależność do P.K.U. Jarocin, co świadczy również o obecności Józefa Górskiego w tym rejonie.

Księga adresowa z 1928 r. Źródło w przypisie.
Księga adresowa z 1928 r. Źródło w przypisie.
Jutro 1937 Nr 51-52. Źródło WBC.
Jutro 1937 Nr 51-52. Źródło WBC.

Należał prawdopodobnie do Związku Weteranów Powstania Wielkopolskiego, gdyż jest odnotowany jako fundator pamiątkowych srebrnych gwoździ do dwóch chorągwi Kół  terenowych Związku Weteranów Powstania Wielkopolskiego tj. w Jutrosinie k. Rawicza w 1933 r., oraz w Słupi Kapitulnej k. Rawicza w 1937 r.[25]

Kennkarte Józefa Górskiego z podanym imieniem Alfred. Prawdopodobnie tym sposobem uniknął wyroku śmierci. Źródło: Po publikacji biogramu nadesłał wnuk Józefa Górskiego Jarosław Dumania
Kennkarte Józefa Górskiego z podanym imieniem Alfred. Prawdopodobnie tym sposobem jako były Powstaniec Wielkopolski uniknął wyroku śmierci. Źródło: Po publikacji biogramu nadesłał wnuk Józefa Górskiego – Jarosław Dumania.

Jako wójt gminy Chojno brał udział w 1937 r. w uroczystości odsłonięcia w Słupi Kapitulnej pomnika poświęconego pamięci księdza proboszcza Śledzińskiego, bohatera powstania wielkopolskiego[26].

Księga adresowa z 1929 r.
Księga adresowa z 1929 r. Źródło w przypisie.

Aby uniknąć represji w czasie II wojny światowej ze strony Niemców, używał zmienionego imienia Alfred. Został jednak przez hitlerowców wyrzucony ze swego majątku w Zaorlu koło Rawicza i wysiedlony w okolice Ostrowca Świętokrzyskiego w woj. kieleckim. Tam pracował w majątku Seweryna Feliksa Dolańskiego w Grębowie prowadząc sprawy administracyjne i gospodarcze.  Jego najstarszy brat ks. pułkownik Wiktor Górski był więziony w Koronowie a następnie w niemieckich obozach koncentracyjnych w Stutthofie i Dachau[27].

Po zakończeniu II wojny i powrocie do domu, polska władza ludowa na mocy ustawy z dn. 3 stycznia 1946 r. i innych dekretów objęły nacjonalizacją niektóre majątki ziemskie oraz lasy powyżej 25 ha. Właścicieli wypędzono. Górski po raz drugi musiał opuścić swoje 82 hektarowe gospodarstwo rolne w Zaorlu[28].

Pismo urzędowe sygnowane przez Józefa Górskiego. Źródło" AP Zielona Góra 89/2099 Kopalnia Wegla Brunatnego "Sieniawa" w Sieniawie Lubuskiej
Pismo urzędowe sygnowane przez Józefa Górskiego. Źródło” AP Zielona Góra sygn. 89/2099 Kopalnia Węgla Brunatnego „Sieniawa” w Sieniawie Lubuskiej

W latach 1946 – 1949 w Sieniawie prowadzono przygotowania do wznowienia wydobywania węgla brunatnego, równocześnie budując Zakłady Doświadczalne Chemicznej Obróbki Węgla Brunatnego. „Fabryczka” prowadziła produkcję wosku montanowego pozyskiwanego z węgla brunatnego. Kopalnią i zakładem doświadczalnym kierował Józef Górski[29].

Opracował technologię odwadniania wosku montanowego, uzyskując  31 sierpnia 1953 r.  patent Urzędu Patentowego Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej[30] z mocą od dnia 09 lipca 1951 r.

Patent wydany przez Urząd Patentowy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na wynalazek Józefa Górskiego. Źródło w przypisie 30.
Patent wydany przez Urząd Patentowy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej na wynalazek Józefa Górskiego. Źródło w przypisie 30.
Grób Józefa Górskiego na cm. w Obormikach Śląskich. Źródło: Zbiory własne.
Grób Józefa Górskiego na cm. w Obormikach Śląskich. Źródło: Zbiory własne.

Zmarł osiem miesięcy później, dnia 22 kwietnia 1954 r. we Wrocławiu, spoczywa  na cmentarzu parafialnym w Obornikach Śląskich.

Odznaczony Krzyżem Walecznych z Rozkazu Ministra nr 19247/22 z dnia 19.XII.22 r. oraz Krzyżem Niepodległości Rozporządzeniem Prezydenta z dn. 20.07.32 r.

Przypisy:

[1]http://szukajwarchiwach.pl/53/1986/0/1/40/skan/full/qM7eXetx3fCZ0hnAzNodVw
[2] CHR Wrocław – mikrofilm nr 74521902 #6, Liber baptisatorum, str. 178.
[3] http://winntbg.bg.agh.edu.pl/skrypty2/0185/
[4]http://szukajwarchiwach.pl/53/474/0/19.3/14473/skan/full/YilqShldRi6Vrbmqjf5now
[5] Korespondencja Józefa Górskiego do Stefana Łukasiewicza w archiwum rodzinnym Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej.
[6]http://www.volksbund.de/pl/graebersuche.html?tx_igverlustsuche_pi1%5Bnachname%5D=Gorski&tx_igverlustsuche_pi1%5Bvorname%5D=Marian&tx_igverlustsuche_pi1%5Btov_jjjj%5D=1916&tx_igverlustsuche_pi1%5Btov_output%5D=1916&tx_igverlustsuche_pi1%5Bbacktosearch%5D=1&tx_igverlustsuche_pi1%5Bsearchtype%5D=person
[7] Słownik biograficzny powstańców wielkopolskich 1918-1919, Redakcja naukowa Antoni Czabański, Bogusław Polak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002, str. 106-107
[8]  Polska Organizacja Wojskowa Zaboru Pruskiego
[9]  Powstanie Wielkopolskie, A. Czubański, Z. Grot, B. Miskiewicz str. 156
[10] Informację taką podaje Bogusław Polak w biogramie J. Górskiego opublikowanym w Słowniku biograficznym powstańców wielkopolskich 1918-1919, Redakcja naukowa Antoni Czabański, Bogusław Polak, Poznań 2002., str. 106-107
oraz Dowódcy Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 Bogusław Polak, Koszalin 1989, str. 62/63
[11]http://szukajwarchiwach.pl/53/1951/0/1/60/skan/full/SE3XC0671cdSVJQP1TFdSw
http://powstancy-wielkopolscy.pl/ autor opracowania WTG „Gniazdo”
[12] Słownik biograficzny powstańców wielkopolskich 1918-1919, Redakcja naukowa Antoni Czabański, Bogusław Polak, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2002, str. 106-107
[13] Archiwum prywatne – zbiory rodzinne P. Magdaleny z Łukasiewiczów Bernackiej -zachowana korespondencja J. Górskiego do Jej dziadka ś.p. Stefana Łukasiewicza, również absolwenta Akademii Górniczej w Leoben.
[14]http://www.mtg-malopolska.org.pl/images/skany/spis_oficerow_1921/spis_oficerow_1921.djvu#272str.272;
[15] Wg książeczki wojskowej znajdującej się w posiadaniu córki.
[16]http://szukajwarchiwach.pl/53/474/0/19.3/14473/skan/full/CYhtGwiLGJ05cqn2hwJI-Q
[17]http://szukajwarchiwach.pl/53/474/0/19.3/14473/skan/full/YilqShldRi6Vrbmqjf5now
[18] http://www.wbc.poznan.pl/Content/266475/index.djvu
[19] http://www.wbc.poznan.pl/Content/2437/index.djvu
[20] http://www.wbc.poznan.pl/Content/335963/index.djvu
[21] http://www.wbc.poznan.pl/Content/66637/directory.djvu
[22] Sierakowskie Zeszyty Historyczne Nr 15, Kwiecień 2016, Sierakowskie Kopalnie Węgla Towarzystwo Akcyjne w Sierakowie, Roman Chalasz.
[23] http://www.wbc.poznan.pl/Content/11209/directory.djvu
str. 1492
[24]http://bc.wbp.lublin.pl/dlibra/docmetadata?id=22209&from=pubstats
str. 1458
[25] Chorągwie weteranów Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 w zbiorach Wielkopolskiego Muzeum Wojskowego Jarosław Nowak, Muzeum Narodowe w Poznaniu 1999.
[26] „Jutro” 1937, Nr 51-52
http://www.wbc.poznan.pl/Content/204932/index.djvu
[27] Wspomnienie pośmiertne o ś.p. ks. Wiktorze Górskim, Jarosław Górski, lipiec 2009 r.
[28] http://www.pakoslaw.pl/176,historia-miejscowosci.html
[29] 60 lat Kopalni Węgla Brunatnego SIENIAWA, Wiesław Zdanowicz, Sieniawa 2010.
[30]http://pubserv.uprp.pl/publicationserver/Temp/09ll90nb78bvflv7n8tln50pg7/PL35449B1.pdf

Przetwarzanie, powielanie i wykorzystywanie materiału zawartego w opracowaniu bez zgody autora zabronione.  Niniejszego tekstu nie wolno publikować bez autoryzacji twórcy.

Autor opracowania składa serdeczne podziękowania PP. Magdalenie z Łukasiewiczów Bernackiej, Lilianie Komorowskiej, Michałowi Pawełczykowi i Wojciechowi Derwichowi za pomoc.

Opracował Administrator.

Copyrighted Image