Kościoły i księża

Źródła pisane zgodnie podają, że w średniowieczu i dłużej , decydujący wpływ na to, kto ma zostać plebanem, miał kolator danego kościoła.  Mianem kolatora określano jego fundatora czyli ofiarodawcę. Nie zawsze decyzje władz duchownych były zgodne ze zdaniem kolatora co do obsady parafii. Wielokrotnie plebanem zostawał duchowny związany z kolatorem, co nie zawsze szło w parze z właściwym zarządzaniem i dbałością o sprawy kościoła.

Na pytanie – skąd dziś możemy się dowiedzieć, kto był plebanem w danej parafii w minionych wiekach, odpowiedzi udzieliłoby zapewne niewiele osób. Otóż dostępnymi źródłami tych informacji są tzw. schematyzmy, nazwane później elenchusami. W dzisiejszych czasach nazwalibyśmy je prostymi słowami – rocznik statystyczny, a noszą nazwę roczników diecezjalnych.

Elenchusy zawierały spis urzędów kościelnych, członków kapituły, parafii i duchowieństwa. Na ich podstawie (w zależności od dostępności) przedstawimy księży pracujących w okolicznych dekanatach i parafiach.

Źródła te stanowią:

  • Directorium Officii Divini ac Missarum Juxta Rubricas Generales Breviarii et Missalis Romani Nec Non Decreta S.R.C. ad Usum Diaecesis Posnaniensis, Pro Anno Domini …
  • Directorium Officii Divini ac Missarum Juxta Rubricas Generales Breviarii et Missalis Romani Nec Non Decreta S.R.C. ad Usum Diaecesis Posnaniensis Pro Anno Domini …
  • Ordo Officii Divini ad Usum Almae Ecclesiae Metropolitanae et Archi-Dioec. Posnaniensis Pro Anno Domini …
  • Ordo Officii Divini Recitandi, Sacrique Peragendi ad Usum Almae Eccles. Metropolitanae et Archidioec. Posnaniensis Pro Anno Domini …
  • „Brevis descriptio historico – geographica ecclesiarum Archidioecesis Gnesnensis et Posnaniensis” autorstwa ks. Korytkowskiego wyd. 1888 r.,
  • Kościelne Dzienniki Urzędowe,
  • Miesięczniki kościelne dla Archidiecezji Gnieźnieńskiej I Poznańskiej,
  • wpisy w metrykalne księgi parafialne,
  • inne wydawnictwa katolickie.

Praepositus, curatus, comendarius i wiele innych określeń, jakie używali zwierzchnicy kościoła powołując na parafie duszpasterza, dla przeciętnego człowieka nie znającego łaciny są niezrozumiałe. Na podstawie Nowego słownika podręcznego łacińsko – polskiego, opracowanego przez Łukasza Koncewicza, wydanego w Warszawie w 1867 r. oraz Słownika kościelnego łacińsko – polskiego, autorstwa ks. dr Alojzego Jougana wyd. III z roku 1958, postaramy się przybliżyć znaczenie ww. określeń.

Plebanus (łac.)oznacza duchownego, proboszcza zarządzającego parafią.

Praepositus (łac.)godność przełożonego (zwłaszcza proboszcza), zwierzchnik, sprawujący urząd w odniesieniu do proboszcza.

Comendarius (łac.) – duchowny, który sprawował opiekę duszpasterską w czasie, gdy parafia nie miała instytuowanego plebana – czyli wakowała, jak i wówczas, gdy pleban nie rezydował przy powierzonej parafii.

Curatus (łac.)– pielęgnowany, doglądany ( w odniesieniu do parafii – sprawujący tymczasowo opiekę).

Administrator – był powoływany wówczas, gdy beneficjum plebańskie było nieobsadzone – czyli wakowało, bądź też w przypadku, gdy proboszcz był niezdolny do dalszej pracy duszpasterskiej w parafii, lub też wyraźnie widoczne było zaniedbywanie obowiązków parafialnych przez duchownego.

Poniżej prezentujemy wykaz okolicznych dekanatów i parafii, oraz wchodzących w ich skład miejscowości na podstawie wydawnictwa „Regestr Diecezjów Franciszka Czaykowskiego czyli właściciele ziemscy w koronie 1783 – 1784”.

(Zachowano oryginalną pisownię nazw miejscowości.)

DEKANAT KOSTRZYNSKI.

Parafia Czerleyno – Czerleynko, Czerleyno, Kłony, Pokłatki, Trzek, Węgierskie, Wydzierzewice po Jezuicka.

Parafia Giecz – Dominowo, Giecz, Orzeszkowo, Poswiątne, Rusiborek, Rusiborz, Szrapki

Parafia Grodziszczko – Biskupice, Bonice, Borzeiewo, Chłapowo, Drzązgowo, Gablin, Grodziszczko, Wysławice.

Parafia Gułtowo – Gułtowo, Sokolniki folwark.

Parafia Iwno – Chorzałki, Glinieckie holędry, Glinka księza, Glinka panska, Gureckie holędry, Młyn Borowy, Podgay karczma, Rusce, Wyktorowo.

Parafia Kleszczew – Kleszczew, Nagnedowice.

Parafia Kostrzyn – Gwiazdowo, Jagodno, Kostrzyn miasteczko, Libartowo, Puszczykowo, Sokolniki, Stromiany, Tarnowo.

Parafia Nekla – Gieratowo, Hroszki, Nekla miasteczko, Sławęcin, Starczanowo.

Parafia Opatowko – Laski, Mała Gorka, Opatowko, Podstolice, Zasutowo, Zerniki.

Parafia Siedlec – Brzezie, Obory, Siedlec.

Parafia Siekierki wielkie – Rabowice, Siekierki małe, Siekierki wielkie, Tulipan karczma.

Parafia Swarzędz – Gortatowo, Gruszczyn, Jasien, Kruszewnica, Łowęcin, Młyn Głowienski, Nowa wies, Paczkowo, Swarzędz, Swarzędz dawniej Grzymałowo, Zalesewo.

Parafia Targowa czyli Mielesna Gorka miasteczko – Chwalszczyce v. Chwalęczyce, Dzierzchnica, Gąsiorowo, Mysłki, Racławki, Stępocin, Targowa v. Mielesna Gorka.

Parafia Uzarzewo – Biskupice, Bugay, Gora, Jankowo, Katarzynki olędry, Sarbinowo, Swięcinko, Uzarzewo, Ziawiniec gościniec.

DEKANAT NOWOMIEJSKI.

Parafia Biezdziadow – Biezdziadow,

Parafia Brzostkow – Brzostkow, Genczew.

Parafia Chwałkowo – Chwałkowo

Parafia Dembno – Chrzon, Dembno, Orzechowo, Pięczkowo, Wolica.

Parafia Goiolewo – Goiolewo, Goiolewska nowa osada, Młodzikow, Sulęcin, Swiącen z olędrami, Wygoda sulęcka.

Parafia Golenia – Golenia.

Parafia Gora – Brzostowo, Gora, Lobez, Parzenczew folwark, Zalesie.

Parafia Jarocin – Jarocin miasteczko.

Parafia Ksiąz – Brzostownica, Chromiec, Kiątczyn, Kiełpinskie olędry, Konarskie z olędrami, Ksiąz miasto, Ostrowskie olędry, Radoszkowo z olędrami, Sroczewo z olędrami, Zaborowo, Zakrzewo, Zawory.

Parafia Lgowo – Lgowo, Smiełowo.

Parafia Lutynia – Lutynia.

Parafia Mchy – Kołacino, Mchy, Niedzwiady.

Parafia Mieszkow – Mieszkow, Osiek, Pusta Wolica.

Parafia Nowemiasto – Chocicza, Klęka, Kolnice, Kolniczki, Komorza, Kruczyn, Łaskawy, Nowemiasto, Olędry Kruczyńskie, Piaski karczma, Szypłowo, Usłodziny Deserta.

Parafia Panienka – Bieleiew, Boguszyn, Boguszynskie olędry, Chwalęcin, Chwalęcinek, Panienka, Skoraczew.

Parafia Pogorzelica – Chwałowo, Gąsiorow, Komorze, Nowa wies, Paruchowo, Pogorzelica, Przybysław, Ruda, Siekierzyn olędry, Szczunowo.

Parafia Radlin – Radlin, Radlinskie olędry.

Parafia Siedlemin – Ciswica, Rozkowo, Siedlemin.

Parafia Sławoszow – Lubinia mała, Pazewo folwark, Racendowo, Sławoszow.

Parafia Wilkowyia – Bachorzewo, Cilcza, Cząszczewo, Kąty, Łuszczanowo, Solonki v. Anapol, Stęgoszyia, Tarcze wielkie, Wilkowyia.

Parafia Witaszyce – Olędry, Prusy posrzednie, Rozkowko, Słupia, Witaszyce, Zakrzewo.

Parafia Włoscieiowki – Międzyborz, Pluta, Włoscieiowki, Włosciejowskie holędry.

Parafia Zerkow – Kamien, Kuchow, Lisow, Pawłowiec, Podlasie, Raszewy, Rogaszyce, Zerkow miasteczko, Zułkow.

DEKANAT SRZODZKI.

Parafia Bagrowo – Bagrowo.

Parafia Bnin – Biernatki, Błazeiewo, Bnin, Cmon, Dembiec, Konarskie, Mieczewo, Prusinowo, Radzewo, Zwierzyniec czyli Prowent.

Parafia Kornik – Borowieckie holędry, Dachowa, Dziecmiorowo, Kornik miasteczko, Kromolice, Pierzchno, Runowo, Skrzynki, Szczodrzykowo, Trzebiesławki.

Parafia Koszuty – Koszuty.

Parafia Krerowo – Bieganowo, Januszewo, Krerowo, Markowice, Staniszewo, Urniszewo, Ziemino.

Parafia Mączniki – Brzoza folwark, Dębicz, Mączniki, Przykuły folwark, Ruskowo deserta, Uleyno.

Parafia Mądre – Chwałkowo, Garby, Mądre, Nadzieiowo, Pigłowice, Przylep karczma, Wyszakowo.

Parafia Murzynowo polne – Kopaszyn, Murzynowo polne, Połazeiewo, Sabanszczewo, Srzodka folwark, Zberki.

Parafia Nietrzonowo – Brodowo, Groiec, Murzynowo borowe, Murzynowo leśne, Nietrzonowo, Olszewo, Pierzchno, Szlachcino.

Parafia Niezamysl – Brzostek, Czarnolki, Dabrowa po Jezuicka, Humer, Jeziora małe, Jeziora wielkie, Kaleie po jezuitach, Kępa mała, Kępa wielka, Kotowo młyn po Jezuitach, Luboniec, Luciny po Jezuitach, Maydany karczma, Niezamysl, Olędry Chmielnickie, Olędry Maydanskie, Olędry Stawne, Olędry Zwolskie, Zaniemysl miasteczko, Zwola młyn.

Parafia Rogalinko – Rogalin, Rogalinko, Swiątniki.

Parafia Rumieiewice – Chodziec, Rumieiowice, Rumieyki szlacheckie.

Parafia Snieciska – Jaszkowo, Płaczki, Polwica, Snieciska, Winna.

Parafia Solec – Borowo folwark, Krzykosy, Luberz, Rogosko, Solec, Sulęcin, Witowo.

Parafia Spławie – Garby, Jaryszki, Kobylopole, Krzesinki, Szczepankowo.

Parafia Srzoda – Babino, Czartki, Jarosławiec, Kiewo, Pędkowo, Płowce, Słupia mała i wielka, Srzoda miasto, Strzoszki, Topola, Włostowo, Zabikowo, Zdzychowiec, Zelniki, Zrzenica mała i wielka.

Parafia Tulce – Belino, Chrząstka karczma, Gądki, Gowarzewo, Komorniki, Krzyzowniki, Łazy karczma, Nagradowice, Robakowo, Sienowice, Srzodka, Szewce, Szubianka karczma, Tanieborz, Zerniki.

 

 

Copyrighted Image