Badowska, Stan, Brodzka i Galiński.

G A L I Ń S C Y.

 

grobowiec przed remontem
Grobowiec rodziny Galińskich przed remontem. Fot. Zbiory własne.
10.2011 Sroda.
Grobowiec rodziny Galińskich przed remontem. Fot. Bożenna Kuliberda.

 

 

 

 

Średzcy przodkowie Franciszka Galińskiego i jego dzieci.

 

Nazwisko Galiński w średzkich metrykaliach parafialnych pojawia się po raz pierwszy pod koniec XVIII w. Osób o tym nazwisku, których dotyczą zapisy o chrztach, ślubach i zgonach, nie odnajdujemy w herbarzu Bonieckiego. Nie są również wymienione przez polskiego filozofa, historyka, doktora nauk humanistycznych i genealoga, Pana Marka J. Minakowskiego[1] – twórcy strony internetowej Wielcy.pl., jako rodzina posiadająca herb. Zamożny Franciszek Galiński pojął za małżonkę Izabelę v. Brodzką, a takie śluby nie bywały w XIX w. aż taką rzadkością.

Najstarszym Galińskim jakiego udało się nam odszukać, jest Jan. Daremnie nam szukać w średzkich księgach metrykalnych jego aktu chrztu. Znajduje się natomiast zapis o jego ślubie[2]. Dnia 28.11.1833 r. ksiądz Marceli Weychan udzielił ślubu sławetnemu (famatus) Janowi Galińskiemu, lat 27, z miasta (oppido) Nowe Miasto i Anastazji Kobylińskiej, wdowie, lat 41, ze Środy. Świadkami ślubu byli Michał Lewendoski i Adam Röll, obywatele (civis) Nowego Miasta.

Kim była poślubiona przez Jana Galińskiego urodzonego dnia 27.01.1806 r. w Nowym Mieście n/Wartą[3] w/w wdowa Anastazja Kobylińska, wyjaśnia akt małżeństwa z dnia 18.02.1811 r.[4]. Czytamy w nim, że ślub zawarli – kawaler Marcin Kobylinski, szewc, lat 25 i panna Anastazja Badowska, lat 17. Świadkami ślubu byli ojcowie pary młodej – Daniel Badowski i Adam Kobylinski. Daniel Badowski w roku 1792 występuje w średzkich metrykaliach jako chrzestny, a jego status społeczny określony jest jako burmistrz Środy.

001
Ślub Anastazji Badowskiej i Marcina Kobylińskiego.

Natomiast pogląd o statusie społecznym, jaki posiadali małżonkowie Marcin i Anastazja Kobylińscy zamieszkali w Środzie, daje wpis dot. zgonu Marcina Kobylińskiego[5], zmarłego dnia 08.05.1831 r. Dowiadujemy się z niego, że zmarły Marcin Kobyliński pozostawił swojej żonie Anastazji: 2 domy, stodołę, … [dalej wymieniony majątek jest mało czytelny]. Posiadany majątek potwierdzają stosowne zapisy archiwalne, wymienione w dalszej treści.Wdowa Anastazja Kobylińska po śmierci męża była, jak na ówczesne czasy, majętną partią dla panów stanu wolnego. Pomimo posiadanego wieku – 41 lat – poślubił ją kawaler mający lat 27 lat – Jan Galiński.

002
Ślub Anastazji z d. Badowskiej Kobylińskiej i Jana Galińskiego.

Chcąc sprawdzić rzetelność wpisu dot. majątku opisanego w akcie zgonu Marcina Kobylińskiego, zajrzałem w Reces uwłaszczeniowy Środy[6]. Jako ciekawostkę dodam, że proces uwłaszczenia w Środzie rozpoczęto w 1829 r. Dowiedziałem się, że Kobylińscy byli zamożną rodziną średzką, mającą w początkach XIX w. nieruchomości i grunty. Ich posiadłości zostały opisane w Recesie uwłaszczeniowym na str. 26 pod nr 16, już jako własność małżonków Anastazji i Jana Galińskich. Zapis w księdze zgonów (Liber Mortuorum) jest wiec spójny z zapisem w recesie. Dotyczył działki pod nr 29, która znajdowała się w samym sercu miasta[7] – przy Starym Rynku (Der alte Markt). Usytuowana była wzdłuż obecnej ulicy Sejmikowej, od Starego Rynku aż do ulicy Krzyżowej, przy której do dziś stoją dwa domy. Grunty rolne oznaczone nr 127 położone były przed Strugą, nr 9 przy drodze do Kostrzyna a właściwie wzdłuż drogi do Benic (obecnie narożnik ulicy Polnej i Strzeleckiej), oraz pastwiska zapisane jako działki nr 57 i nr 58 pomiędzy obecnymi ulicami Kościuszki a Sportową. Nazwisko Galiński można zauważyć na mapie również przy nieruchomości oznaczonej Nr 80, położonej przy ul. Dąbrowskiego, w miejscu gdzie obecnie znajduje się kino. Można przypuszczać, że nieruchomość ta należała również do tej rodziny.

Małżonkowie Jan i Anastazja z Badowskich primo voto Kobylińska Galińscy to rodzice Franciszka Galińskiego, urodzonego dnia 28.10.1834 r. w Środzie. Franciszek został ochrzczony dnia 16.11.1834, a rodzicami chrzestnymi byli Marcin Jewasiński i Marianna Laskowska – obywatele średzcy[8]. Informacja ta wyklucza możliwość, aby matką chrzestną Franciszka (jak napisano w artykule o Galińskich w ŚKK), była mająca wówczas 14 lat panna Marianna Laskowska, siostra Wincentego Laskowskiego, a później żona Nikodema Goździewskiego. W akcie chrztu matka chrzestna zostałaby wówczas zapisana, jako virgo – czyli panna Marianna Laskowska de Szroda. Określenie matki chrzestnej, jako „Civis Szrodens” świadczy o tym, że była to obywatelka średzka – czyli kobieta dojrzała, mająca rodzinę i określony już status społeczny. Takową mogła być wówczas tylko Marianna z Neymanów Laskowska (*02.07.1787 + 01.09.1858), żona Antoniego Laskowskiego (*17.01.1785 +08.06.1850), matka wspomnianej wyżej Marianny Laskowskiej (*20.06.1820 +08.02.1897) – przyszłej żony Nikodema Goździewskiego.

Franciszek Galiński w dniu 28.02.1862 r. w Środzie, pojmuje za żonę Matyldę Stan, wdowę, lat 32[9]. Ciekawostką tego aktu jest jego bardzo dokładna treść, zawierająca datę urodzenia i chrztu pana młodego oraz informację, że ślub zawarto za zezwoleniem sądu.

004
Ślub Franciszka Galińskiego z Matyldą Stan.

 

Przyznam, że tak dokładnie spisany akt małżeństwa czytałem pierwszy raz. Jaki był tego cel? Być może na taki charakter aktu wpływ miała różnica w zamożności narzeczonych. Akty spisane wcześniejsze (np. nr 9) i późniejsze (np. nr 11), takich szczegółów nie zawierają. Matylda to wdowa po średzkim kupcu (mercator) Franciszku Stan, który zmarł dnia 30.05.1859 r.[10].

Kolejne informacje związane z przodkami Franciszka Galińskiego to wpis w księdze zgonów (Liber Mortuorum) z 1863 r. o zgonie jego matki Anastazji Galińskiej[11].

Po śmierci małżonki Jan zawiera drugie małżeństwo w roku 1867 w parafii św. Małgorzaty w Poznaniu z Joanną z Kręglewskich Pietrowską, wdową mającą 46 lat[12], urodzoną 24.05.1817 r. w Poznaniu3.

003
Ślub Jana Galińskiego z Joanną z d. Kręglewską Pietrowską.
Kartoteka meldunkowa Jana Galińskiego i jego żony Joanny - Poznań. Źródło: szukajwarchiwach.pl
Kartoteka meldunkowa Jana Galińskiego i jego żony Joanny – Poznań. Źródło: szukajwarchiwach.pl

Po ślubie Jan Galiński zamieszkał u małżonki w Poznaniu. W karcie meldunkowej jego zawód został wpisany jako rentier. Małżeństwo trwało 9 lat, a zostało przerwane dnia 21.08.1876 r. przez śmierć Jana Galińskiego[13], o czym czytamy również w wielkopolskiej prasie[14].

Dziennik Poz 1876.08.23 R.18 nr191
Nekrolog Jana Galińskiego – ojca Franciszka. Źródło: WBC.

Wcześniej, w roku 1869, Franciszek Galiński zostaje wdowcem. Dnia 01.11.1869 r. umiera Matylda primo voto Stan Galińska[15] i [16]. Z małżeństwa tego urodziła się jedynie córka Helena Katarzyna, zmarła miesiąc po urodzeniu (*14.10.1866 +15.11.1866[17]).

We wskazanych dotychczas aktach nie ma żadnej wzmianki pozwalającej stwierdzić, że któraś z wymienionych w nich rodzin w XIX w. lub wcześniej posiadała herb. Księża byli zobowiązani do zamieszczania we wszystkich rodzajach akt informacji, jeżeli dotyczyły one osób szlachetnie urodzonych czy też ziemiańskich.

0020
Akt małżeństwa Franciszka Galińskiego i Ludwiki Brodzkiej USC Środa str. 1. Źródło: szukajwarchiwach.pl
0021
Akt małżeństwa Franciszka Galińskiego i Ludwiki Brodzkiej USC Środa str. 2. Źródło: szukajwarchiwach.pl

Jakaż dama została drugą wybranką Franciszka, wystarczy prześledzić wpisy w księdze małżeństw USC Środa [18] z 1878 r. Pod numerem 40 na str. 79 księgi znajduje się wpis dokumentujący ślub zawarty dnia 14.08.1878 r. przez Franciszka Galińskiego, ur. dnia 28.10.1834 r. w Środzie, syna Jana Galińskiego i Anastazji z domu Badowskiej, z Ludwiką Brodzką ur. dnia 12.04.1849 w Pobiedziskach, zamieszkałą w Środzie, córką zmarłych rodziców Juliana Brodzkiego[19] (+31.01.1876 w Środzie, w wieku 72 lat) i Emilii z domu Wolskiej[20] (+10.09.1872 w Iwnie, lat 68).

Świadkami ich ślubu byli Arno Roll (burmistrz) i Ignacy Biskupski. Z aktu tego dowiadujemy się również o profesji Franciszka Galińskiego, która potwierdza zamożność rodu z jakiego się wywodził. Franciszek był tak jak jego ojciec rentierem3, czyli osobą utrzymującą się z dochodów, jakie czerpał z posiadanych nieruchomości, kapitałów, wkładów bankowych itp.

 

0031
Karta meldunkowa Franciszka i Ludwiki Galińskich – Poznań. Żródło: szukajwarchiwach.pl

Po ślubie cywilnym Franciszek z Ludwiką opuszczają Środę, i od dnia 16.08.1878 r.[21] zamieszkują w Poznaniu. Być może samo zamieszkanie nastąpiło wcześniej. Wiązać się to mogło z uniknięciem plotek i złośliwych komentarzy o błogosławionym stanie Ludwiki. Meldunku w Poznaniu dokonali jednak we wskazanym wyżej dniu. Zamieszkali przy ul. Strzeleckiej nr 3, która należała terytorialnie do kościoła parafialnego pw. Bożego Ciała.

Ślub kościelny Franciszek Galiński i Ludwika Brodzka zawarli w swojej parafii w Poznaniu, a sakramentu udzielił ks. Augustyn Szamarzewski ze Środy. Ksiądz wpisał ten akt małżeństwa w średzkie księgi metrykalne[22] zaznaczając, w którym kościele sakrament został udzielony właśnie tym byłym mieszkańcom naszego miasta. Na dokonanie tych czynności wikariusz ks. A. Szamarzewski musiał mieć zapewne zezwolenie od średzkiego proboszcza. Średzkie księgi metrykalne od początku swego istnienia, czyli od I ćwierćwiecza XVII w., skrywają naprawdę bardzo ciekawe informacje o mieszkańcach parafii i nie tylko.

005
Franciszek Galiński i Ludwika v. Brodzka.
0022
Akt urodzenia Jana Galińskiego USC Poznań 1851/1878. Źródło: szukajwarchiwach.pl
0023
Akt urodzenia Kazimiery Galińskiej USC Poznań 368/1880. Źródło: szukajwarchiwach.pl
0024
Akt urodzenia Władysławy Galińskiej USC Środa 171/1881 Źródło: szukajwarchiwach.pl

Według zapisów metrykalnych, do jakich udało się dotrzeć, małżonkowie Franciszek i Ludwika z Brodzkich Galińscy mieli siedmioro dzieci.
Pierworodny syn Jan Stanisław urodził się dnia 07.10.1878 r. w Poznaniu[23]. Jan pojął za żonę Izabelę Drwęcką z Pakości. Zmarł 10.09.1963 r. w Szamotułach. Z początkiem następnego roku (08.04.1879 – patrz kartoteka meldunkowa- wyżej) Franciszek z rodziną zmienili miejsce zamieszkania w Poznaniu i przeprowadzili się na ul. Św. Marcin nr 3.

Tam dnia 23.02.1880 r.[24] przychodzi na świat drugie dziecko, córka Kazimiera Maria, która dnia 04.04.1910 r. poślubiła dr medycyny Sylwestra Nizińskiego z Szamotuł. Po upływie roku (18.05.1881) Galińscy opuszczają Poznań i zamieszkują w Opatówku pow. Środa.

 

 

 

Trzecie dziecko Galińskich Władysława, pomimo zamieszkiwania rodziny w Opatówku,  na świat przychodzi w Środzie dnia 17.06.1881 r.[25] i jak czytamy w akcie urodzenia, ojciec imię dziecka podał jako uzupełnienie do aktu dopiero dnia 15.08.1881 r. Córka Władysława cieszyła rodziców równe cztery lata. W nekrologu zamieszczonym w Dzienniku Poznańskim czytamy, że zmarła dnia 17.06.1885 r.[26] w Środzie.
Na podstawie aktu urodzenia jak też nekrologu sądzę, że dzieckiem pochowanym w grobowcu rodzinnym Galińskich w Środzie Wlkp., jest zmarła dnia 17.06.1885 r. w Środzie córka Władysława.

Nekrolog Władysławy Galińskiej. Źródło: WBC.
Nekrolog Władysławy Galińskiej. Źródło: WBC.

 

 

0025
Akt urodzenia Tadeusza Galińskiego USC Franklinów 328/1882. Źródło: szukajwarchiwach.pl

Czwartym dzieckiem był syn Tadeusz urodzony dnia 25.08.1882 w Środzie[27]. Galińscy pomiędzy rokiem 1882 a 1885 kolejny raz zmieniają miejsce zamieszkania i przeprowadzają się do Będzieszyna. Tam też umiera dnia 14.08.1887 r. syn Tadeusz[28]. Informacja o jego śmierci ukazała się również w wielkopolskiej prasie[29].

0029
Akt zgonu Tadeusza Galińskiego USC Franklinów 76/1887. Źródło: szukajwarchiwach.pl

 

 

0034
Nekrolog Tadeusza Galińskiego. Źródło: WBC.

 

 

Image produced by nextScan nsOutput version: 2.7
Akt urodzenia Zygmunta Galińskiego USC Franklinów 44/1885. Źródło: szukajwarchiwach.pl

Piąte dziecko rodzi się dnia 05.04.1885 r. w Będzieszynie[30], a jego imię „Zygmunt” ojciec podaje do aktu dwa miesiące później, dnia 05.06.1885 r. Zygmunt Galiński zmarł dnia 29.05.1933 w Poznaniu, a pochowany został na cmentarzu parafialnym w Wyskoci[31].

0030
Akt urodzenia Stanisława Galińskiego USC Franklinów 36/1887. Źródło: szukajwarchiwach.pl

 

 

 

 

 

 

Szóstym dzieckiem Galińskich był syn Stanisław, urodzony dnia 25.02.1887 r.[32] w Będzieszynie, i zmarły tamże dnia 09.11.1887 r.[33].

0030
Akt zgonu Stanisława Galińskiego USC Franklinów 88/1887. Źródło: szukajwarchiwach.pl

 

 

0028
Akt urodzenia Zofii Galińskiej USC Franklinów 36/1890. Źródło: szukajwarchiwach.pl

 

 

 

 

 

 

 

Ostatnią siódmą z gromadki dzieci była córka urodzona dnia 30.03.1890 r. w Będzieszynie, której imię „Zofia” ojciec podał do aktu dnia 30.05.1890 r.[34]. Poślubiła ona w Krakowie dnia 12.08.1924 r. Walentego Winida. Zofia z Galińskich Winid zmarła 12.10.1963 r., pochowana jest na średzkim cmentarzu w grobowcu rodziny Galińskich.

 

Bedzieszyn 1-vert
Żródło: Majątki Wielkopolskie tom III Powiat Ostrowski, str. 13 Będzieszyn

Tytułowy bohater tych wspomnień, Franciszek Galiński opuścił rodzinną Środę. Na dłużej osiadł z małżonką w odległym Będzieszynie w pow. ostrowskim. Wydzierżawił tam od Kazimierza hr. Skórzewskiego, dziedzica Szczur i Raszkówka, majątek[35]. Bardzo ciekawe XVIII-wieczne opisy Będzieszyna kilkakrotnie przedstawia w Inwentarzach dóbr szlacheckich powiatu kaliskiego prof. Wł. Rusiński[36]. Natomiast w Majątkach wielkopolskich – powiat ostrowski czytamy, że w roku 1896 spadkobiercy po Kazimierzu hr. Skórzewskim odstąpili majątek dotychczasowemu dzierżawcy, Franciszkowi Galińskiemu, na którym gospodarzył do roku 1905.

 

Dnia 04.10.1914 r. w Szamotułach[37] umiera Ludwika z Brodzkich Galińska. Zmarła w mieszkaniu Wiktora Nizińskiego, aptekarza, który państwowy egzamin aptekarski zdał w Berlinie dnia 25 maja 1897 r.[38]. Zgon zgłosił Dziurla Antoni. Ludwika spoczywa zapewne przy swojej córeczce Władysławie w rodzinnym grobowcu w Środzie.

 

0036
Nekrolog Franciszka Galińskiego. Źródło WBC.

Franciszek Galiński zmarł dnia 20.08.1922 r. w Baszkowie[39] i [40] koło Zdun. W jego akcie zgonu czytamy, że zmarł w pałacu, o godz. 8, w wieku 88 lat, był synem obywatela ziemskiego, wyznania katolickiego, wdowcem, a jego zgon zgłosił kasjer [nie czytelne] Józef Manikowski. Pochowany został w grobowcu rodzinnym na średzkim cmentarzu, obok żony Ludwiki i córki Władysławy.

Według posiadanych informacji, potomkowie Franciszka i Ludwiki z Brodzkich Galińskich, odrestaurowali w tym roku grobowiec swoich przodków. Tym sposobem, przetrwa zapewne następnych kilkadziesiąt lat niepisana historia jednej ze średzkich rodzin, żyjącej tutaj w XIX wieku.

Źródła:

[1] http://pl.wikipedia.org/wiki/Marek_Minakowski
[2] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/13, księga C, str. 22 wpis nr 35
[3] APP- Zespół Akta miasta Poznania, Karta ewidencyjna ludności nr 323
[4] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/09, księga C, str. 220 wpis 2
[5] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/10, księga M, str. 217 wpis nr 63
[6] APP- Zespół Starostwo Powiatowe Środa, Reces uwłaszczeniowy str. 26
[7] APP –Zespół Starostwo Powiatowe Środa 53/336/0- mapa Środy
[8] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/11, księga B, str. 96 wpis nr 139
[9] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/17, księga C, str. 162 wpis nr 10
[10] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/18, księga M, str. 6 wpis nr 46
[11] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/18, księga M, str. 119 wpis nr 20
[12] http://poznan-project.psnc.pl
[13] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/22, księga M, str. 241 wpis nr 105
[14] Dziennik Poznański 1876.08.23 R18 nr 191
[15] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/22, księga M, str. 53 wpis nr 177
[16] Dziennik Poznański 1869.11.03 R 11 nr 251
[17] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/16, księga B, str. 598 wpis nr 157
[18] APP – USC Środa, B 1878, Nr 40
[19] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/22 księga M str. 252-253 wpis nr 13
[20] Teki Dworzaczka, metrykalia katolickie cz. 4, nr 27543
[21] APP- Zespół Akta miasta Poznania, Karta ewidencyjna ludności nr 319
[22] AAP- Metrykalia parafii Środa sygn. PM 298/19, księga C, str. 113 wpis nr 26
[23] APP- USC Poznań, A 1878, tom III nr 1851
[24] APP- USC Poznań, A 1880, tom I nr 368
[25]APP – USC Środa, A 1881, Nr 171
[26] Dziennik Poznański 1885.06.19 R 27 Nr 137
[27] APP – USC Środa, A 1882, Nr 328
[28]APK – USC Franklinów, C 1887, Nr 76
[29] Dziennik Poznański 1887.09.17 R 29 Nr 212
[30] APK – USC Franklinów, A 1885, Nr 44)
[31] Gazetka Parafii Wyskoć Nr 6 / 2006 (54)
[32] APK – USC Franklinów, A 1887, Nr 36)
[33] APK – USC Franklinów, C 1887, Nr 88)
[34] APK – USC Franklinów, A 1890, Nr 36)
[35] Majątki Wielkopolskie tom III Powiat Ostrowski, str. 13 Będzieszyn
[36] Inwentarze dóbr szlacheckich powiatu kaliskiego Tom I i II, autor Władysław Rusiński
[37] USC Szamotuły, księga zgonów 1914 / 182
[38] Dziennik Poznański 1897.06.01. R 39 Nr 123, str. 4
[39] USC Zduny, księga zmarłych 1922 r. Nr 68
[40] Dziennik Poznański 1922.08.22 R 64 Nr 189.

Portal Wielkopolska Biblioteka Cyfrowa i szukajwarchiwach.pl – domeny publiczne.

GROBOWIEC RODZINY GALIŃSKICH ODRESTAUROWANY PRZEZ RODZINĘ W 2014 r.

 

Grobowiec Galinskich po remoncie
Cmentarz w Środzie Wlkp. Fot. Zbiory własne.
Grobowiec Galinskich po remoncie_1
Cmentarz w Środzie Wlkp. Fot. Zbiory własne.

Copyrighted Image