Parafia Giecz.

 

 

Bez nazwy 8
Źródło: Wspomnienia Wielkopolski – Edward Raczyński, Poznań 1842 r.
Bez nazwy 1
Źródło WBC.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

          

 

Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Gieczu
Kościół pw. Wniebowzięcia NMP w Gieczu. Fot. Ze zbiorów rodziny Madalińskich wykonane około 1926 r. udostępnił Leszek Umiński.

 

Fot. Zbiory własne.
Fot. Zbiory własne.

 

 

 

 

 

 

Źródło: Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych Poznań 1935
Autor: ks. kanonik Stanisław D. Kozierowski

Zachowano oryginalną pisownię.

 „GIECZ, w. na płn.-wsch. Środy nad jeziorem, przez które przepływa Źrenica a wpływa na płd. Biskupic Sadowa, u ujścia z 1. strony Stobnicy do Źrenicy, ostrowy (106.6, 105.05 m) oto­czone bagnami niegdyś Radyczy, nazwany od Gdeka (po którym dziś nazwisko w Poznańskiem Gdeczyk), gród już za czasów Bo­lesława Chrobrego Gdecz, (Gdech), i kasztelania, która dostar­czała 300 pancernych i 2000 szczytników (MP I. 404) a obejmo­wała mniejwięcej późniejszą ziemię Średzką, również czoło opola jeszcze w XIII w. Kasztelanami byli tu n. p. Mirosław (pewnie Łodzia) r. 1240 (KDW I. 224), Bożęta (Poraj czy Drya) r, 1278 (1. c. I. 482), Czema (pewnie Awdaniec) r. 1362 (1. c. III 1477). R. 1286 (1. c. I. 568) nadał książę Przemysł II G. z jeziorem swojemu kapelanowi i protonotarjuszowi Tylonowi, który zlecił tę włość ,z Poświętnem kapitule pozn. a ta wcieliła ją r. 1298 (KDW II. 770) z dochodami kościoła do prebendy archidiakona pszczewskiego. Kościół par. na podgrodziu gieckiem z 1. strony Źrenicy założył i uposażył król Mieszko I lub Bolesław Chrobry a pierwotne uposażenie domu B. stanowiły Biskupice nad je­ziorem i Poświętne. W XI—XII w. wzniesiono tu z granitu cio­sowego romański przybytek z nawą o murach 1.10 m. grubych, zewnątrz 10.70 m. długą i 5.80 m. wewnątrz szeroką, z prezbiterjum zewnątrz 4 m, długiem i półkulistą absydą u pod­stawy wewnątrz 4.90 m. szeroką; w przedsionku płd. stoi mo­nolitowa chrzcielnica, grubo ciosana, ale mająca ogólną formę romańskiego kielicha (ob. M. Sokołowski Spraw. kom. hist. sztuki III. 3. 93—4). Długosz zaliczył ten przybytek do Duninowskich t. j. do pierwszej połowy XII w. R. 1038 podczas napadu na Polskę zabrał książę czeski Brzetysław z okolicy G. jeńców, którzy się poddali Czechom i osadził ich w głębi Czech, gdzie w lasach Czernińskich założyli osadę Giedczany, Hedćany. Po­tomkiem pewnie pierwszego duszpasterza gieckiego był historyk czeski i kanonik praski Kozmas (ok. r. 1045—1125). Dom B. jest pod wezw. Wniebowzięcia N. Marji P. i św. Mikołaja (Ł I. 388). Drugi kościół wzniesiono ok. 400 m. dalej na zach. po p. stronie Źrenicy w środku okopu czyli grodziska pod wezw. św. Jana, dzisiejszy parafjalny w Grodziszczku, w XIII w. również jako giecki uważany. R. 1240 (KDW I. 224) książę Przemysł I da­rował kościołowi św. Jana w G. dział dziesiętników swoich u grodu g. między jeziorem a brodem Skłokowem z tem zalece­niem, aby ludzie tam osiadli te same mieli swobody co inni pod­dani katedry pozn. R. 1427—29 był tu proboszcz Paweł, r. 1469 (TC) Mikołaj Opacz, r. 1485 (TPy.) Mikołaj Gołutowski (z Gułtów), r. 1513 (AC II. 1677) Wojciech z Wrześni. Po po­żarze r. 1713 odnowiono świątynię. Patronat kościoła gieckiego należy do władzy duch. Biskupice i Poświętne (r. 1513 AC II. 1677 miał proboszcz giecki kmiecia swego w Poświętnem) nale­żały przez długie wieki do biskupów pozn. (ŹDW str. 200). Do­minowo i Szrapki dzierżyli niegdyś Dryowie, w Orzeszkowie siedzieli Nowinowie. Na wsch. G. Struga, Strużne, Postrużne, Górzno (124.6 m.), Podgórzno (108.8 m.), Kościelisko, ku Do- minowu Gorzyce, Jankowiec, Pniewie, Wrzosy, Zawrzosy, u Orzeszkowa Osia G., Naczki (por. imię Nowinów Naczesław- Naczek), Niezbrzedny, u Rusiborza Błonia i Rowce.”

Źródło  poniższej treści: Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej Dyecezyi Poznańskiej przez Józefa Łukaszewicza. Tom I, 1858

Zachowano oryginalna pisownię.

VIII. Kościół parochialny w Gieczu.

„Stary to gród lechicki ta wieś Giecz. W niej znajduje się bardzo starożytny kościół parochialny z kamieni granitowych w sześciany obrabianych z wyciętem w półkola sanctuarium, założony według Gługosza przez Piotra Dunina z Skrzynna, a podobniej do prawdy przez jednego z Przemysławów, książąt wielkopolskich. Wieś Giecz naprzód własność książęca, należała później do archidyakonów pszczewskich, którzy prawo kolacyi tutejszego kościoła mieli. Oglądał go w roku 1638 w czasie wizyty swojej Strzałkowski, archidyakon poznański i tak go opisuje: »Wieś Giecz wcielona do archidyakonatu pszczewskiego; w niej znajduje się kościół z kamieni sztucznie zbudowany, i dachówką przykryty, pod tytułem N.M. Panny i ś. Mikołaja, biskupa i wyznawcy. Prawo kolacyi kościoła tego służy Przewielebnemu archidyakonowi pszczewskiemu.«
– Podług  wizyty Rydzyńskiego z r. 1777 pogorzał kościół w Gieczu jakimś przypadkiem w r. 1713. Naprawiony wkrótce potem, był znowu w r. 1777 zrujnowany. Mimo badrzo wielkiej starożytności swojej nie zawiera w sobie żadnych zgoła pomników przeszłości.
We wsi Rusiborzu , należącej do parochii gieckiej znajdowała się w roku 1777 we dworze kapkiczka, w której się za indultem władzy duchownej msza niekiedy odprawiała.
Szkoła. Wizyta Strzałkowskiego z roku 1638 mówi: »Rektora szkoły nie utrzymuje Wielebny pleban.« Wizyta Libowicza z roku 1725 wskazuje wyraźnie jeszcze ślad szkoły w tem miejscu. »Jest tu dom – mówi – w miejscu zniesionej szkoły ( sublatae schole), kosztem teraźniejszego plebana ( Andrzeja Falerskiego ) wystawiony, w którym mieszka utrzymywany hojnością tegoż plebana organista.«
Szpital. Wizyta Rydzyńskiego powiada, że w r. 1777 był w Gieczu dom drewniany wybudowany przez  proboszczy miejscowych, w którym mieszkało kilku ubogich utrzymujących się z jałmużny, bo innego funduszu dla tego szpitala nie było.”

Poniższe zdjęcie przedstawia figurę św. Jacka, usytuowaną w ogrodzie przy dawnej szkole w Rusiborzu.

Figura sw. Jacka Rusiborz 1920 rok
Rusibórz – figura św. Jacka. Zdjęcie wykonane około 1905 roku – zbiory własne.

Wnętrze kościoła w Gieczu.

 

IMG_4092
Fot. Zbiory własne.
IMG_4080
Fot. Zbiory własne.
IMG_4079
Fot. Zbiory własne.

 

Fot. Zbiory własne.
Fot. Zbiory własne.
IMG_4098
Fot. Zbiory własne.

 


Księża pracujący w parafii Giecz.

 

Rok Imię Nazwisko Funkcja Ur. Święcenia W parafii od W parafii do
Paweł pleban 1427 1429
Mikołaj Opacz pleban 1469
Mikołaj Gołutowski z Gułtów pleban 1485
Wojciech z Wrześni pleban 1513
1725 Andrzej Falerski pleban 1725
1768 Tomasz Józef Przystanski pleban 1736 1766 1766 1767
1778 Antoni Uminski  pleban 29.03.1767
1801 vacat
1807 Andrzej Gerwazy Gutkowski Cur.  1760 1801  01-07-1828 zmarł w Gieczu
1830 Jakub Gagacki Com. qui in              Gułtowy 06.1828 06.1830
1831 Vacat dot. 1829/30 r. Dec.For.Com.
1831 Michał Szczodrowski Cur. 1801 1827 06.1830  06.1859
1861 Antoni Kurowski Com. qui in Grodziszczko  1818  1847 06.1859 06.1861
1862 Wincenty Sulkowski Com. 1826 1846 06.1861  15.03.1890 zmarł w Gieczu
1888 Walenty Śmigielski vacat w Gieczu – Kurator prob.z Mącznik 1849 1875 28.05.1888 06.1889
1893 Jan Baptysta Jaensch vacat w Gieczu         -qui in Grodziszczko  1849  1874 13.07.1889  1896
1896 Tomasz Staśkiewicz Proboszcz 16-09-1839 1867 25.06.1896
1899 Marcin Manicki Komendariusz 04.11.1841 21.09.1865 01.05.1899 29.07.1901
1901 Jan Jaensch komenda na beneficjium w Gieczu  1849  1874 29.07.1901  06.1904
1904 Tomasz Ruszkiewicz Proboszcz  1846  1873 09.07.1904  17.07.1913
1913 Marcin Poczta na beneficjum     w Gieczu  1881  1904 17.07.1913  31.12.1922
1923 Józef Pałkowski Administrator Parafii Giecz  1872  1895 01.01.1923  28.02.1931
1931 Karol Zwaka Proboszcz parafii Giecz i Grodziszczko 1890 1917 01.03.1931 03.1940 aresztowany

Parafie w Gieczu i Grodziszczku, położone są na terenie Gminy Dominowo. Pierwsza z nich – w Gieczu została erygowana w X w., druga w Grodziszczku prawdopodobnie w XIII w. Księża zostawali powoływni na proboszczów Nominacją Arcybiskupią. Nominacje publikowane były wówczas w: Directorium Divini Officii ac Missarum, Ordo Officii Divini ad usum Almae Eccles. Metropolitanae, Kościelnym Dzienniku Urzędowym, Miesięczniku Kościelnym dla Archidiecezji Gnieźnieńskiej i Poznańskiej. Od roku 1931 posługę kapłańską pełnił jeden proboszcz w obydwu parafiach rezydujący w Grodziszczku.

Kościół filialny w Dominowie
Parafii Rzymskokatolickiej w Gieczu

Widok prezbiterium z 1948 r. z poewangelickim wystrojem. Zbiory własne.
Powojenni kapłani  parafii w Gieczu i Grodziszczku.
1 Tadeusz Kowalski 1945 1946
2 Marian Widelicki 1946 1949
3 Leon Stępniak 1949 1960
4 Jan Jankowski 1960 1963
5 Damian Drażdżyński 1963 1969 zm. w Grodziszczku
6 Jerzy Krzyżaniak 1969 1981
7 Jerzy Kędzierski 1981 1990
8 Zygmunt Skrzypski 1990 1995
9 Piotr Til 1995 2000
10 Zbigniew Uramowski 2000 2006
11 Zbigniew Nowaczewski 2006

 Na cmentarzu przykościelnym w Gieczu spoczywa
ks. Wincenty Sulkowski (*1823 +1890)
proboszcz parafii Giecz w latach 1861-1890.

IMG_1646
Grób ks. Sulkowskiego. Fot. zbiory własne.

 

 

 

Copyrighted Image