Parafia Grodziszczko.

Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Grodziszczku (wyk. 1926 r.). Fot. ze zbiorów rodziny Madalińskich udostępnił Leszek Umiński.
Kościół pw. św. Jana Chrzciciela w Grodziszczku (wyk. 1926 r.). Fot. ze zbiorów rodziny Madalińskich udostępnił Leszek Umiński.
Probostwo w Grodziszczku 13_04_1926 r
Plebania w Grodziszczku (wyk. 1926 r.). Fot. ze zbiorów rodziny Madalińskich udostępnił Leszek Umiński.
Bez nazwy 2
Kościół w Grodziszczku 1907 r. Źródło: Album Przewodnika Katolickiego

Źródło: Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych Poznań 1935
Autor: ks. kanonik Stanisław D. Kozierowski

Zachowano oryginalną pisownię.

 GRODZISZCZKO, niegdyś Grodzisko, w. na płn.-wsch. Środy, na p. brzegu Źrenicy, u brodów niegdyś Kamienny, Skłoków i Radycz, pierwotnie właściwy gród giecki, bo dzisiejszy Giecz z 1. brzegu Źrenicy był dawniejszem podgrodziem. Praw­dopodobnie królowie prócz kościoła na podgrodziu gieckiemi za­łożyli drugi kościół w grodzie samym t. j. w środku okopu, który już r. 1240 (KDW I. 224) jak dziś był pod wezw, św. Jana Chrz. a zaliczony był do Giecza. Wówczas książę Przemysł przeznaczył temuż kościołowi dział swoich dziesiętników czy dziesięcin (jeżeli kościół należał do niego). Od XV w. władali tu Dryowie z Chłapowa, jeszcze r. 1725 (Ł I. 389). Dryowie dzierżyli w średnich wiekach większą część parafji, więc Chłapowo, stąd r. 1394 Bodząta, Borzejewo, stąd r. 1389 Bodząta, Gablin, stąd też wzięli nazwisko; poza, parafją znani są z Do­minowa, Szrapek, Stroszek, Kokoszek, Nekli, Targ. Górki, Ko- paszyc i t. d. Proboszczem był tu r. 1407 (AKP) Marcin, r. 1410 Tomasz, r. 1419—25 (1. c.) Bogusław, 1448 Wojciech, 1450 Mik Motyl, 1465 Mikołaj, 1471 Andrzej z Dominowa Dominowski. R. 1510 (LBL f. 25 v., 74) był tytuł kościoła św. Jan Chrz., w parafji było 8 wsi. Z Biskupic o 14 łanach miał proboszcz meszne, również z Borzejewa o 12 ł. os. i 6 1/4 ł. op. oraz z fol­warku dziesięcinę, kmiecie zaś dawali dziesięcinę snopową do Wronczyna, Drzązgowo miało wówczas 3 właścicieli t. j. Mo­sińskiego, Opalińskiego i Grzymałę, dalsze wsi w parafji były Wysławice, Bunice, Gablin, Chłapowo i Stroszki, R. 1513 (AC 1677) miał prob. giecki wikarego Wawrzyńca w G. R. 1638 (Ł I. 389) był drew. dom B. pod wezw. św. Jana Chrz., kolato­rami Chłapowscy, odnawiali go proboszczowie Marcin Żesławski r. 1725, Jan Guzowski r. 1767; jest to jednonawowy, drew. przybytek w środku grodziska, posiada stary obraz N. Marji P. i 2 późnogotyckie dzwony, z których większy z r. 1515 (K III. 272). Przed r. 1725 (Ł I. 390) prob. Koliga wystawił tu domek szpitalny. Księgi zaczynają się od r. 1716. Patronat należy do majętności Chłapowa. Dawne nazwy u Chłapowa Dołowa, Jagielniczka, Lipie, Łowiska, Olszewka, Połubna, Poladrożna, Szczepie, Zamiedzki, Żydogowiec, Gorzyce, Jankowiec, Pniewie, u Borzejewa Drożyska, Karsowy, u Biskupic Wągrodki, u Drzązgowa Bochenki, Moczydła, Zamęciny, u Wysławic Bobownik, Jeżynny, Kowalewka, Krogolcze, Sadowa, Zdzieborze, Izdebki, Małkowice, Mrowiniec, Pieniężnik, Rzeżusznik, Sadowisko, Skrodno, Swadna, Szczytowice, Zgłówna.

 

Źródło  poniższej treści: Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej Dyecezyi Poznańskiej przez Józefa Łukaszewicza. Tom I, 1858 [zachowano oryginalna pisownię].

IX. Kościół parochialny w Grodziszczku

Wieś Grodziszczko jest gniazdem familii wielkopolskiej Grodzickich, herbu Ogończyk, w której ręku aż do środka 16. wieku, a może i dłużej została. ¹) Tradycya miejscowa przypisyje założenie w tej wsi kościoła w r. 1240 Przemysławowi I., księciu wielkopolskiemu. O czem atoli powątpiewam, bo w takim razie Baszko wyliczający wszystkie pobożne uczynki Przemysława I. nie byłby przemilczał i jego fundacyi kościoła w Grodziszczku. Grodziszczko nie było też nigdy wsią rządową, a w szlacheckiej nie wiem z jakiego powodu miałby zakładać i stawiać kościół parochialny, książę panujący. ¹) Najpewniej założyli go Grodziccy i to dosyć wcześnie, bo księga beneficiorum z roku 1510 już o nim wspomina. Kościół w Grodziszczku był od samego początku z drzewa stawiany. Oglądał go w czasie swojej wizyty w r. 1638 Strzałkowski, archidyakon poznański, i tak go opisuje: »Grodziszczko albo Grodzisko, wieś, w której jest kościół drewniany, pod tytułem ś. Jana Chrzciciela, kolacyi dziedziców Chłapowa ²) (Chłapowskich) poświęcony. Na początku 18. wieku kościół w Grodziszczku zaczął się chylić do upadku. Podźwignął go ówczesny pleban miejscowy, Marcin Zalewski, jak uczy wizyta Libowicza z r. 1725. Kościół ten parochialny – mówi wizyta wspomniana – jest drewniany, przez Wielebnego księdza Marcina Zesławskiego, teraźniejszego plebana – znacznie tak wewnątrz, jakoteż zewnątrz naprawiony, szkudłami dobrze pokryty.« Mimo tej naprawy kościoła, przez księdza Zesławskiego, zaczął on się znowu walić w drugiej połowie 18. wieku; podźwignął go w roku 1767 Jan Guzowski, ówczesny pleban miejscowy przy pomocy parochian i wewnątrz przyozdobił. ¹) – Dawniejsze księgi kościoła tutejszego zaginęły, teraźniejsze zaczynają się dopiero od roku 1716.
Kościół w Grodziszczku nie zawiera w sobie żadnych zgoła pomników z przeszłości. Bractwo ś. Anny zaprowadzone doń zostało 1719 roku.
Szkoły. przy tym kościele nie ma najmniejszego śladu w archiwum konsystorskim.
Szpital. O szpitalu w tem miejscu mówi wizyta Libowicza z 1725 r. »Formalnego szpitala nie ma tutaj; tylko ksiądz Koliga, pleban niegdyś miejscowy , wystawił domek, w którym mieszkało trzech ubogich bez najmniejszego uposarzenia. Obecnie mieszka ich dwóch w jednym z domków plebańskich, przeznaczonych do wyrobników.«

IMG_9627
Kościół w Grodziszczku. Fot. zbiory własne.
IMG_3975
Plebania – wygląd obecny. Fot. Zbiory własne.

 

 

 

 

 

 

W Albumie Przewodnika Katolickiego Nr 2 z 1907 r., znajdują się piękne opisy cudownych miejsc i obrazów Najświętszej Maryi Panny w Wielkopolsce. Poniżej zacytowany jest opis Grodziszczka i cudownego obrazu Matki Boskiej Pocieszenia.

Bez nazwy 2
Kościół w Grodziszczku – widok około 1907 r. Źródło: Album Przewodnika Katolickiego Nr 2 z 1907 r.

                                                 „ *** Grodziszczko ***

W dekanacie Kostrzyńskim na zachód od miasta Wrześni leży wieś Grodziszczko, znane na całą okolicę z wielkiego odpustu na Matkę Boską Pocieszenia, który przypada na niedzielę po 28 sierpnia. Pątnicy w licznych kompaniach przybywają z okolicznych parafii, aby u stóp Najświętszej Panienki skutecznej doznać pociechy w smutkach i utrapieniach.

Grodziszczko jest miejscowością bardzo starą i znaną w naszych dziejach polskich. Kiedy bowiem Czesi szli w roku 1038 na Gniezno, aby zabrać gwałtem relikwie świętego Wojciecha, usypali mieszkańcy Grodziszczka wielki wał, wykopali szeroki bardzo rów, obwarowali się i wystąpili razem z całą okolicą przeciwko napastnikom, aby ich powstrzymać od niecnego zamiaru. Ale byli za słabi; Czesi napadli na Grodziszczko i Giecz, zburzyli wieś i miasteczko do szczętu, a okolicę całą spustoszyli.

Czy przed zburzeniem Grodziszczka był tam kościół, nie wiadomo, bo księgi parafialne stare zaginęły, a te, które są, sięgają tylko do siedemnastego wieku. Ale podanie niesie, że pierwszy kościółek w Grodziszczku postawił i wyposażył w roku 1240 Przemysław II, książę wielkopolski. Był to kościółek mały i z drzewa zbudowany. Kiedy w połowie wieku ośmnastego groził zapadnięciem, wtenczas ówczesny pleban miejscowy X. Jan Gurowski odbudował go zupełnie, jak go dzisiaj widzimy.

Cudowny obraz z roku 1907
Cudowny obraz Matki Boskiej Pocieszenia w kościele w Grodziszczku. Źródło: Album Przewodnika Katolickiego Nr2 z 1907 r.

We wielkim ołtarzu tego skromnego, ale schludnego kościółka znajduje się bardzo stary obraz Najświętszej Panienki z Panem Jezusem na prawym ręku, mamalowany na drzewie i ozdobiony sukienką w drzewie rzeźbioną i suto wyzłacaną. Twarz jest bardzo piękna, pełna wyrazu przedziwnej dobroci i prawdziwej łaskawości. Nie dziw wiec, że lud od samego początku do tego obrazu szczególne miał nabożeństwo.
Z jakich czasów pochodzi, nie wiadomo. Jest o nim wzmianka tylko w aktach wizytacyi X. biskupa Libowicza z 17 wieku, gdzie jest nazwany »imago gratiosa«, to znaczy »obraz łaski dający«. Liczne wota, – a jest ich 17 srebrn. i wielkie sznury korali, – przechowywane w skarbcu kościelnym, a rozwieszane w największe tylko uroczystości, świadczą najwyraźniej, że Matka Najświętsza na tem właśnie miejscu od niepamiętnych czasów proszącym rozlicznych udzielała łask. Dla tego też często lud okoliczny szuka pomocy i pociechy u Matki Najśw. w Grodziszczku, której obraz obrazem nazywa »Pocieszenia«. Na wszystkie uroczystości Najśw. Panny przybywają do Grodziszczka pątnicy z okolicy o 20 i 30 kilometrów; najwięcej jednak na uroczystość Pocieszenia Najśw. Panny, przypadającą w niedzielę po św. Augustynie, dnia 28-go sierpnia. W tym dniu między innemi, przybywa od dawnych lat liczna procesya z Nekli, na podziękowanie Najśw. Pannie za uwolnienie od morowego powietrza, które w tych stronach w 17 wieku grasowało. Mieszkańcy tej wsi uciekli się wówczas pod opiekę Matki Najśw., ślubując, że jeśli ich od tego nieszczęścia potężnym wstawiennictwem swoim uwolni, przybywać będą rokrocznie do Grodziszczka, aby jej za tę łaskę dziękować. Matka Najśw., jak zwykle, wysłuchała tych próśb łaskawie.

Z licznych łask, których wierni doznają w Grodziszczku, godzi się wspomnieć z ostatnich czasów, że w roku 1892 zachorowała pewna dziewczynka z pobliskiego Chłapowa. Oddała ją strapiona matka opiece Najśw. Panny w Grodziszczku i postanowiła wraz z córką odprawić nowennę do Matki Boskiej »Pocieszenia«. Ledwie to postanowienie uczyniły, zasnęła córka, rano czuła się znacznie zdrowszą, a nie długo potem, po odprawieniu na jej intencję Mszy św. przed ołtarzem Najśw. Panny w Grodziszczku, wyzdrowiała zupełnie.

Bez nazwy 4
Grób powstańców Wiosny Ludów 1848 r. przy kościele w Grodziszczku. Źródło: Album Przewodnika Katolickiego Nr 2 z 1907 r.

Pod opieką Matki Boskiej »Pocieszenia« złożono zwłoki poległych pod Sokołowem w roku 1848, z pewnością dla tego, aby Matka »Pocieszenia« krewnych, znajomych i przyjaciół poległych pocieszała, a potem, by też wierni po nabożeństwach przy ich grobie często się modlili. Jest to grób wielki, jak przedstawia nasza rycina, otoczony kamiennymi słupami połączonemi łańcuchami. Po jednej stronie postawiony jest kamienny krzyż, z napisem odpowiednim, aby każdy wiedział, kto tam leży i za kogo się modlić. Ci, którzy tam spoczywają, należeli do wojsk polskich, walczących za wolność ojczyzny.”    Źródło: WBC

Czytając uważnie opisy kościołów parafii Giecz i parafii Grodziszczko,  zapamiętujemy z nich, że kościół w Gieczu był pobudowany z kamienia, a kościół w Grodziszczku od wieków był drewniany. Powiększając zamieszczoną fotografię grobów powstańców Wiosny Ludów, widzimy wyraźnie, że struktura budulca w  rzekomym Grodziszczku, na prezentowanym zdjęciu, w niczym nie przypomina drewna, a wyraźnie widać, iż budulec stanowiły kamienie, o czym świadczą również widoczne jasne fugi. Sądzę, że grób ten znajdował się w Gieczu, od strony wsi Biskupice. Nie było w tym miejscu przybudówek  do kościoła, a teren stanowił cmentarz przykościelny. Informacja o Grodziszczku wydaje się być błędem drukarskim. Zagadkę mogą rozwiązać archeolodzy.

Poniżej dla porównania: obraz po lewej to fragment muru z kościoła w Gieczu, obraz po prawej stronie – zbliżenie z fragmentu ściany kościoła widocznej na zdjęciu z albumu – czy to drewno?.

Kamien czy drewno-horz

Widok wnętrza Sanktuarium w Grodziszczku.
IMG_9575
Fot. zbiory własne
Księża pracujący w parafii Grodziszczko.

Marcin – r. 1407,

Tomasz –  r. 1410

Bogusław – r. 1419—25

Wojciech – r. 1448,

Mik Motyl – r. 1450,

Mikołaj – r. 1465,

Andrzej z Dominowa Dominowski – r. 1471,

wikary Wawrzyniec z Giecza – r. 1513,

Koliga – przed r. 1725,

Marcin Żesławski – r. 1725,

Jan Guzowski – r. 1767

Wymie- niani         w roku Imię Nazwisko Funkcja Ur. Świę. Od Do
WBC Marcin Zesłąwski pleban 1725
WBC Jan Guzowski pleban 1767
1801 Łukasz Murzynowski Curatus 1801
1808 Walenty Olsztyński Cur.  1773
1809 Walenty Olsztyński Cur. Inst.Dec.  1773 1/2 1813
1815 Teodor Niebiewski Cur. 1/2 1813  1/2 1824
1826 Andrzej Gutkowski Comm. qui in Giecz 1/2 1824 1/2 1825
1830 Jan Izikiewicz Com. 1801 1824 1/2 1825  1/2 1844
1845 Walenty Brodziński Com. 1799 1822 1/2 1844 1/2 1851
1852 Michał Szczodrowski Com. Ass.D. qui in Grodziszczko 1/2 1851 1/2 1858
1861 Antoni Kurowski Com. 1818 1847 1/2   1858  10. 1888
1861 Józef Juszkiewicz Vic. 1809 1836 1860
1888 Walenty Śmigielski vacat – Kurator proboszcz z Mącznik 1849 1875 28.05. 1888 12.07.1889
1889             1893 Jan Baptysta Jaensch Proboszcz 1849 12.4.1874 13.07 1889  15.05.1909
1909 Czesław Sobiech Wikariusz 1877 1906 15.05 1909 24.09.1909
1909 Hipolit Kowalski Wikariusz – otrzymał komendę na Grodziszczko 15.07. 1909 15.11.1909
1909 Marcin Poczta na beneficjum w Grodziszczku  1881  1904 15.11. 1909  30.04.1925
1925 Józef Pałkowski Zarząd -Proboszcz z Giecza 01.05. 1925 08. 1931
1925 Vacat
1931 Karol Zwaka 03. 1931 03.1940

 

Parafie w Gieczu i Grodziszczku, położone są na terenie Gminy Dominowo. Pierwsza z nich – w Gieczu została erygowana w X w., druga w Grodziszczku prawdopodobnie w XIII w. Księża zostawali powoływni na proboszczów Nominacją Arcybiskupią. Nominacje publikowane były wówczas w: Directorium Divini Officii ac Missarum, Ordo Officii Divini ad usum Almae Eccles. Metropolitanae, Kościelnym Dzienniku Urzędowym, Miesięczniku Kościelnym dla Archidiecezji Gnieźnieńskiej i Poznańskiej. Od roku 1931 posługę kapłańską pełnił jeden proboszcz w obydwu parafiach z rezydencją w Grodziszczku.

Powojenni kapłani  parafii w Gieczu i Grodziszczku.
1 Tadeusz Kowalski 1945 1946
2 Marian Widelicki 1946 1949
3 Leon Stępniak 1949 1960
4 Jan Jankowski 1960 1963
5 Damian Drażdżyński 1963 1969
6 Jerzy Krzyżaniak 1969 1981
7 Jerzy Kędzierski 1981 1990
8 Zygmunt Skrzypski 1990 1995
9 Piotr Til 1995 2000
10 Zbigniew Uramowski 2000 2006
11 Zbigniew Nowaczewski 2006

 

Na cmentarzu parafialnym w Grodziszczku spoczywa
ks. Damian Drażdżyński (*1925 +1969)
proboszcz parafii Giecz i Grodziszczko w latach 1963/1969.

 

Ks. Drazdzynski
Ks. Damian Drażdżyński (*1925 +1969). Fot. zbiory własne.
001_0005-crop
Ks. Damian Drażdżyński (*1925 +1969). Fot. zbiory własne.

 

IMG_1314
Fot. zbiory własne.

Copyrighted Image