Parafia pw. św. Wawrzyńca Zaniemyśl

IMG_0117
Fot. zbiory własne.
IMG_0114
Fot. zbiory własne.
IMG_0099
Fot. zbiory własne.

 

Źródło: Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej Archidiecezji Poznańskiej Poznań 1935
Autor: ks. kanonik Stanisław D. Kozierowski

Zachowano oryginalną pisownię.

„ZANIEMYŚL, w., niegdyś m. nad jeziorem, niegdyś Niezamyśl od Niezamysła nazwany, przez wieki dziedzictwo Doliwów. Władał tu Bronisz, założyciel klasztoru Cystersów w Gościchowie a. Paradyżu, znany z lat 1225—41 (autora Ród Doliwów str. 4 i n.), wnuk może Sędziwoja z Świączyna z r. 1149 i Krystyny a brat Sędziwoja i Chwała. Sędziwoje, Jarostowie i Broni­sze dzierżyli całą okolicę Zan. i Śremu jak Zaborowo, Zakrzewo, Kotowo, Sroczewo, Zwolę, Kępę, Konarskie, Chwałkowo i t. d. Kasztelan rogoziński r. 1394—1400, międzyrzecki r. 1400—13 Janusz Furman z Biechowa, Dębna zostawił przed r. 1418 wdo­wę Jadwigę z Żerkowa i synów Wincentego, Jana, Filipa, Piotra, Adama Furmanów z Mchów i Niezamyśla, z nich Filip z Żerko­wa i Niezamyśla r. 1426 (1. c. str. 15), jako kasztelan między­rzecki także Żerkowskim pisany, zostawił przed r. 1465 synów Jana, Mikołaja, Piotra i wdowę Annę z Rzeszowa, która, wyszła przed r. 1472 za Jana Nowinę Sapieńskiego. R. 1578 (ŹDW str. 207) na obu działach Niezamyśla i Jezior Małych płacili pobór Maciej Zadorski i Prokop Wrzesiński a w całej parafji nie było już ani jednego Doliwczyka. Kościół par. założyli i upo­sażyli Doliwowie w XII w. (10 osad składało parafję w XVI w.). R. 1239 (KDW I, 217) był prob. Damjan, r. 1398, 1407, 1428 Mikołaj, r. 1442 Maciej Brodzki, r. 1475 Jan z Komornik Ko­mornicki. R. 1510 (LBL f. 28) znajdowały się w Niez. 3 łany os., 3 ł. op., sołectwo i folwark. Proboszcz pobierał fertony dzies., w Jeziorach M. fertony i meszne, z folwarku dzies. snop. Nale­żały do parafji Jeziory W., Kotowo, Dąbrowa o 3 łanach os., 2 ł. op., sołectwie l 1/2 łanowem (proboszcz miał tu meszne), Luboniec o 15 łanach os., 1/2 ł. op. i sołectwie (duszpasterz to samo), Ociosna o 8 ł. os. i 2 ł. op., Czarnotki, Luciny o 10 ł. os., 3 ł. op. (prob. miał dziesięcinę), Kaleje o 6 łanach os., 1 kwarcie, 3 op., (proboszcz pobierał fertony po 6 gr., i meszne po 2 korczyki obojga zboża,). Brzostek św. Jerzego w Gnieźnie o 3 ł. os., 4 ł. op., soł. 2-łan., opustoszały Zbrudzewko, Zwoła mł. p. Bnińskiej i Borucin. R. 1727 (Ł. I. 328) stał drew dom B. pod wezw. św. Wawrzyńca i Mikołaja (dziś pierwszy) za kolatora kaszte­lana gnieźn. Adama Łodzi Ponińskiego, przybudowana do r. 1631 mur. kaplica, w następnym wieku podobnie jak cały przybytek chyliła się do upadku, zerwano wszystko r. 1840. Z legatu kasz­tana Józefa Jaraczewskiego i staraniem Edwarda Raczyńskie­go wzniesiono mur., nowogotycki dom B., który r. 1905 konsekro­wał sufr. Likowski. Dzwony późnogotyckie opatrzono napisami, jeden (60 cm. średn.): Deus ubicumque. Ista campana audietur, drugi (91 cm, średnicy) z r. 1590 (K III, 279): Vigilate et orałte quia nescitis diem neque horam. Księgi kościelne zaczynają się od r. 1723. Patronat należy do majętności. Co się tyczy Jezior i Lubońca, ob. wyżej. Dawne nazwy u Zam. Domaniewo, Łekno (jez.), Majdany, Polekowo, u Kaleja Biała G., Brzozówki, Dębniak, Kłodna, Kozi bród, Krukowiec, Lisie Góry, Piaseczna, Rosochowa, Świniarka, Zamiedzek, u Lucin Grądy, Mokry las, Mro­wiska, Polesie, Tarnowce, u Dąbrowy Bielawy, Gęsiniec, Kwiatcze, Leszcze, Lisiaki, Luchoca, Piskorza, Próżnica, Psiepole, Trzeszczynowiec, Wydmuchy, Zbójne, Zbójenko, Zapłotnia, u Zwoli Borucin, u Czarnotek Czlechle, Grodzisko, Grzebień, Kałek, Kanin, Łózki, Ociosny, Plęs, Sadki, Świnik, Więzów, Wy­stępy, Zamiedzki, Zduńska G. Co się tyczy kościołów i uroczysk w Jeziorach, Kępie i Lubońcu, ob. wyżej.”

IMG_0105
Fot. zbiory własne.
IMG_0106
Fot. zbiory własne.
IMG_0102
Fot. zbiory własne.

 

IMG_0103
Fot. zbiory własne.
IMG_0108
Fot. zbiory własne.

 

 

Przy kościele znajduje się grób hr. Edwarda Raczyńskiego.

IMG_0115
Fot. zbiory własne.

 

Źródło  poniższej treści: Krótki opis historyczny kościołów parochialnych, kościółków, kaplic, klasztorów, szkółek parochialnych, szpitali i innych zakładów dobroczynnych w dawnej Dyecezyi Poznańskiej przez Józefa Łukaszewicza. Tom I, 1858

Zachowano oryginalna pisownię.

„IX. Kościół parochialny w Zaniemyślu.

Miasteczko Zaniemyśl, dawniej Niezamyśl zwane, było wsią aż do drugiej połowy 18. wieku. Kto i kiedy w tem miejscu kościół parochialny założył, niewiadomo. Istnął on atoli już w początku 16. wieku, bo księga beneficiorum z roku 1510 o nim wspomina. Od samych początków dre­wniany, już w początkach 18. wieku miał postać staroży­tnej budowy. »Kościół parochialny we wsi Niezamyśl — mówi o nim wizyta Libowicza z roku 1727 — jest drewniany, starożytny, naprawiony. Kaplica murowana nad zakrystyą z sklepieniem. Pierwotnej erekcyi jego jeszcze nieodkryto. Jest poświęcony pod tytułem ś. Wawrzyńca, męczennika i ś. Mikołaja, biskupa. Kolacyi JW. Adama Łodzia Ponińskiego, kasztelana gnieźnieńskiego, babimostskiego itd. starosty, dziedzica miejsca. «Kaplica w tym ko­ściele murowana, o której wizyta Libowicza wspomina, tak była w roku 1784 zrujnowaną, że, jak wizyta Rydzyńskiego z tegoż roku opiewa, nabożeństwa w niej odprawiać nie można było. Na zewnętrznej ścianie tej kaplicy był jeszcze w nowszych czasach napis: Extructum 1631 … Septembris. Dzień był już zatartym. Nareszcie i sam kościół wraz z kaplicą, rozebranym został w naszych czasach a w miejsce jego z legatu Józefa Jaraczewskiego kasztelana za czasów księstwa warszawskiego, dziedzica Zaniemyśla, i staraniem śp. Edwarda Raczyńskiego wystawiono nowy murowany. Zwłoki ostatniego spoczywają na cmentarzu kościoła tego.
Przy kościele tym zaprowadzono w roku 1667 bractwo ś. Izydora, oracza. Księgi jego zaczynają się od r. 1723.

Szkoły w tem miejscu śladu najmniejszego nie mo­głem znaleść w archiwum konsystorskiem. Wizyta tylko Rydzyńskiego z roku 1784 mówi: »Nauczyciela w Zanie­myślu nie ma, dzieci uczęszczają tylko do je czytać uczy.«

Szpital. O szpitalu w Zaniemyślu wspominają wizyty Libowicza z roku 1727 i Zalaszowskiego z roku 1696. Ostatnia mówi o nim. »We wsi Zaniemyślu jest szpital ubogich o jednej wielkiej izbie ogrzewanej i sześciu komo­rach, pokryty słomą. Do szpitala tego należy ogród i 100 złotych kapitału.« W czasie wizyty Libowicza w roku 1727 był tu nowy dom szpitalny o jednej wielkiej izbie ogrzewanej i dwóch mniejszych. Mieścił w sobie ośmiu ubogich; o fun­duszach zaś szpitala nie umiano Libowicza zainformować. Opisany przez Libowicza r. 1727 szpital musiał spłonąć, albo upaść, albowiem wizyta Rydzyńskiego z roku 1784 mówi: »Szpitala w Zaniemyślu niema. Znajduje się tu wprawdzie dom, na gruncie plebańskim postawiony, w któ­rym się ubodzy mieszczą, ale dom ten nie ma najmniejszego funduszu.«”

Groby księży pochowanych na cmentarzu parafialnym
w Zaniemyślu.

 

IMG_0120
Ks. Ewaryst Nawrowski (*1875 +1948). Fot. zbiory własne.
IMG_0118
Ks. Zbigniew Wroniewicz (*1906 +1975). Fot. zbiory własne.
IMG_0127
Ks. Edmund Wagner (*1873 + 1912). Fot. zbiory własne.
IMG_0131
Ks. Tadeusz Piaczyński (*1934 +2006). Fot. zbiory własne.
IMG_0130
Ks. Antoni Rybicki (*1800 +1873). Fot. zbiory własne.
IMG_0109
Tablica poświęcona pamięci ks. Tadeusza Piaczyńskiego znajdująca się w kruchcie kościoła. Fot. zbiory własne.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Copyrighted Image